Hedley Twidle, Sean Christie en Jonathan Amid tydens ’n gesprek oor die boek The interpreters, ’n bloemlesing van Suid-Afrikaanse niefiksie (foto: Jean Oosthuizen)
In ’n lewendige en insiggewende gesprek oor die boek The interpreters, ’n bloemlesing van Suid-Afrikaanse niefiksie, het die sprekers die diepte, diversiteit en moed van hierdie versameling stories verken.
Na suksesvolle bekendstellings in Kaapstad en by die Franschhoek Literêre Fees, is The interpreters: South Africa’s new nonfiction, geredigeer deur Sean Christie en Hedley Twidle, wat deur Soutie Press uitgegee word, die afgelope Donderdag ook in Stellenbosch bekendgestel by die Welgevallen Gemeenskapskliniek.
Die bespreking, wat gefokus het op die temas, struktuur en kulturele betekenis van die boek, het die unieke krag van niefiksie in Suid-Afrika belig, veral in die konteks van sy komplekse sosiale en politieke landskap.
The interpreters is ’n versameling essays wat die tradisionele grense van joernalistiek en literêre skryfwerk uitdaag. Dit is ’n viering van stories wat nie net inlig nie, maar ook emosie, refleksie en kulturele diepte uitlok.
Die boekresensent Jonathan Amid het in gesprek getree met die samestellers van die boek, Sean Christie en Hedley Twidle.
........
Dit is die eerste bloemlesing wat uitsluitlik gewy is aan Suid-Afrikaanse kreatiewe niefiksie, wat ’n leemte vul in die land se literêre landskap waar hierdie genre histories nie ’n konsekwente tuiste gehad het nie.
........
Dit is die eerste bloemlesing wat uitsluitlik gewy is aan Suid-Afrikaanse kreatiewe niefiksie, wat ’n leemte vul in die land se literêre landskap waar hierdie genre histories nie ’n konsekwente tuiste gehad het nie.
Die versameling sluit die land se mees gevierde literêre stemme in, insluitend JM Coetzee, Jonny Steinberg, Antjie Krog en Rian Malan, asook ’n nuwe generasie skrywers soos Julie Nxadi, Bongani Kona, Anna Hartford, Zanele Mji en Kimon de Greef.
The interpreters, edited by Sean Christie and Hedley Twidle (Soutie Press, 2025)
Die boek bevat 33 werke van kreatiewe niefiksiebydraes wat Suid-Afrika se komplekse en veranderende samelewing uitbeeld. Dit dek ’n wye reeks temas en stories, van die onderwêreld van zama-zama-goudmyners tot die tragikomiese sluiting van die Kaapstadse Dieretuin, en van stokgevegte tot punk rock, wildplase tot vrugteboorde, krieketvelde tot meerminne. Hierdie stories word beskryf as dikwels meer boeiend en ongelooflik as fiksie, en vang die lewendige tradisie van Suid-Afrikaanse storievertelling vas, skerp en eerlik.
Christie is ’n joernalis wat etlike bydraes gelewer het tot verskeie Suid-Afrikaanse koerante, tydskrifte en essayversamelings. Sy niefiksieboek Under Nelson Mandela Boulevard – life among the stowaways (Jonathan Ball Publishers, 2016) is in 2017 met die Recht Malan-prys bekroon. Hy is ook ’n vorige wenner van die CNN Multichoice Afrika Joernalis-toekenning.
Twidle is ’n skrywer, dosent en navorser by die Universiteit van Kaapstad, waar hy tans hoof is van Engelse Literêre Studies. Hy is die skrywer van twee essayversamelings, Firepool (Kwela, 2017) en Show me the place (Jonathan Ball, 2024), asook ’n studie van lewensskrywing en die Suid-Afrikaanse oorgang, Experiments with truth (James Currey, 2019).
Twidle beskryf hulle jongste boek as ’n “multifokale polifonie” wat stemme uit verskeie perspektiewe saambring, insluitend onderhoude, essays, profiele en lewensskryfwerk. Hierdie benadering maak dit moontlik om Suid-Afrika se nuwe niefiksie te definieer as ’n huwelik van joernalistiek en artistieke uitdrukking, wat die leser uitnooi om dieper te delf in die land se geskiedenis en hede.
