Internasionale Moedertaaldag: Khoekhoegowab-tale en Khoi-Afrikaans

  • 2

Die Verenigde Nasies het 2019 as die Internasionale Jaar van Inheemse Tale verklaar. 

Op 21 Februarie word die jaarlikse Internasionale Moedertaaldag gevier. 

Vanjaar se tema is “Indigenous languages matter for development, peace building and reconciliation”. 

Menán van Heerden vertel meer oor die invloed van die Khoi op Afrikaans.

Korah-Khoikhoi besig om hulle hutte af te breek om na nuwe weivelde te trek. Akwatint deur Samuel Daniell. 1805. (Wikimedia Commons)

  • Die Khoi het ’n rol gespeel in die ontwikkeling van al die variante van Afrikaans:

- Afrikaans is ’n samesmelting van ’n Kaaps-Hollandse kreool/pidgin en ’n variëteit van Nederlands wat tydens die VOC-era deur Europeërs gepraat is.

- Die Kaaps-Hollandse pidgin was “’n medium van interkulturele kommunikasie” tussen lede van “die hoogs diverse Afro-Asiese arbeidersklas” in die Kaapkolonie, ’n “heterogene milieu”.

- Die wortels van hierdie pidgin was Nederlands-Khoi- en Engels-Khoi-handelstaalvorme wat as basiese mediums van interkulturele kommunikasie gebruik is. Kontak tussen Britte en Nederlanders en die Khoi het so vroeg as 1590 plaasgevind.

- Slawerny is in 1658 formeel in die Kaapkolonie ingevoer. Die slawe se pidgin het uit Kreoolse Portugees en Pasar-Maleis, asook die Nederlands-beïnvloede pidgin wat deur die Khoi ontwikkel is, bestaan. Die slawe se pidgin het ook die Khoi se pidgin beïnvloed.

- As daar verder teruggegaan word: In 1647 het die skip die Haerlem in Tafelbaai gesink. Taalkontak tussen die Nederlandse matrose, wat ’n jaar in die Kaap gebly het, en die Khoi, het toe reeds plaasgevind.

- Twee matrose het die toestande aan die Kaap gunstig evalueer. Hierdie skatting het onder andere tot die vestiging van ’n klein nedersetting aan die Kaap die Goeie Hoop in 1652 gelei.

  • Afrikaanse woorde met Khoi-herkoms, sluit onder andere in: aitsa, eina, hoeka, toeka, kamma.
  • Taalverskynsels en uitdrukkings soos nie ... nie en loop slaap het ’n Khoi-herkoms.
  • Oranjerivierafrikaans, ’n variëteit van Afrikaans, het baie Khoi-invloede.
  • Oranjerivierafrikaans omvat ook baie variëteite, waaronder byvoorbeeld Namakwalands, Griekwa-Afrikaans, Rehoboth-Afrikaans en Richtersveld-Afrikaans.
  • Hier is voorbeelde van woordeskat eie aan Oranjerivierafrikaans:

xhoulag (uitspattig lag)
xhouboe (terneergedruk wees)
ntarra (vertroetel; aanmoedig)
nxa! (goed; cool; lekker)
gwarra (koggel met ’n byt)

Bronne

Lees LitNet se eerste artikel wat in Nama geskryf is:

Khoekhoegowab, ti ǂnīsasib

Lees meer op Voertaal en LitNet oor Suid-Afrikaanse inheemse tale asook die invloed van Khoekhoegowab-tale (bv Nama) op Afrikaans:

Die Khoekhoegowab-tale en Afrikaans

Beginafrikaans

Indigenous “Khoisan” languages: an interview with Menán du Plessis

Kora: A lost Khoisan Language: an interview

Khoekhoegowab in die kollig-gesprek: indrukke van die dag

Oranjerivierafrikaans is nxa!: ’n onderhoud met Anzil Kulsen

ATKV-taalerfenissimposium: Willa Boezak oor die Khoisan se bydrae tot die Afrikaanse taalerfenis

Die taal (Namataal Khoe-khoegowab)

Ont-taling

Wie is ons sonder ons tale?

Lekker Afrikaanse woordeskat: kanalla, poenankies, nxa!

Genadendal: ’n erfenisjuweel

Afrikaans as lingua franca in Namibië, ca. 1800-1920

!Xun Bible translation: an interview with Masenyani Baloyi

Interview: Die Ju / 'hoan Tsumkwe Dialect / Prentewoordeboek vir Kinders / Children’s Picture Dictionary

Afrikaans: the language of dissent

Afrikaans: 10 kitsfeite

Lees ook

The challenge of language in post-apartheid South Africa

Taal van die hart, taal van denke

  • 2

Kommentaar

  • Leopold Scholtz
    Leopold Scholtz

    Waarom die voortdurende eensydige klem op die bydrae van Khoi-tale? Waarom word die invloed van Nederlandse dialekte totaal geïgnoreer? Ek ontken nie dat die Khoi-tale invloed op die vorming van Afrikaans gehad het nie, maar wie gaan die moed hê om die polities inkorrekte invloed van Nederlandse dialekte te ondersoek?

  • Avatar
    Interessante Lewe Vrydenker Taalvark

    Ek stem 100% saam. As 'n kreool met ook Khoi-khoi-bloed in my are is ek al regtig moeg vir daardie eensnaar Khoisan-deuntjie. Die studie van die impak van Nederlandse dialekte en ander Europese en Oosterse tale op die ontwikkeling van Afrikaans kan 'n paar interessante doktorsgrade en vele publikasies oplewer. Sal LitNET-joernaliste baie besig hou.

    Interessanter sal verdere studies se uitkomste wees welke impak ander tale van die wêreld op die verdere ontwikkeling van "Royal English" gaan hê.

    Vandag se Royal Engels gaan oor 100 jaar heel waarskynlik totaal anders klink en geskrywe word. Dit hang net af van welke groot nasie die nastrewenswaardige moondheid gaan wees.

    En dalk gaan Afrikaans toenemend Nguni- en Tswana-dialekte insluk of omgekeerd. Wie sal weet? Interessante lewe.

  • Reageer

    Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Kommentaar is onderhewig aan moderering.


     

    Top