ISSN 1995-5928Ingesluit LitNet Akademies
Tuis > Akademies en skole

Openbaregesondheidsoptrede en wetenskaplike navorsing: Wie is navorser Glenda Elisabeth Gray?

Mercia Coetzee Akademies en skole 2026-10-16
  • 0
Shares0Pin0Print0LinkedIn0

LitNet Akademies se nuwe maandelikse reeks deur Mercia Coetzee stel gegradeerde navorsers en hul navorsing van hoogstaande gehalte aan LitNet-lesers bekend.

’n Lys met Afrikaanse vakterme, in hierdie geval byvoorbeeld nevirapien en perinataal, word by elke bydrae verskaf.

Glenda Elisabeth Gray (foto: verskaf)

Wie is Glenda Elisabeth Gray?

Professor Glenda Elisabeth Gray (63) is ’n Suid-Afrikaanse geneesheer, pediater, mediese wetenskaplike, MIV-navorser, aktivis en navorser. Haar loopbaan is nóú verweef met van die belangrikste uitdagings in Suid-Afrika se openbaregesondheidskrisisse van die afgelope drie tot vier dekades. Sy word veral internasionaal geag vir haar werk oor MIV/Vigs, die voorkoming van moeder-tot-kind-oordrag van MIV, entstofontwikkeling en navorsing oor aansteeklike siektes.

Gray is in 1962 in Boksburg gebore as die vyfde van ses kinders. Haar vader was ’n meganiese ingenieur in die mynbedryf en haar moeder ’n boekhouer en Baptiste-predikant. Gray het reeds op ongeveer sesjarige ouderdom besluit dat sy ’n dokter wil word. Nadat sy in 1980 aan die Boksburg Hoërskool gematrikuleer het, het sy in 1981 vir geneeskunde aan die Universiteit van die Witwatersrand (Wits) ingeskryf, waar sy die MB BCh-graad verwerf het. Daarna het sy in pediatrie gespesialiseer, die FCPaeds (SA)-kwalifikasie verwerf, en in 1993 haar spesialisopleiding voltooi.

Haar universiteitsjare het tydens ’n uiters onstuimige tydperk in die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis plaasgevind. Gedurende die 1980’s het sy by politieke en gesondheidsaktivisme betrokke geraak en by die Gesondheidswerkersvereniging aangesluit wat segregasie in gesondheidsorg teengestaan en vir die desegregasie van Suid-Afrikaanse hospitale geveg het. Haar mediese loopbaan het gevolglik ontwikkel binne ’n omgewing waarin gesondheid, armoede, ongelykheid, menseregte en politieke gesag nóú met mekaar verweef was. Sy is as ’n vigsaktivis beskou selfs voordat haar navorsing oor vigs begin het.

MIV/vigs-epidemie

Gray se professionele ontwikkeling het ook met die skerp toename in MIV/vigs-gevalle in Suid-Afrika saamgeval. Terwyl sy by die Chris Hani Baragwanath-hospitaal in Soweto gewerk het, het sy groeiende getalle MIV-positiewe moeders en kinders behandel. Gedurende daardie jare was doeltreffende antiretrovirale behandeling óf ontoeganklik óf nie beskikbaar nie. Haar wetenskaplike belangstelling in MIV het dus direk in die werklike kliniese omgewing ontstaan. In 1993, terwyl sy self swanger was met haar eerste kind, het sy MIV-positiewe swanger vroue behandel en intens bewus geword van die vrees van moeders om die virus aan hul babas oor te dra, veral omdat hulle min toegang tot doeltreffende behandeling gehad het.

In 1993 het Gray en haar kollega James McIntyre saam ’n perinatale MIV-kliniek by die Chris Hani Baragwanath-hospitaal gestig. Dié kliniek het tot die internasionaal erkende Navorsingseenheid vir Perinatale MIV ontwikkel waarvan Gray die uitvoerende direkteur geword het. Die eenheid was ’n belangrike sentrum vir kliniese MIV-navorsing, veral vir navorsing gemik op die beperking van MIV-oordrag van moeders na kinders.

