Foto van Merlyn van der Rheede is verskaf en verskyn met toestemming; grafika in die agtergrond verskyn op Pixabay: ©aylasil op Pixabay, gepubliseer op 19 Augustus 2020.
Ons praat graag oor die swak matriekuitslae van Suid-Afrikaanse leerders. Maar die werklike krisis begin lank voordat leerders matriek skryf. Dit begin wanneer ’n kind nie kan lees nie.
Nuwe navorsing van die 2030 Reading Panel en die Funda Uphumelele National Survey (FUNS) dui daarop dat slegs ongeveer drie uit elke tien Grondslagfase-leerders op die verwagte leesvlak presteer. Nog meer ontstellend is dat ’n beduidende aantal leerders in die Grondslagfase nie basiese leesvaardighede bemeester nie.
Die bekende PIRLS-navorsing het reeds getoon dat 81% van Suid-Afrikaanse graad 4-leerders nie met begrip kan lees nie. Wat veral kommerwekkend is, is dat onlangse verslae daarop dui dat die probleem steeds voortduur en dat miljoene kinders nie die nodige vaardighede in die Grondslagfase ontwikkel om suksesvol verder te leer nie.
Die jongste openbare debat oor onderwys beklemtoon egter nog ’n kommerwekkende tendens. Al hoe meer opvoedkundiges en akademici waarsku dat ons onsself mislei wanneer ons aanneem dat leerders werklik die werk bemeester het omdat hulle na die volgende graad bevorder word of matriek slaag. Indien leerders nie die nodige lees-, taal- en begripvaardighede ontwikkel nie, word akademiese vordering ’n skyn van sukses eerder as ’n weerspieëling van werklike leer. Wanneer leerders jaar ná jaar bevorder word sonder dat hulle die basiese vaardighede bemeester het, word die probleem bloot na die volgende graad verskuif eerder as opgelos.
’n Onlangse meningstuk in Daily Maverick plaas hierdie werklikheid in skerp perspektief. Die skrywer voer aan dat Suid-Afrika homself mislei indien ons skoolsukses aan die hand van bevordering- en slaagsyfers meet terwyl te veel leerders nie die basiese kennis en vaardighede bemeester wat hulle nodig het om verder te leer nie. Die vraag behoort dus nie net te wees hoeveel kinders matrikuleer nie, maar hoeveel werklik elke jaar die werk van ʼn spesifieke graad bemeester.
Vir die Afrikaanse Taalraad (ATR) is hierdie nie bloot ’n onderwyskrisis nie. Dit is ’n taal- en ontwikkelingskrisis wat die toekoms van Afrikaans én al Suid-Afrika se tale raak. Daarom wil die ATR die gesprek oor lees, moedertaal en geletterdheid aan die gang hou en samewerking tussen skole, gemeenskappe en lidorganisasies aanmoedig.
Die omvang van die krisis is só ernstig dat die parlementêre portefeuljekomitee oor basiese onderwys onlangs gewaarsku het dat die onvermoë van die meerderheid leerders om teen die vereiste ouderdom met begrip te lees, neerkom op ’n skending van hul grondwetlike reg op basiese onderwys. Die Right to Read Campaign het verder gepleit dat vroeëgraadlees ’n nasionale prioriteit moet word en dat sterker maatreëls ingestel moet word om leesontwikkeling in die eerste drie skooljare te ondersteun.
Lees vorm die grondslag van alle leer. ’n Kind wat nie kan lees nie, sukkel om te leer. ’n Kind wat nie leer nie, sukkel om sy of haar volle potensiaal te bereik. Die gevolge strek veel verder as die klaskamer en raak uiteindelik ons ekonomie, gemeenskappe en samelewing.
Hierdie werklikheid herinner ons daaraan dat die oplossing nie slegs in die skool lê nie. Kenners beklemtoon toenemend die belangrikheid van ’n leeskultuur in huise, gemeenskappe en biblioteke. Kinders wat van kleins af aan stories, boeke en leesgenot blootgestel word, het ’n veel groter kans om suksesvolle lesers te word. Maar ’n leeskultuur alleen is nie genoeg nie. Dit moet gepaard gaan met doelgerigte onderrig, goed opgeleide onderwysers en ’n onderwysstelsel wat leeruitkomste eerlik meet en aanspreek.
Daarom moet ons die vraag vra: Hoe lyk die leeskultuur in ons eie huise, skole en gemeenskappe?
Die antwoord lê nie noodwendig in groot of duur projekte nie. Soms begin dit eenvoudig: ’n ouer wat vir ’n kind voorlees; ’n onderwyser wat ekstra tyd maak vir lees; ’n gemeenskapsbiblioteek wat boeke beskikbaar stel; of ’n organisasie wat lees vir plesier bevorder.
Die ATR glo dat moedertaal ’n belangrike sleutel tot leesontwikkeling is. Kinders leer die wêreld verstaan deur die taal wat hulle die beste ken. Daarom moet ons voortgaan om gehalteleesmateriaal in Afrikaans én al Suid-Afrika se tale beskikbaar te stel en lees van kleins af te bevorder. Terselfdertyd glo die ATR dat geen organisasie hierdie uitdaging alleen kan aanpak nie. Volhoubare verandering vereis vennootskappe tussen ouers, skole, biblioteke, burgerlike organisasies, die privaat sektor en die staat.
Die leeskrisis is ernstig, maar dit is nie onoplosbaar nie. Elke boek wat oopgemaak word, elke storie wat gedeel word, en elke kind wat ontdek dat lees ’n bron van kennis én vreugde kan wees, bring ons ’n tree nader aan verandering.
Ons kan nie langer tevrede wees met statistieke wat op papier goed lyk terwyl te veel kinders steeds sukkel om met begrip te lees nie. Werklike sukses lê nie daarin dat leerders bloot deur die stelsel beweeg nie, maar dat hulle die vaardighede ontwikkel om krities te dink, probleme op te los en volwaardig aan die samelewing deel te neem.
Die leeskrisis is nie bloot ’n onderwysuitdaging nie. Dit is ’n nasionale uitdaging wat ons almal raak. Wanneer ons in lees en moedertaalonderrig belê, belê ons nie net in boeke nie; ons belê in mense, in gemeenskappe en in die toekoms van Suid-Afrika.
Bronne
- PIRLS 2021 (2023 vrygestel)
- 2030 Reading Panel
- Funda Uphumelele National Survey (FUNS)
- Daily Maverick-meningsartikel
- Die parlementêre portefeuljekomitee se verklaring.
Lees ook:
’n Nuwe skatkis! Spienekelientjies, saamgestel deur Antjie Krog: ’n resensie