Die gedeeltelike skedel van Neanderdal 1, van 42 000 jaar gelde, wat die tipe-spesimen van dié spesie is. Foto: Wiki/Eunostos
- Elsabé Brits skryf gereelde rubrieke vir LitNet.
Vir meer as ’n dekade is dit bekend dat antieke lede van ons spesie, Homo sapiens, met ons evolusionêre neefs, die Neanderdallers, ontmoet en gepaar het. Maar hoe dit gebeur het, is pas deur die genetika ontrafel.
Toe Neanderdallers en antieke moderne mense gekruis het, was die parings meestal tussen manlike Neanderdallers en vroulike mense.
Hierdie bevinding in die vakjoernaal Science help verduidelik waarom Neanderdaller-afkoms wat in baie mense teenwoordig is, oneweredig versprei is. Anatomies moderne mense dra lae vlakke van Neanderdaller-afkoms, maar dit word nie eweredig verdeel nie.
Vandag is tot 2% van die genome van mense buite Afrika suid van die Sahara afkomstig van Neanderdallers.
Wanneer die genome van Neanderdallers en moderne mense vergelyk word, word opvallende gapings, bekend as Neanderdal-woestyne, onthul. Dit is groot stukke DNS in moderne mense waar Neanderdaller-genetiese bydraes buitengewoon skaars is.
Sulke woestyne verskyn oor verskeie chromosome en is veral prominent op die X-chromosoom. Lank is daar net aangeneem dat hierdie woestyne bestaan, omdat sekere Neanderdal-gene biologies “giftig” vir mense was – soos gewoonlik die geval is wanneer spesies divergeer – daarom het ons gedink die gene kon gesondheidsprobleme veroorsaak en is waarskynlik deur natuurlike seleksie uitgewis.
........
Sulke woestyne verskyn oor verskeie chromosome en is veral prominent op die X-chromosoom. Lank is daar net aangeneem dat hierdie woestyne bestaan, omdat sekere Neanderdal-gene biologies “giftig” vir mense was – soos gewoonlik die geval is wanneer spesies divergeer – daarom het ons gedink die gene kon gesondheidsprobleme veroorsaak en is waarskynlik deur natuurlike seleksie uitgewis.
........
Volgens Alexander Platt en kollegas, wat die navorsing in Science gedoen het, kan hierdie patroon op een van twee maniere verduidelik word: Neanderdaller-variante op die X-chromosoom was nadelig in moderne mense en is geleidelik deur natuurlike seleksie uitgeskakel, óf vroeë kruisteling kon hoofsaaklik tussen manlike Neanderdallers en vroulike moderne mense plaasgevind het, wat daartoe gelei het dat min Neanderdaller-X-chromosoom-DNS ooit die menslike geenpoel binnegegaan het.
Om hierdie mededingende teorieë op te los is die lot van vroeë moderne menslike DNS geëvalueer wat Neanderdal-bevolkings binnegedring het tydens ’n vroeëre episode van mens-Neanderdal-kruisteling.
Deur hierdie Neanderdal-genome te ondersoek saam met genetiese data van spesifieke sub-Sahara-Afrika-bevolkings wat nié Neanderdal-voorouers het nié, kon die navorsers patrone van antieke geenvloei naspeur.
Daar is ’n relatiewe oormaat van 62% van moderne menslike voorouers in Neanderdal-X-chromosome gevind, wat daarop dui dat kruisteling hoofsaaklik tussen manlike Neanderdallers en vroulike moderne mense was.
Verdere modellering dui daarop dat maatvoorkeur die eenvoudigste verduideliking vir hierdie geslagsvooroordeel bied as bevolkingsmigrasie alleen, hoewel die moontlikheid van demografiese geslagsvooroordele wat ’n belangrike rol speel, nie uitgesluit kan word nie. Daaropvolgende negatiewe seleksie het waarskynlik Neanderdal-variante in funksionele X-gekoppelde streke verder verminder.
Omdat mans en vrouens X-chromosome verskillend oordra, dui hierdie genetiese patroon, het hulle bevind, op ’n sterk geslagsvooroordeel: voorkeurparing tussen Neanderdal-mans en menslike vrouens.
Die bevindinge onthul die rol van sosiale interaksies in menslike evolusie – eerder as net biologiese oorlewing – in die vorming van die menslike genoom, wat die idee uitdaag dat ons evolusie uitsluitlik deur oorlewing van die sterkste gedryf is.
........
Die bevindinge onthul die rol van sosiale interaksies in menslike evolusie – eerder as net biologiese oorlewing – in die vorming van die menslike genoom, wat die idee uitdaag dat ons evolusie uitsluitlik deur oorlewing van die sterkste gedryf is.
........
Die begin van die verhaal
Ongeveer 600 000 jaar gelede het die voorouers van anatomies moderne mense en hul naaste verwante spesies, die Neanderdallers, uiteengeloop en twee afsonderlike groepe gevorm.
Ons voorouers het in Afrika ontwikkel, terwyl die voorouers van Neanderdallers in Eurasië ontwikkel en aangepas het by die lewe. Maar daardie skeiding was ver van permanent.
Oor honderde millennia het menslike bevolkings na Neanderdaller-gebiede gemigreer en weer terug, en toe hierdie groepe ontmoet het, het hulle gepaar en segmente van DNS omgeruil.
Om te bepaal of Neanderdaller-X-chromosome allele van mense bevat, het die span moderne menslike DNS geïdentifiseer wat in drie Neanderdallers bewaar is – Altai, Chagyrskaya en Vindija – en hierdie datastel vergelyk met een van die diverse Afrika-genome, ’n kontrolegroep wat histories nog nooit ’n Neanderdaller teëgekom het nie.
Terwyl moderne mense nie Neanderdaller-X-chromosome het nie, het Neanderdallers ’n 62% oorskot van moderne menslike DNS op hul X-chromosome gehad in vergelyking met hul ander chromosome.
Hierdie spieëlagtige omkering was die antwoord. As die twee spesies biologies onversoenbaar was, moes moderne menslike DNS ook van Neanderdaller-X-chromosome ontbreek het. Maar omdat die span ’n oorvloed menslike DNS in Neanderdaller-X-chromosome gevind het, kon hulle reproduktiewe onversoenbaarheid of toksiese geeninteraksies as die versperring uitsluit.
Omdat vroue twee X-chromosome dra en mans slegs een, maak paringsrigting saak. As Neanderdal-mans meer gereeld met moderne menslike vroue gepaar het, sou minder Neanderdal-X-chromosome die menslike geenpoel binnedring, en meer menslike X-chromosome sou Neanderdal-bevolkings binnedring.
Die verskil was dus voorkeure gewees. Seksuele dinamika.
........
Omdat vroue twee X-chromosome dra en mans slegs een, maak paringsrigting saak. As Neanderdal-mans meer gereeld met moderne menslike vroue gepaar het, sou minder Neanderdal-X-chromosome die menslike geenpoel binnedring, en meer menslike X-chromosome sou Neanderdal-bevolkings binnedring.
Die verskil was dus voorkeure gewees. Seksuele dinamika.
........
Wat nog nie bepaal is nie, is of die vroue hulle eie gemeenskappe verlaat het en of die Neanderdaller-mans migreer het. En natuurlik die groot vraag: Of die antieke vroue van ons spesie ’n keuse gehad het.
Lees ook: