Jannie Pretorius lees graag oor die verlede en gebruik KI om ou foto’s ’n nuwe lewe te gee. Klik op die kleurfoto om dit te vergroot.
Hettie Smit beklee ’n unieke en byna mitiese plek in die Afrikaanse literatuurgeskiedenis. Hoewel sy as ’n “eenboekskrywer” bekend staan, het haar debuutroman, Sy kom met die sekelmaan (1937), ’n onuitwisbare merk gelaat as die eerste bieg- of belydenisroman in Afrikaans.
Die roman, wat eintlik ’n versameling “kammabriewe” en dagboekinskrywings is, vertel die hartstogtelike verhaal van Maria Theron se onbeantwoorde liefde vir Johan. Dit was gegrond op Smit se eie intense vriendskap en korrespondensie met die jong digter Gladstone Louw. (Gladstone het geskryf as WEG Louw en was die broer van NP Van Wyk Louw). Die boek het die literêre wêreld van die dertigerjare geskok en betower met sy weerlose eerlikheid en liriese krag. Dit het die fokus verskuif vanaf die tradisionele, uiterlike plaasroman na die komplekse binnelandskap van die moderne vrou.
Die publikasie was nie sonder drama nie. Die kritikus Fransie Malherbe het die manuskrip in sy keurverslag afgekraak as “maanmalheid”, wat ’n vlymskerp brief van Smit aan hom ontlok het. Ten spyte van hierdie teenkanting, en die feit dat die Hertzogprys haar op omstrede wyse ontsê is, het die boek ’n tydlose klassieke werk geword wat talle herdrukke beleef het.
Na haar huwelik met Sarel van Vuuren in 1940 het Smit haar grootliks aan die openbare oog onttrek. Sy het haar toegespits op haar gesin, haar werk as onderwyseres en vertaler, en haar passies vir musiek (veral Mozart en Bach) en die skilderkuns. Hoewel sy dikwels gesê het sy wou nog die “boek van die haat” skryf om haar oeuvre te balanseer, het dit nooit gerealiseer nie.
Smit word vandag onthou as ’n pionier wat die Afrikaanse taal met ’n “fyn en verfynde” hand bespeel het en as ’n vrou wat die moed gehad het om haar diepste sielsleed in kuns te omskep.
Wil jy haar sien beweeg? Klik op die knoppie, of klik hier.
(Só lyk die oorspronklike foto.)
Bronne
Claude. 2025. Claude-reaksie op ’n versoek oor Hettie Smit (22 Desember 2025 geraadpleeg).
Terblanche, Erika. 2025. Hettie Smit (1908–1973). https://www.litnet.co.za/hettie-smit-1908-1973 (22 Desember 2025 besoek).