Litnet

Die veelsydigheid van Afrikaanssprekende peuters se ekspressiewe woordeskat Mariette Nortjé en Frenette Southwood, Departement Algemene Taalwetenskap, Universiteit Stellenbosch LitNet Akademies Jaargang 23(3) ISSN 1995-5928 https://doi.org/10.56273/1995-5928/2026/j23n3b10 Die artikel sal binnekort as PDF beskikbaar wees.

 

Opsomming

Hierdie deursnee-ondersoek bestudeer die grootte en samestelling van die ekspressiewe woordeskat van Afrikaanssprekende 16- tot 32-maand-oue peuters. Kinders se woordeskat beïnvloed hulle vermoë om te praat, te lees, te skryf, te dink en somme te maak, en selfs hulle geestesgesondheid en werkvermoë. Die MacArthur-Bates-kommunikatiewe-ontwikkelingsinventarisse is in die 1970’s in die VSA ontwikkel as betroubare en geldige ouerverslae om Engelssprekende kinders se vroeë taalontwikkeling mee te assesseer. Die Suid-Afrikaanse Kindertaalontwikkelingspan het vir elkeen van ons 11 gesproke amptelike tale een baba- en een peuterweergawe van hierdie inventaris ontwikkel, wat per taal aangepas is om linguisties en kultureel toepaslik te wees. Die Afrikaanse datastel wat met behulp van die peuterweergawe ingesamel was, is ontleed om die ekspressiewe woordeskat van 113 Afrikaanssprekende peuters te ondersoek. Die doel was om kennis rakende Afrikaanssprekende kinders se taalverwerwing te verbreed, aangesien Afrikaans, soos vele ander tale van die sogenaamde Globale Suide, se vroeë verwerwing nog onderbestudeer is.

Die resultate bevestig dat ouer Afrikaanssprekende peuters groter woordeskatte gehad het, ten spyte van groot individuele verskille. In die 30-maand-oue groep het hulle ekspressiewewoordeskatgroottes gewissel van 102 tot 740 woorde (mediaan = 536), wat vergelykbaar is met die groot variasie wat al vir ander tale berig is. Afrikaanssprekende meisies het ’n beduidend groter woordeskat as seuns gehad. Vergelyking van die leksikons het ook verskille in die top 50 woorde van meisies teenoor dié van seuns uitgewys.

Die algemeenste woorde in die peuters se ekspressiewe woordeskat het verband gehou met mense wat aan hulle bekend is en het woorde vir speelgoed, klanke, roetines, diere en liggaamsdele ingesluit. Die peuters se woordeskatte het ’n selfstandigenaamwoordvooroordeel getoon, maar heelwat werkwoorde ingesluit, selfs onder dié met kleiner woordeskatte. Die ondersoek het waarde as die eerste sistematiese beskrywing van die woordeskat van manlike en vroulike peuters wat Afrikaans verwerf.

Trefwoorde: Afrikaans; eentalig; ekspressiewe woordeskat; geslagsvoordeel; kindertaalverwerwing; kommunikatiewe-ontwikkelingsinventaris; leksikon; ouerverslag; peuter; produktiewe woordeskat; selfstandigenaamwoordvooroordeel

 

Abstract

Exploring the versatile expressive vocabularies of Afrikaans-speaking toddlers

This cross-sectional study investigated the size and composition of the expressive vocabularies of Afrikaans-speaking toddlers aged 16 to 32 months. Children’s vocabulary has been shown to influence their ability to speak, read, write, think, acquire numeracy skills, process and express emotions, and connect socially, and it can even affect their mental health and capacity for work. Although most children acquire language without special intervention, many children are at risk of language disorders or delays. Therefore, tools are needed with which to assess the vocabularies of young children. Assessing children in their own language, before their formal schooling starts, could help identify those who are at risk of language disorders or delays, allowing for early intervention and support. The MacArthur-Bates Communicative Development Inventories (MB‑CDIs) were developed in the 1970s in the USA as reliable and valid parent-reporting instruments to assess children’s language development from 8 up to 30 (and recently 37) months.

The South African Child Language Development Node in Stellenbosch developed one infant and one toddler version of this inventory for each of South Africa’s 11 official spoken languages. Each South African Communicative Development Inventory (SA-CDI) was adapted to be linguistically and culturally appropriate for the relevant language. Consequently, systematic research into early language development of South African children, using these SA-CDIs, was made possible.

The Afrikaans dataset that was collected using the toddler version was analysed in this study to investigate the expressive vocabulary of 113 monolingual Afrikaans-speaking toddlers. Although the small sample size allowed only exploratory research, the aim was to broaden knowledge of Afrikaans-speaking children’s language acquisition, since the early acquisition of Afrikaans, like many other languages of the so-called Global South, remains understudied.

The study explored the size and composition of the expressive vocabularies of monolingual Afrikaans-speaking toddlers in terms of the following research objectives (ROs):

• RO1: Establish the size of the toddlers’ expressive vocabularies in terms of age and sex.
• RO2: Determine the nature of the concepts represented by the words most commonly used in their expressive vocabularies, viz. top 20 words of all toddlers and top 50 words per sex.
• RO3: Describe the composition of the semantic categories in their expressive vocabularies.
• RO4: Explore the syntactic categories present in their expressive vocabularies.

