Litnet

• Elsabé Brits skryf gereelde rubrieke vir LitNet.

Die derde interstellêre voorwerp nóg wat sover bekend ons sonnestelsel besoek het, is besig om teen ’n fenomenale spoed “ons ruimte” te betree.

Die komeet 3I/ATLAS reis teen 209 000 km/h, of 58 km/sek, deur ons sonnestelsel en sal teen 29 Oktober die naaste punt aan die son (perihelium) bereik.

Hierdie asemrowende spoed is bewys dat die komeet al vir miljarde jare deur die interstellêre ruimte dryf. Die swaartekrag-slingerveleffek van ontelbare sterre en newels waarby die komeet reeds verby is, het momentum bygevoeg en sy spoed verhoog. Hoe langer 3I/ATLAS in die ruimte is, hoe hoër het sy spoed geword.

Die Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS) het eerste die komeet opgespoor en intussen het die Hubble- en James Webb-teleskoop sover die beste beelde van dié reisiger van buite ons sonnestelsel, asook talle ander teleskope op aarde geneem.

Die feit dat 3I/ATLAS van die Melkweg se “dik skyf” van sterre afkomstig is, beteken dat dit 7 miljard jaar of selfs ouer kan wees. Dit maak hom minstens sowat 2,5 miljard jaar ouer as ons son, sy planete en hordes asteroïdes en komete.

Komeet 3I/ATLAS strek oor ’n digte sterveld in hierdie beeld wat deur die Gemini North-teleskoop se Gemini Multi-Object Spectrograph (GMOS-N) geneem is. Die paneel vang die komeet se kleurvolle spoor vas soos dit deur die sonnestelsel beweeg. Die beeld is saamgestel uit beligtings wat deur drie filters geneem is, hier as rooi, groen en blou getoon. Foto: International Gemini Observatory / NOIRLab / NSF / AURA/K. Meech (IfA/U. Hawaii). Beeldverwerking: Jen Miller & Mahdi Zamani (NSF NOIRLab)

Komete word gewoonlik na hul ontdekker(s) vernoem, in hierdie geval die ATLAS-opnamespan. Die letter “I” (in 3I/ATLAS) is vir “interstellêr”, wat aandui dat hierdie voorwerp van buite ons sonnestelsel afkomstig is.

Dit is slegs die derde interstellêre voorwerp wat ooit ontdek is, ná 1I/ʻOumuamua in 2017 en die komeet 2I/Borisov in 2019. Terwyl sterrekundiges dink dat baie interstellêre voorwerpe bestaan ​​en waarskynlik gereeld deur ons sonnestelsel beweeg, is hulle besonder moeilik om vas te lê, aangesien hulle slegs sigbaar is wanneer hulle naby genoeg is om te sien en wanneer ons teleskope op die regte tyd op die regte plek wys.

Soos komete van die sonnestelsel, verloor 3I/ATLAS materiaal soos dit die son nader, waar sonstraling die ys in sy kern verhit en dit direk in gas omskakel wat uit die komeet se oppervlak uitbars. Hierdie proses gee komete hul kenmerkende sterte en halo’s en dit gee wetenskaplikes die kans om te bepaal watter chemikalieë in die kern van die komeet lê.

’n Komeet verloor die meeste materiaal wanneer dit die naaste aan die son kom, ’n deurgang bekend as sy perihelium. Die outeurs van hierdie nuwe navorsing wys daarop dat wanneer 3I/ATLAS sy perihelium-deurgang maak, dit aan die ander kant van die son in verhouding tot die aarde sal wees.

Die beeld wat NASA se NASA’s SPHEREx (Spectro-Photometer for the History of the Universe, Epoch of Reionization and Ices Explorer) saamgestel het van 3I/ATLAS. Krediet: NASA’s SPHEREx

“Niemand weet waar die komeet vandaan kom nie. Dis soos om ’n geweerkoeël vir ’n duisendste van ’n sekonde te sien. Jy kan dit nie met enige akkuraatheid terugprojekteer om uit te vind waar dit op sy pad begin het nie,” het David Jewitt van die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, wetenskapspanleier vir die Hubble-waarnemings, in ’n verklaring gesê.

’n Span sterrekundiges het die skerpste foto nog geneem van die interstellêre komeet 3I/ATLAS, met behulp van die NASA/ESA Hubble-ruimteteleskoop. Foto: NASA/ESA/Hubble

Hubble se waarnemings stel sterrekundiges in staat om die grootte van die komeet se soliede ysige kern meer akkuraat te skat. Die boonste grens van die deursnee van die kern is 5,6 kilometer, hoewel dit so klein as 320 meter in deursnee kan wees, berig navorsers.

.......

Die komeet beweeg deur ons sonnestelsel en sal dan weer verder in die kosmos reis. In die komende maande sal daar baie met behulp van die James Webb-ruimteteleskoop geleer kan word, insluitende sy chemiese samestelling. Dit het iewers in ’n ander sonnestelsel in die Melkweg ontstaan.

.......

Die komeet beweeg deur ons sonnestelsel en sal dan weer verder in die kosmos reis. In die komende maande sal daar baie met behulp van die James Webb-ruimteteleskoop geleer kan word, insluitende sy chemiese samestelling. Dit het iewers in ’n ander sonnestelsel in die Melkweg ontstaan.

3I/ATLAS behoort tot in September sigbaar te bly vir grondgebaseerde teleskope, waarna dit te naby aan die son sal beweeg om waar te neem. Hy sal na verwagting teen vroeg in Desember weer aan die ander kant van die son verskyn.

Soos gesien uit die NASA-grafika, sal die komeet redelik naby aan die son, die aarde, Mars en Jupiter verbygaan op pad deur ons sonnestelsel.

Hierdie diagram toon die trajek van interstellêre komeet 3I/ATLAS soos dit deur die sonnestelsel beweeg. Dit sal die naaste aan die son beweeg in Oktober. Grafika: NASA/JPL-Caltech

Hoewel dit naby aan die aarde verby sal gaan, is dit op ’n kosmiese skaal. Wetenskaplikes skat dat die naaste wat dit aan ons planeet sal kom, ongeveer 270 miljoen kilometer is.

Dit is ongeveer 1,8 astronomiese eenhede (AU), waar 1 AU die gemiddelde afstand tussen die aarde en die son is. Om dit in konteks te stel: Net ons sonnestelsel alleen is 200 000 AU. Die Melkweg is 6 miljard AU en die observeerbare heelal is ’n geskatte 5,85 miljoen miljard AU.

Lees ook:

Op dees aarde: ’n Asteroïed wat bots met die aarde?

Die supermassiewe gravitasiekolk in die middel van die Melkweg

Wat beteken die eerste foto’s van die James Webb-ruimteteleskoop?

Die soeke na die donker heelal