Die voorkoming van moeder-tot-kind-oordrag het een van die bepalende temas van Gray se loopbaan geword. MIV kan tydens swangerskap, geboorte of met borsvoeding van moeder na kind oorgedra word. Gray se werk het onder meer navorsing oor babavoeding en die gebruik van antiretrovirale middels tydens geboorte ingesluit. ’n Groot uitdaging was die koste van antiretrovirale behandeling. Hoewel sidovudien (dalk beter bekend as AZT) die risiko van moeder-tot-kind-oordrag kon verminder, was die standaardbehandeling te lank en te duur om suksesvol in ontwikkelende lande toegepas te word. Gray het gevolglik ondersoek ingestel na vinniger en goedkoper behandelingsmetodes. In 1996 het sy die UNAIDS PETRA-studie in Suid-Afrika, Tanzanië en Uganda begin om behandelingstrategieë te ondersoek wat in omgewings met beperkte hulpbronne gebruik kon word. Haar werk het getoon dat behandeling nie net wetenskaplik doeltreffend kan wees nie, maar ook bekostigbaar en prakties uitvoerbaar.

In 1999 het Gray ’n internasionale Fogarty-navorsingsbeurs ontvang om kliniese epidemiologie te studeer. Dit het haar in staat gestel om haar kliniese kundigheid in pediatrie met epidemiologiese benaderings tot siektepatrone, ingrypende behandelings en die resultate van die behandelings op voetsoolvlak te bestudeer. Hierdie kennis het toenemend belangrik geword namate haar werk uitgebrei het van die behandeling van individuele pasiënte na die ontwerp en leiding van groot kliniese proewe met duisende deelnemers.

Antiretrovirale behandeling

Haar MIV-navorsing het haar ook in die middelpunt van die politieke stryd oor antiretrovirale behandeling in Suid-Afrika geplaas. Gedurende president Thabo Mbeki se bewind was Gray een van die navorsers en aktiviste wat die regeringsbeleid, wat toegang tot antiretrovirale medikasie beperk het, bevraagteken het. Sy het saam met die Treatment Action Campaign (TAC) (Behandelingsaksieveldtog) gewerk en haar vir navorsingsgebaseerde behandeling beywer. Gray se wetenskaplike navorsing en aktivisme het verweef geraak in die stryd om te verseker dat vroue en kinders wat MIV-positief is, toegang tot doeltreffende medikasie kry. Die uiteindelike implementering van antiretrovirale behandelings, waaronder nevirapien, het tot ’n dramatiese afname in moeder-tot-kind-oordrag van MIV in Suid-Afrika gelei, met Gray se navorsing aan die voorpunt van hierdie prestasie.

Namate MIV-behandeling ontwikkel het, het Gray toenemend op die ontwikkeling van doeltreffende entstowwe gefokus. Sy het internasionale erkenning vir haar werk oor MIV-entstof verwerf en het medehoofnavorser van die Netwerk vir MIV-entstofproewe geword wat deur die Amerikaanse Nasionale Gesondheidsinstituut (National Institutes of Health, of NIH) befonds is. Hier het sy ’n belangrike rol in die uitbreiding van entstofnavorsing in Afrika gespeel deur leiding te neem in groot kliniese proewe, waaronder ’n studie wat in 2016 met 5 407 MIV-negatiewe deelnemers begin is. Toe tussentydse resultate in 2020 toon dat die eksperimentele entstof nie doeltreffend was nie, is die studie gestaak, ten spyte daarvan dat Gray met ’n soortgelyke, nuwe studie wou begin.

Gray se rol tydens die COVID-19-tydperk

Haar ervaring met grootskaalse kliniese proewe was van besondere belang toe COVID-19 in 2020 uitgebreek het. Die navorsingsinfrastruktuur, internasionale vennootskappe en kundigheid wat oor dekades deur MIV-entstofnavorsing opgebou is, kon vinnig vir SARS-CoV-2-entstofnavorsing aangewend word. Gray het ’n leidende rol gespeel om Suid-Afrika se deelname aan die Johnson & Johnson COVID-19-entstofproef te verseker. Toe die maatskappy dit oorweeg om die Suid-Afrikaanse deel van die proef ná die eerste COVID-19-golf te beëindig, het Gray aangevoer dat ’n tweede golf waarskynlik was en het sy daarop aangedring dat die proewe voortgaan. Die daaropvolgende verskyning van die Beta-variant het meegebring dat die Suid-Afrikaanse proewe belangrike inligting oor die entstof se werking teen ’n nuwe variant kon lewer, insluitend die uitwerking daarvan op hospitalisasie, ernstige siekte en sterftes.

