Litnet

In hierdie bydrae tot die Die Johann Rossouw-gespreksreeks-artikels, vind 'n videogesprek met Ria Winters plaas. Die gesprek handel oor haar boek ten opsigte van Karel Schoeman, Daardie lewe. ’n Gesprek omtrent dié boek vind ook op Vrydagoggend 10 Julie 2026 by die Vrystaat Kunstefees se literatuurfees plaas.

"Die Godsbegrip behels (wetenskaplik in die eerste plek, naas die gebruiklik-teologiese in die tweede plek), geen antropomorfies gelyke Persoon nie, maar ’n definieerbare matematiese Beginsel in terme van die getal en sy verhoudinge."

"Die wye horisonne waarteen die gedigte geplaas word, die verskeidenheid verwysingsrame waarmee die bundel werk – van die oertyd tot in die toekoms, en op baie plekke in die wêreld – skep groot verwysingsmoeilikhede vir die leser, maar gee die gedigte ’n besondere diepte en rykdom."

"Dit is die soveelste keer dat vandalisme en geweld, of die moontlikheid daarvan, die enigste manier is om ’n slap Suid-Afrikaanse owerheid so ver te kry om hul werk te doen. So hoort dit nie."

"KI [tref] die mens in dit wat tot nou toe sy spesifieke verskil, sy ondeurdringbare monopolie was. Dit is naamlik intelligensie, omskryf nie slegs as die vermoë om komplekse probleme op te los nie, maar bowendien ook die vermoë om natuurlike taal te verstaan en te praat – die alledaagse taal wat ons vind in die beelde en tekste deur mense geskep."

"Wees uiters versigtig om op onbekende skakels te klik as jy nie weet waarheen dit jou gaan neem nie."

"Dit is nie elke dag dat ’n dienende Konstitusionele Hof-regter in die openbaar verklaar dat Afrikaans inheems is, dat die taal se geskiedenis verdraai is, en dat bruin Afrikaanssprekendes steeds vir erkenning moet veg nie. Daarom was Steven Majiedt se Danny Titus-lesing veel meer as net ’n gedenktoespraak. Dit was ’n grondwetlike regter se openbare pleidooi vir ’n meer volledige Suid-Afrikaanse geheue."

"In hierdie artikel word die fokus geplaas op Athol Fugard se verhouding met Afrikaans, asook sy eiesoortige gebruik van Afrikaans in sy dramas. Terwyl hy dikwels Afrikaans gebruik het in talle van sy Engelse dramas, fokus ek in hierdie bespreking net op hierdie aspek van sy Engelse drama Boesman and Lena (1969), terwyl die bespreking afsluit met ’n kort ontleding van die taalgebruik in sy Afrikaanse drama, Die laaste karretjiegraf (2012)."

"Sou die Franse filosoof Roland Barthes se konsep 'death of the author and birth of the reader' aangepas kon word na 'death of the client and birth of AI'?"

Kyk in hierdie videogesprek hoe Johann Rossouw, Francois Bekker en Mart-Marié Uys oor Afrikanerman, wat binnekort verskyn, gesels.

"Ag nee wat, selfs onlangs toe ek ’n veteraanmotor oorgebou het, het ek self die boor vasgehou, gemeet waar die gat moet wees, en daar geboor."

"En soos nou weer bewys in beide die oorloë in die Oekraïne en Iran, sal KI nie vergoed vir die koste van impulsiewe menslike besluite nie; en daar bestaan nie so iets soos ’n vinnige oorlog nie."

"Elke skrywer wat ooit geleef het, het gewerk met die oorgeërfde materiaal van taal, letterkunde en filosofie, narratiewe konvensie, en menslike ervaring. Niemand skep in ’n vakuum nie. ’n Groot taalmodel soos Claude of ChatGPT doen presies dit: Dit herkombineer bestaande elemente in nuwe konfigurasies."

"Uit suiwer nuuskierigheid het ek enkele kere toegelaat dat KI vir my ’n sogenaamd kreatiewe toneel skep gegrond op my vrae. Dis deur die bank afgesaag, melodramaties en heeltemal onbruikbaar."

"Is KI ’n vernietiger van denke, oorspronklikheid, en skeppende en opvoedkundige ideale? Of is KI ’n geleentheid?"

"Dit is vanjaar 100 jaar sedert Degenaar se geboorte, en ek het besluit om weer na die onderhoud te luister. ... Sy antwoorde was ..., soos sy lesings, geduldig, weldeurdag en nederig."

"As ons weer terugkeer na die wêreld van Winnie the Pooh, sien ons iets eenvoudig maar diep: Die karakters is nie perfek nie. Piglet bly bang, Tigger bly impulsief, en Eeyore bly soms hartseer. Maar hulle bly verbind. En dalk lê juis daarin die belangrikste les vir ons families vandag. Gesonde families is nie families sonder probleme nie. Dit is families waar mense aan mekaar bly vashou déúr die probleme. Families waar kinders weet hulle word gesien. Families waar hulle weet hulle word gehoor. Families waar hulle weet hulle behoort."

"Met die heengaan van André du Toit verloor die land nie net ’n vooraanstaande politieke filosoof nie, maar ook iets skaarser: ’n intellektueel wat oor dekades heen die spanning tussen geskiedenis en geregtigheid met besondere integriteit beliggaam het."

"Dit is die erfenis van hierdie Gereformeerde gestrooptheid waarin ek op ’n Afrika-vlakte ver van hier grootgeword het. Maar daardie komvandaan het vrugbare grond gelaat vir die smagting na hierdie andersheid, hierdie uitdrukking van menslikheid en geloof uit verre eeue."

"Die les was eenvoudig, en een wat julle as jong denkende mense konstant moet vra: Wie produseer die kennis? Wanneer is dit gegenereer? Onder watter historiese en sosiale omstandighede het dit ontstaan? En van waar, geografies én ideologies, word hierdie kennis geproduseer, en vir watter doeleindes? ... Ek kan my nie eens indink hoe die koms van KI ons benadering tot taal, letterkunde en kulturele studie gaan verander nie. Nog minder kan ek my indink hoe KI die hantering van taal in die openbare en privaatsektore, op skole en in universiteite gaan verander."