Die term “nuwe niefiksie” was sentraal tot die bespreking. Twidle het verduidelik dat dit hoofsaaklik verwys na 21ste-eeuse skryfwerk, maar ook ouer werke insluit, soos ’n stuk uit 1982 deur ’n fotograaf wat in die 1980’s Suid-Afrika se lewendige en komplekse sosiale tonele vasgelê het. Hierdie tydlose kwaliteit van die stories, wat kontemporêr bly ondanks hul historiese oorsprong, is wat The interpreters onderskei.
........
Die boek gaan nie net oor die onmiddellike aktualiteit van gebeure nie, maar oor hoe stories ’n blywende impak het deur tyd en konteks heen.
........
Die boek gaan nie net oor die onmiddellike aktualiteit van gebeure nie, maar oor hoe stories ’n blywende impak het deur tyd en konteks heen.
Een van die mees treffende temas van die bespreking was die risiko’s wat skrywers neem wanneer hulle niefiksie in Suid-Afrika skep. Christie het die fisieke en emosionele gevare uitgelig wat joernaliste en skrywers in die gesig staar, soos om in myngemeenskappe te werk of sensitiewe sosiale kwessies aan te spreek.
’n Voorbeeld hiervan is William Dicey se essay oor sy ervaring as ’n boer tydens die plaaswerkersstaking in die Wes-Kaap, waar hy ’n brief aan sy bank geskryf het tydens die onrus. Hierdie moed om kwesbare en persoonlike stories te vertel, is wat die versameling so kragtig maak.
Amid het beklemtoon dat Suid-Afrika ’n land is waar stories nooit opdroog nie, maar waar die ekonomiese en sosiale omstandighede, konflik, ontbering en armoede skrywers uitdaag om balans te vind tussen vorm en inhoud. Die versameling vermy oorvereenvoudigde narratiewe en laat ruimte vir kompleksiteit en onopgeloste vrae, wat die leser uitnooi om self te interpreteer en te reflekteer.
Die proses om stories vir The interpreters te kies was ’n deeglike en deurdagte een. Twidle het verduidelik dat hulle, as redakteurs van die boek, bewus was van die verhouding tussen stories, soortgelyk aan die samestelling van ’n musiekmengband, waar die volgorde en konneksies tussen stukke deurslaggewend is. Die eerste verhaal, oor stokgevegte in die Oos-Kaap wat oorgaan na die moderne metropool van Kaapstad, stel die toon vir die versameling se vermoë om tradisie en moderniteit te verbind.
Die sprekers het ook die belangrikheid bespreek van stories wat die leser vertrou om self betekenis daaruit te maak. In teenstelling met die oppervlakkige, dikwels ooglopende inhoud van digitale media, bied The interpreters skryfwerk wat die leser as ’n intelligente en menslike deelnemer respekteer. Hierdie benadering is veral duidelik in essays soos dié van Adrian Leftwich, wat sy eie lewe en foute konfronteer met ’n rou eerlikheid wat die leser uitdaag om die kompleksiteit van morele en politieke keuses te oorweeg.
Sy essay “I gave the names” (2002), gepubliseer in Granta en nou ook in The interpreters, reflekteer oor sy verraad en die emosionele tol daarvan, wat 15 jaar geneem het om te skryf. Dit word beskou as ’n kragtige, belydenisagtige werk wat die kompleksiteit van sy keuses en die apartheid-era se morele dilemmas uitlig.
Die bespreking het ook gefokus op hoe The interpreters die tydlose met die kontemporêre verbind. Christie het verwys na Ezra Pound se bekende definisie van letterkunde as “news that stays news”. Hierdie idee loop volgens hom soos ’n goue draad deur die versameling. Stories wat aanvanklik irrelevant mag lyk in die lig van nuwer nuus, bly kragtig omdat dit fundamentele vrae oor kuns, privaatheid en kulturele erfenis oproep.
........
In teenstelling met gewone nuus, wat vinnig verouderd raak weens die tydelike en gebeurtenisgedrewe aard daarvan, het letterkunde die vermoë om universele waarhede, menslike ervarings en kulturele insigte vas te vang wat blywende waarde het.
........
Met hierdie stelling bedoel hy dat ware letterkunde tydloos is en relevansie behou lank ná die aanvanklike publikasie daarvan. In teenstelling met gewone nuus, wat vinnig verouderd raak weens die tydelike en gebeurtenisgedrewe aard daarvan, het letterkunde die vermoë om universele waarhede, menslike ervarings en kulturele insigte vas te vang wat blywende waarde het. Dit bly “nuus” in die sin dat dit steeds betekenisvol en boeiend is vir lesers oor verskillende tye en kontekste heen.