Vroeg in 2021 het Suid-Afrika ’n verdere krisis beleef toe bevind is dat die Oxford-AstraZeneca-entstof, wat aanvanklik vir die land se inentingsprogram bestem was, beperkte beskerming teen die Beta-variant gebied het. Gray het senior bestuurders van Johnson & Johnson direk gekontak en gehelp om toegang tot 500 000 dosisse van die maatskappy se entstof vir Suid-Afrikaanse gesondheidswerkers te beding. Sy was persoonlik by die logistieke proses betrokke en was teenwoordig toe die eerste inentings by die Khayelitsha-distrikshospitaal toegedien is, onder andere aan president Cyril Ramaphosa en die destydse minister van gesondheid, Zweli Mkhize.

Gray se rol was egter nie tot entstofproewe beperk nie. In 2020 het sy in die regering se ministeriële advieskomitee oor COVID-19 gedien. Hoewel sy aanvanklik die nasionale inperking ondersteun het om die verspreiding van die virus te vertraag en die gesondheidstelsel tyd te gee om voor te berei, het sy later die beperkings gekritiseer wat volgens haar onvoldoende wetenskaplike regverdiging gehad het. Sy was van mening dat die inperkings tot werkloosheid, armoede, onderbreking van onderwys en wanvoeding bygedra het. Haar kritiek het tot ’n openbare dispuut met die regering gelei. Tog het sy die daaropvolgende jaar nóú met regeringsamptenare saamgewerk om entstowwe vir gesondheidswerkers te bekom.

Leierskap van die Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad (SAMNR)

’n Verdere belangrike aspek van Gray se loopbaan was haar leierskap van die Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad (SAMNR). In 2014 het sy dié organisasie se eerste vroulike president en uitvoerende hoof geword. Hierdie aanstelling het haar in staat gestel om nie meer slegs ’n individuele navorsingseenheid te lei nie, maar ook ’n invloed op Suid-Afrika se nasionale mediesenavorsingstrategie uit te oefen. Sy het die SAMNR vir ongeveer ’n dekade lank gelei.

Gedurende haar ampstermyn het die SAMNR se navorsingsbefondsing meer as verdubbel en is vennootskappe met belangrike internasionale organisasies en befondsers uitgebrei. Dit het die American National Institute of Health, die Bill and Melinda Gates Foundation, die European and Developing Countries Clinical Trials Partnership, die Newton Fund en die Wellcome Trust ingesluit. Gray het ook internasionale vennootskappe met navorsers in onder meer Kanada, China, Indië, Swede, die Verenigde Koninkryk en die VSA, asook samewerking binne die BRICS-groepe, bevorder.

’n Kernaspek van haar leierskap by die SAMNR was haar klem op transformasie, billikheid en die uitbou van wetenskaplike kapasiteit. Sy het navorsingsgeleenthede vir jong wetenskaplikes, vroulike wetenskaplikes en wetenskaplikes uit Afrika bevorder, befondsingsinisiatiewe vir histories benadeelde instellings ingestel en geleenthede vir onderverteenwoordigde navorsers ondersteun. Sy het ook befondsingsprosesse ingestel om wetenskaplikes die geleentheid te bied om tot toekomstige navorsingsleiers te ontwikkel.

Gray het ook die ontwikkeling van Suid-Afrika se kapasiteit vir genoomontleding bevorder. In samewerking met die Beijing Genomics Institute het sy gehelp om ’n belangrike hulpbron vir volledige genetiese ontleding te vestig. Die SAMNR se Genomikasentrum, wat in Julie 2019 geopen is, is ontwerp om grootskaalse genoomontleding in Afrika moontlik te maak en die vasteland se vermoë om gevorderde biomediese navorsing te doen, te versterk.

