Jannie Pretorius lees graag oor die verlede en gebruik KI om ou foto’s ’n nuwe lewe te gee. Klik op die kleurfoto’s om te vergroot.
Ernst van Heerden was een van die mees verwikkelde en gerespekteerde figure in die Afrikaanse letterkunde. Sy lewe en werk is gekenmerk deur ’n fassinerende paradoks: die viering van fisieke krag teenoor die pynlike verwerking van liggaamlike aftakeling.
Van Heerden is op Pearston in die Oos-Kaap gebore en het reeds vroeg ’n liefde vir poësie by sy moeder geleer. Sy opvoeding aan Grey Hoërskool in Port Elizabeth en later aan die Universiteit Stellenbosch en in Amsterdam het hom gevorm as ’n intellektueel met ’n diepe waardering vir die estetiese. Sy akademiese loopbaan was indrukwekkend: Hy het as professor en hoof van die Departement Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van die Witwatersrand gedien en is deur verskeie universiteite met eredoktorsgrade vereer.
Van Heerden was ’n uitsonderlike atleet en ’n Suid-Afrikaanse gewigoptelkampioen. Hierdie belangstelling het gelei tot ’n unieke korpus sportgedigte, waarvoor hy selfs ’n silwermedalje tydens die 1948 Olimpiese Spele se kunsafdeling gewen het. Sy vroeë poësie was dikwels gesentreer rondom die fyn instelling van die liggaam en die meganika van beweging.
Die grootste toets vir Van Heerden was die verlies van beide sy bene in die sewentigerjare weens trombose. Hierdie trauma het sy poësie egter nie vernietig nie, maar eerder verdiep. Sy werk het meer menslik, deernisvol en gestroop van duistere metaforiek geword. Bundels soos Teenstrydige liedere en Amulet teen die vuur getuig van ’n man wat sy broosheid met “selfspot en sprankeling” verwerk het.
By sy dood in 1997 het hy ’n ryk oeuvre nagelaat wat strek van ekspressionistiese vroeë werk tot die ryp, elegiese verse van sy laaste jare. Hy word onthou as ’n meester van die woordmusiek, ’n man wat pyn in kuns kon omskep en bewys het dat die gees se veerkrag sterker as die liggaam se verval is.
Wat sou ’n jonger Ernst van Heerden met sy ouer self wou bespreek? Hierdie video laat ’n mens wonder. Klik op die knoppie, of klik hier.
(Só lyk die oorspronklike foto’s.)
Bronne
Claude. 2025. Claude-reaksie op ’n versoek oor Ernst van Heerden. https://claude.ai/chat (22 Desember 2025 geraadpleeg).
Esterhuizen, Zerelda. S j. Ernst van Heerden. https://weet.co.za/taal/ernst-van-heerden (22 Desember 2025 geraadpleeg).
Terblanche, Erika. 2014. Ernst van Heerden (1916–1997). https://www.litnet.co.za/ernst-van-heerden-19161997 (22 Desember 2025 geraadpleeg).
Lees ook:
Die Lasarus-effek: Solomon Tshekisho (Sol) Plaatje (1876–1932)