Die titel van die boek is geïnspireer deur ’n essay van Antjie Krog, “The interpreters: some simultaneous truths”. Dit handel oor die gelyktydige tolke van die Waarheid-en-Versoeningskommissie (WVK) wat tussen 1996 en 1998 plaasgevind het. Krog was self betrokke by die verslaggewing oor die WVK en het in haar werk die emosionele en etiese uitdagings van die vertaling van traumatiese getuienisse ondersoek.
Christie het opgemerk dat die tolke se werk, waar hulle traumatiese stories tussen tale en perspektiewe moes oordra, ’n metafoor is vir die uitdagings van niefiksieskryfwerk. Dit gaan oor die beweging tussen verskillende realiteite en die skep van betekenis in ’n komplekse wêreld.
In die essay beskryf Krog hoe tolke die taak gehad het om slagoffers, oortreders, kommissarisse en ander betrokkenes se stories tussen verskillende tale (soos Afrikaans, Engels, Xhosa en ander Suid-Afrikaanse tale) en kulturele kontekste te vertaal. Hierdie proses was nie net taalkundig nie, maar het ook die oordrag van diep emosionele en kulturele betekenisse behels, dikwels onder intense morele en sielkundige druk. Die tolke moes besluite neem oor hoe om trauma, pyn en skuld in hul stemme en woordkeuses oor te dra, wat vrae oor outentisiteit, subjektiwiteit en etiek opgeroep het.
Die sprekers het die behoefte aan meer van hierdie soort skryfwerk beklemtoon, veral in ’n tyd waar digitale media dikwels oppervlakkige inhoud bevoordeel. Christie, met sy agtergrond as joernalis, het opgemerk dat daar ’n gebrek is aan diepgaande, meesleurende stories wat die menslikheid van onderwerpe vasvang. Hy het onder meer verwys na die groepie Afrikaners wat onlangs vlugtelingstatus in Amerika gekry het. Hy sê hy sou graag meer diepgaande en menslike stories daaroor wou lees om agter die kap van die byl te kom.
........
The interpreters dien volgens die paneel as ’n bewys van wat moontlik is wanneer skrywers die tyd neem om met hul onderwerpe te “sit” en stories te vertel wat blywend is, al duur dit langer voordat dit in druk verskyn.
........
The interpreters dien volgens die paneel as ’n bewys van wat moontlik is wanneer skrywers die tyd neem om met hul onderwerpe te “sit” en stories te vertel wat blywend is, al duur dit langer voordat dit in druk verskyn.
Die bespreking het afgesluit met ’n oproep tot herlees en refleksie. Die paneel was dit eens dat die beste niefiksie verander met elke lees, waar nuwe insigte na vore kom na gelang van tyd. Hierdie versameling is nie net ’n momentopname van Suid-Afrika nie, maar ’n lewende dokument wat lesers uitnooi om die land se geskiedenis, hede en moontlike toekoms te verken.
The interpreters word beskou as ’n triomf van Suid-Afrikaanse niefiksie, ’n versameling wat die krag van storievertelling vier in al sy kompleksiteit en diversiteit. Dit is ’n boek wat nie antwoorde voorskryf nie, maar eerder vrae oproep en ruimte laat vir die leser om self te interpreteer. Soos Amid treffend opgemerk het, is dit ’n versameling wat “bene het om op te staan”. Dit sal voortleef, uitdaag en inspireer lank na die laaste bladsy omgeblaai is, het hy gesê.
Lees ook:
Under Nelson Mandela Boulevard by Sean Christie: a book review
Tinnitus: my near north (on The near north by Ivan Vladislavic)
Our poisoned land: living in the shadows of Zuma’s keepers deur Jacques Pauw – ’n resensie
Gangster state: ’n Onderhoud na afloop van die boekbekendstelling en betoging
Resensie: The Stellenbosch Mafia – Inside the Billionaires’ Club deur Pieter du Toit
Resensie: For the love of the land, saamgestel deur Ivor Price en Kobus Louwrens
Diensplig: Hoekom stotter ons pa’s so? deur Anelia Heese: ’n resensie
kykNET-Rapport-prys vir niefiksie 2023: Die Kaapse slawe (1652–1838) deur Eunice Visser