Sy staan die meeste oggende aan die einde van Phạm Văn Đồng-pad, naby ’n elektriese paal met ’n plastieksak daaraan vasgebind. ’n Bejaarde vrou. Sy dra altyd dieselfde koniese hoed, dieselfde wit handskoene en beweeg met dieselfde skewe stap. Sy loop vinnig, maar sonder om te jaag. Haar trollie, bymekaargehou met tou en geroeste draad, rol voor haar uit en maak ’n skuurgeluid met elke stoot.
Ek het haar vir die eerste keer gesien toe ek op pad was na my nuwe oggendwerk. Daarna het ek haar elke oggend gesien, skuins ná agt. Ek kon nooit haar gesig sien nie – net haar gebuigde rug en klein arms wat in meganiese boë deur asblikke krap.
Een oggend ry ek stadig verby en groet haar met “Xin chào, Cô” (hallo, tannie). Sy antwoord nie. Sy kyk nie eens op nie. Sy bly net aanhou werk, een vullissak na die ander. Stil. Doeltreffend. Soos iemand wat presies weet wat sy doen.
Die tweede dag stop ek agter ’n groep skoolkinders by ’n koffiekarretjie naby haar hoek. Ek sien hoe sy koffiehouers en leë melkhouers optel en in haar trollie gooi. Teen daardie tyd is haar trollie al halfvol met plastiek, bottels, blikkies en karton. Haar wit handskoene is al grys van vuil.
Ons ontmoet mekaar daagliks. Maandag tot Vrydag. Net ná agt. Sy is altyd voor my. Op ’n Donderdag besluit ek om vir haar ’n koffie saam met myne te koop. Twee bạc xỉu (Viëtnamese koffies met melk).
Toe ek by haar gewone hoek kom, is sy nie daar nie. Maar oorkant die besige straat sien ek haar hoed bo die verkeer uitsteek. Ek ry oor met die twee koffies aan weerskante van my motorfiets gehang.
“Cô ơi!” roep ek.
Sy draai om en kyk. Ek waai sodat sy weet dis ek.
Sy buk, tel iets op en gooi dit in haar trollie. Ek hou stil en gee haar die koffie. Sy kyk vir ’n oomblik vir my, trek haar masker af en neem ’n sluk.
Ek skat haar in haar vroeë sestigs. Haar gesig wys sy het ’n moeilike lewe gehad.
“Cảm ơn, Em,” sê sy sag, en sit die masker weer op.
’n Jong man kom nader met ’n ou waaier in sy hand. Een van daardie regop modelle. Hy praat met haar. Ek verstaan nie wat hy sê nie. Sy vat die waaier, gaan sit op die sypaadjie en begin dit uitmekaar haal. Uit haar baadjiesak haal sy ’n klein skroewedraaier. Sy sit elke skroef en onderdeeltjie netjies eenkant. Haar hande beweeg stadig maar seker tussen die draad en lemme.
Ek bly sit en kyk totdat ek klaar is met my koffie. Ek gooi my beker in haar trollie.
Later, op pad huis toe, vertel ek een van my Viëtnamese vriendinne van haar. Ek stuur haar ’n boodskap op Zalo, ’n plaaslike gesels-app soos WhatsApp. Sy sê die vrou is ’n ve chai (iemand wat herwinbare materiaal insamel). Party koop afval, party soek self, ander werk vir herwinningsmaatskappye. Maar hulle werk alleen. Geen uniform. Geen kontrak. Geen amptelike bestaan.
Ek begin aanlyn lees. Daar is geen presiese syfer vir hoeveel mense dit in Hanoi doen nie. Sommige sê daar is tienduisende. Ander probeer nie eers skat nie. ’n Groot deel van die stad se herwinning hang van hulle af.
Om dit te lees is een ding. Om dit in aksie te sien is iets anders. Op papier is dit ’n sosiale probleem. Op straat is dit ’n noodsaaklike diens.
Dis Vrydagmiddag. Ek sien haar weer. Sy is besig om plastieknette – die soort wat gebruik word om rys op te droog – in ’n sak te druk. Sy groet my met ’n eenvoudige “hallo” en ’n buig van die hoof.
’n Motorfiets jaag verby. Sy reageer nie. Sy bind die sak toe met draad en gooi dit in die trollie. Toe haal sy ’n besem uit en vee die sypaadjie skoon. Die plek waar sy gewerk het, is nou netjies.
“Cô ơi,” sê ek om haar aandag te kry. “Bạn tên gì?” (Wat is jou naam?)
Sy vee oor haar voorkop met haar vuil handskoen. ’n Paar sekondes gaan verby.
“Pham,” sê sy toe.
Net dit.
Iemand se ma. Iemand se ouma. En vir die meeste mense net ’n vrou met ’n trollie.