Litnet

Hierdie lesersindruk is uit eie beweging deur die skrywer daarvan aan LitNet gestuur.

Titel: Hinterland
Skrywer: Piet van Rooyen
ISBN: 9781067235048
Uitgewer: Naledi

In Piet van Rooyen se nuutste roman, Hinterland, vind ons ’n voortsetting van sy fassinasie met Afrika en sy inwoners. Dit is interessant dat hierdie roman, wat op een vlak die soeke na die mistieke gorillas is, in Jane Goodall se sterfjaar verskyn. Ek het jare gelede ’n lesing van haar in Edmonton bygewoon en het sedertdien groot respek vir die aaprasse ontwikkel. Net soos met sjimpansees, deel ons immers ongeveer 98 persent van ons DNS met hierdie primate.

Die naamlose hoofkarakter in Hinterland is lid van ’n navorsingsekspedisie en doen hom voor as ’n linguis. As voorbereiding vir sy rol, bestudeer hy o.a. die taalkommunikasievermoëns van Koki, die bekende vroulike gorilla Hanabiko (Koki) (oorlede in 2018) wat haar lewe grootliks in aanhouding deurgebring het, en waardeur Francine Patterson, met haar aapverwante taaleksperimente, groot bekendheid en omstredenheid verwerf het.

Reeds met die aanvang van die roman, wat in drie dele verdeel is (Die see, Die woud en Die gorillas), bevind die leser hom-/haarself midde in die Afrika-hinterland (iewers tussen niks en nêrens, ver van die sg beskawing, vgl bl 140) – diep in die binneland van Wes- en Oos-Afrika (Gaboen, Kameroen?). Die verhaal begin met ’n flits wat eers teen die einde van die roman in perspektief geplaas word (bl 141). Wat die reisigers hier sien, waar murasies van ’n verlate hospitaal staan, is verstommend en pakkend. Onder andere sien ons linguis ses figure in rolstoele, “koppe benerig soos skedels ... die tande oopgetrek tussen die lippe deur, omring deur spinnerakke, met halfvol glasies voor hulle, waarvan druppels vog stadig in die strooitjies afsak”. Is dit werklik? wonder die leser onwillekeurig. Reeds hier, op die eerste bladsy, word die rede vir die ekspedisie duidelik gestel: “om na die oorblywende stories van vrylopende gorillas te kom luister”. Die feit dat die ekspedisie na stories, oorlewerings en fabels op soek is, aktiveer dan ook die tweede betekenis van die romantitel: hinterland as area wat buite die bekende of sigbare bestaan. ’n Vrou uit die stam bevestig dat daar “in hierdie oorgeblewe brok van beskawing voorvalle bekend is van vroue wat deur manlike gorillas lastig geval is” (eufemisties gestel – outeur). Ek meen dat ’n moontlike interpretasie van die slot van die roman deur hierdie eerste gedeelte vooruitgeskou word: Is dit wat ons linguis sien en ervaar werklik, of bly dit buite die bekende of sigbare?

In die eerste gedeelte stel ons effe twyfelagtige eerstepersoonsverteller die leser aan die ekspedisielede voor en berig oor hul avontuurlike seereis al langs die weskus van Afrika op. Presies wanneer hierdie reis onderneem word, is onduidelik en bevestig die feitlik bonatuurlike atmosfeer wat deurgaans deur hierdie leser ervaar is. Die skip waarmee hulle reis, is oud en het slegs die basiese navigeertoerusting – heel moontlik om ongesiens deur wetstoepassers uit die ontwikkelde Kaap weg te glip. Lede van die yl ekspedisie is eerstens natuurlik die kaptein, ene Generaal la Paz, ’n jagter, ’n navigator, ’n kok, twee botaniste, twee kampassistente, asook ’n enkele dierkundige. Die feit dat die dierkundige ’n aanvallige vroulike karakter, is, stel romanse of liefdesdriehoeke in die vooruitsig. Annegret se voorstelling van haarself as dierkundige vir wie navorsing op ingehokte primate met weersin vervul, bevestig haar werklike betrokkenheid by die doel van die ekspedisie: om gorillas in hul natuurlike habitat te ontmoet en saam met hulle te leef. Kommunikasie met ander primate en die rol wat tolk en taal in die totale skepping speel, vorm deur Annegret en die ek-verteller se interaksies ’n belangrike draad deur die verhaal.

Afdeling een en twee berig uitvoerig oor die uitmergelende avonture wat die ekspedisie beleef. ’n Werklik hartverskeurende oomblik tydens die seetog is wanneer Mateo (jong seun van die skipper) verdwyn – dalk oorboord geslinger of self van die skip afgespring. Dit is ’n moment waarvan veral Annegret moeilik kon wegstap. Die tweede gedeelte (Die woud) vorm die grootste deel van die teks en verhaal hoe die tog gaandeweg verval in ’n doellose geslinger/“’n willose sloftog” (bl 94) in die verkeerde rigting (of was dit?). Die verhongerde ekspedisielede ly erg onder koors en ander ontberinge. Hulle word bygestaan deur plaaslike inwoners, melaatses en waterboesmans om riviere te navigeer en meer oor die bestaan van gorillas te wete te kom. Hierdie gedeelte bevestig deurgaans Van Rooyen se uitmuntende kennis van die hart van Afrika, nie net van die ondeurdringbare woude en plaaslike bevolkings nie, maar ook van die fabels en mites van die streek. Inligting oor die Nandi-beer en die menslike maar mistiese gedrag van die gorilla (“die hoogste of eerste wese”, bl 98) word deurgaans in die teks geïntegreer, onder andere deur vertellings en voorlesings deur die Generaal, uit sy lêer asook uit Die avonture van Paul du Chaillu, savage Africa (1863), edm. Feit en fiksie loop vir die ekspedisielede ineen. Annegret het ’n baie diep fassinasie met die Kriptodierkunde, ’n studieveld oor vreemde legendariese diere. Hinterland adem die geur van Afrika, wat soms as “maagdelik” beskryf word:

Die boskaas waardeur ons ploeter is uitbundig in sy malse wasdom, ’n ekstase van groei: bome, bosse, dorings, spinnerakke, liane, kruipers, rankers, xerofiete, blomme ... (bl 66)

Uiteindelik eis die ekspedisie ’n (te) groot tol. Wat in die laaste afdeling met die verteller, die jagter en die blonde koningin van die gorillas gebeur, sal nie verklap word nie. Maar die meesleurende teks het hierdie leser laat wonder: Het die mens ontwikkel of gedegenereer uit die oerinwoners van Afrika, verwysende onder andere na die opgrawings in Sterkfontein waar die skedel van me Ples gevind is? Worstel die mens uiteindelik steeds met die gorilla in homself? Hoewel daar aspekte (bv karakterbeelding) mag wees wat sekere lesers as onbevredigend sal ervaar (vir my was die slagspreuke op die flaptekste bv oordrewe), is Hinterland ’n boek wat in die kerskous van elkeen wat Afrika liefhet, hoort – ’n heerlike en misterieuse spanningsroman, uitgegee deur Naledi.

Lees ook:

Piet van Rooyen (1953–)

Die rooi boks deur Piet van Rooyen: ’n lesersindruk

Piet van Rooyen: Rondom ’n boorvuur

Die mens agter die skrywer: ’n lesersindruk van Piet van Rooyen se Die rooi boks

Resensie: By die brandende berg deur Piet van Rooyen

Biebouw-resensie: Reisiger te perd deur Piet van Rooyen