Huidige wetenskaplike leierskap

Na ongeveer 10 jaar aan die hoof van die SAMNR het Gray as uitgelese professor na die Fakulteit Gesondheidswetenskappe aan Wits teruggekeer. Sy is tans ook die direkteur van die Navorsingsinstituut vir Aansteeklike Siektes en Onkologie en beklee ’n akademiese posisie in die afdeling vir Entstowwe en Aansteeklike Siektes van die Fred Hutchinson Kankersentrum. MIV-entstofontwikkeling is steeds die kern van haar huidige navorsing. As medehoofnavorser van die Netwerk vir MIV-entstofproewe is sy steeds by internasionale entstofnavorsing betrokke.

Sy lei ook tans die BRILLIANT-Konsortium, ’n Afrika-geleide navorsingsamewerkingskonsortium vir MIV-entstofontwikkeling wat die soeke na ’n doeltreffende entstof met die ontwikkeling van wetenskaplike kapasiteit in Afrika kombineer. Die doel is dus nie bloot om Afrika-bevolkings by proewe wat elders ontwerp is, te betrek nie, maar ook om Afrika-navorsers, -instellings en -wetenskaplike netwerke te ontwikkel wat self die leiding in entstofontwikkeling kan neem.

Haar huidige wetenskaplike leierskap strek ook veel verder as MIV. Gray is voorsitter van die direksie van die Wêreldwye Vennootskap vir Antibiotikanavorsing en -ontwikkeling (Global Antibiotic Research and Development Partnership), wat fokus op antimikrobiese weerstand en die ontwikkeling van nuwe behandelings vir middelweerstandige infeksies. Sedert 2023 dien sy ook in die Wetenskaplike Advieskomitee van die Koalisie vir Innovering in Epidemiese Paraatheid (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations), wat op entstofontwikkeling en voorbereiding vir toekomstige epidemiese bedreigings fokus.

Gray bly ook aktief betrokke by nasionale en internasionale wetenskaplike bestuur. Haar rolle sluit onder meer in diens in die raad van Suid-Afrika se Nasionale Navorsingstigting, in die Nasionale Adviesraad oor Innovasie, in verskeie universiteitsbestuurstrukture en in internasionale wetenskaplike adviesliggame. Haar wetenskaplike aansien word nasionaal en internasionaal erken en gereken.

Toekennings en erkennings

Gray is ’n A-gegradeerde wetenskaplike van die Nasionale Navorsingstigting en is tot verskeie vooraanstaande wetenskaplike akademies verkies, waaronder die Akademie vir Wetenskap van Suid-Afrika, die Afrika-akademie vir Wetenskappe, die Wêreldakademie vir Wetenskappe, die Amerikaanse Akademie vir Mikrobiologie en die Amerikaanse Nasionale Akademie vir Geneeskunde. In 2026 is sy as Genoot van die Royal Society verkies.

Haar toekennings sluit die Nelson Mandela-toekenning vir Gesondheid en Menseregte, die N’Galy-Mann-lesingtoekenning, die Toekenning vir Uitstaande Afrika-wetenskaplike en die Orde van Mapungubwe in Silwer in. Time het haar in 2017 as een van die 100 invloedrykste mense ter wêreld aangewys, terwyl Forbes Africa haar in 2020 as een van Afrika se 50 magtigste vroue benoem het. Gray het ook eredoktorsgrade van die Simon Fraser Universiteit, die Universiteit Stellenbosch en Rhodes-universiteit ontvang.

Ten slotte

Glenda Gray se loopbaan weerspieël die ontwikkeling van Suid-Afrika se reaksie op van sy grootste gesondheidsuitdagings: van die vroeë MIV/vigs-epidemie en die stryd om behandeling vir swanger vroue en kinders, tot internasionale MIV-entstofnavorsing en die COVID-19-pandemie. Haar besondere bydrae lê in die manier waarop sy wetenskaplike navorsing met praktiese openbaregesondheidsoptrede, aktivisme en die ontwikkeling van Afrika se navorsingskapasiteit verbind het. Haar huidige werk toon dat hierdie fokus voortduur – nie alleen om nuwe mediese oplossings te vind nie, maar ook om Afrika-wetenskaplikes en -instellings in staat te stel om self die leiding in die oplossing van die vasteland se gesondheidsuitdagings te neem.

Vakterme
  • Antimikrobiese weerstand: Die verskynsel waar mikroörganismes weerstand teen medisyne ontwikkel, sodat bestaande behandelings minder doeltreffend word.
  • Antiretrovirale behandeling: Medikasie wat die vermeerdering van MIV onderdruk en die hoeveelheid virus in die liggaam verminder.
  • Beta-variant: ’n Variant van SARS-CoV-2 wat tydens die COVID-19-pandemie in Suid-Afrika geïdentifiseer is en ’n belangrike rol in entstofnavorsing gespeel het.
  • Entstofeffektiwiteit: Die mate waarin ’n entstof onder gekontroleerde navorsingstoestande die risiko van infeksie of siekte verminder.
  • Epidemiologie: Die studie van die verspreiding, patrone, oorsake en beheer van siektes in bevolkings.
  • FCPaeds (SA)-kwalifikasie: ’n Suid-Afrikaanse spesialiskwalifikasie wat gevorderde opleiding en bevoegdheid in pediatrie sertifiseer.
  • Genomika: Die studie van ’n organisme se volledige genetiese materiaal of genoom.
  • Genoomontleding: Die ontleding van ’n organisme se volledige genetiese materiaal om genetiese eienskappe en variasies te ondersoek.
  • Heelgenoomvolgordebepaling: ’n Tegniek waarmee die volledige genetiese volgorde van ’n organisme bepaal word.
  • Kliniese epidemiologie: Die toepassing van epidemiologiese metodes om siektes, behandelings en gesondheidsuitkomste in kliniese omgewings te bestudeer.
  • MIV/vigs: Die menslike immuniteitsgebrekvirus (MIV) is die virus wat die liggaam se immuunstelsel aanval en vigs kan veroorsaak. Vigs (verworwe immuniteitsgebreksindroom) is die gevorderde stadium van MIV-infeksie, wanneer die immuunstelsel ernstig verswak is.
  • Navorsingskapasiteitsbou: Die ontwikkeling van mense, vaardighede, infrastruktuur en instellings om volhoubare wetenskaplike navorsing moontlik te maak.
  • Nevirapien: ’n Antiretrovirale middel wat ’n belangrike rol gespeel het in die voorkoming van moeder-tot-kind-oordrag van MIV.
  • Oxford-AstraZeneca-entstof: ’n Entstof teen COVID-19, ontwikkel deur die Universiteit van Oxford en AstraZeneca. Dit gebruik ’n aangepaste, onskadelike adenovirus om die immuunstelsel te stimuleer om beskerming teen die SARS-CoV-2-virus op te bou.
  • Perinataal: Die tydperk kort voor, tydens en kort ná geboorte.
  • Perinatale MIV: MIV-infeksie wat tydens swangerskap, geboorte of kort ná geboorte, onder meer deur borsvoeding, van ’n moeder na haar baba oorgedra word.
  • SARS-CoV-2: Die koronavirus wat COVID-19 veroorsaak.
  • Sidovudien (AZT): ’n Antiretrovirale middel wat onder meer gebruik is om die risiko van MIV-oordrag van moeder na kind te verminder.
  • UNAIDS PETRA-studie: ’n Groot kliniese studie wat in verskeie Afrikalande uitgevoer is om te bepaal of ’n kort behandeling met antiretrovirale middels rondom die tyd van geboorte die oordrag van MIV van moeder na kind kan verminder.
Inligtingsbronne
Lees ook:

Nanotegnologie en kankerondersoek en -behandeling: Wie is navorser Tebello Nyokong?

Dassiemis, klipsweet en vlermuisguanoen: Wie is navorser Louis Scott?

 

Shares0Pin0Print0LinkedIn0
  • 0

Reageer

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Kommentaar is onderhewig aan moderering.


 

Top