The results indicate that Afrikaans-speaking toddlers showed similar developmental patterns overall in terms of vocabulary growth from 16 to 32 months to those reported for child speakers of other languages. Older Afrikaans-speaking children tended to have larger vocabularies, despite large individual differences. In the 30-month-old group, expressive vocabulary sizes ranged from 102 to 740 words (median = 536), which echoes the high variability reported for other languages (for example 360 to 630 words for American English), although direct cross-linguistic comparisons are not necessarily possible. The comparison across languages is approximate because the precise age groupings may differ between languages; the number and nature of the items in each CDI may differ; the number of Afrikaans participants is relatively small; and the samples differ demographically.

A small female advantage in vocabulary size has been reported for other Germanic languages (specifically, American English, German, Norwegian) as well as for a variety of languages by the Wordbank project. (At the time of writing, Wordbank contained data from 92 771 children and 105 290 CDI administrations, across 42 languages and it continues to grow as new datasets are contributed.) It was found that the Afrikaans-speaking females had significantly larger vocabularies than their male peers across all ages (F(1,111)=10.001, p=0.002, η²=0.08) with a medium effect size. The mean vocabulary score for Afrikaans-speaking females was 53% compared with 36% for males.

The relative representation of words within the semantic categories of the Afrikaans CDI was assessed. As expected, the semantic categories present in the Afrikaans-speaking participants’ vocabularies were in line with those of studies among child speakers of other languages, as they mostly produced words related to their immediate environment, such as words for familiar people. The top-ranked words expressed by Afrikaans-speaking toddlers included words from the categories People (mamma “mommy”, baba “baby”, ouma “granny”, pappa “daddy”, oupa “grandpa”), Toys (bal “ball”, kar “car”), Sounds (woef-woef “woof”, nam-nam “yum-yum”, wroem-wroem “vroom”), Games and routines (totsiens/tatta “bye-bye”, dankie “thank you”, ja “yes”, nee “no”), Animals (hond “dog”, kat “cat”), Body parts (oog “eye”, hare “hair”, mond “mouth”, arm “arm”), and Food and drink (appel “apple”) as well as a verb, soen “to kiss”, and a possessive pronoun, myne “mine”. (This finding of the verb soen “to kiss” should, however, be treated with caution as parents might have interpreted the word as a noun, even though it appears under the CDI category Action words.) According to Wordbank, the words mommy, daddy and baby have been found to hold the top positions in most languages. The eight words of babies and toddlers that are common across more than six languages in the Wordbank database were also among the top-ranked words said by the Afrikaans-speaking toddlers: mamma “mommy”, pappa “daddy”, baba “baby”, bal “ball”, tatta/totsiens “bye”, woef-woef “woof-woof”, nee “no” and wroem-wroem “vroom-vroom”.

A comparison of the lexicons between sexes revealed differences between the top 50 words produced by the males and those produced by the females. This aligns with earlier findings that sex differences in vocabulary are evident across diverse cultures and languages. As this study did not investigate the socio-cultural factors relating to language input or morphology of the languages, one could merely speculate about the reasons for these gender-specific top words. These observed trends suggest that differences in vocabulary acquisition based on sex need further investigation with larger datasets.

The number of lexical items marked by the parents in each semantic category was counted and then calculated as a percentage of each semantic category represented by the lexicon of all participants as had been done in similar studies. The Afrikaans-speaking toddlers produced most words belonging to the three semantic categories of Body parts (60% of the words in this category were produced by the participant group as a whole), People (59,7%), and Sound effects (59,5%). These categories were closely followed by Vehicle words (57%), Games and routines (54,5%), Food and drink (49,5%), Furniture (47,8%), Outside words (47,1%) and Toys (47,1%). Their use of many words in the categories of Body parts, People and Sound effects match those found in many languages in Wordbank and those of the infants acquiring Afrikaans. However, the Afrikaans-speaking toddlers’ use of words related to Animals (41,4%) was more limited than reported by studies of children acquiring other languages.

Afrikaans-speaking toddlers exhibited a noun bias in their expressive vocabularies, consistent with findings from some other studies. Although Sound effects, People, and Games and routines were prevalent in vocabularies up to 50 words, from 51 words onwards Afrikaans seems to show a noun bias: At a vocabulary size of 51 to 100 words there were more nouns (57% of their vocabulary) than any other syntactic category. As vocabulary sizes increased, nouns remained the syntactic category with the largest numbers of words produced, although the toddlers acquired predicates and function words. In vocabularies exceeding 700 words, the distribution was 48% nouns, 29% predicates, 13% function words, and 10% sounds, names of people, and games and routines.

However, even the Afrikaans-speaking toddlers with small vocabularies (<100 words) seem to use verbs. The results show that toddlers with vocabularies up to 50 words included 9% predicates and those with vocabularies of 51 to 100 words included 19% predicates. This was in contrast to previous findings for English, where verbs were scarce among the first 50 words, and for Italian, where adjectives and verbs appeared only when the child’s vocabulary had reached about 100 words. The top 56 words of the Afrikaans-speaking toddlers included nine verbs, namely, soen “to kiss”, drukkie gee “to hug” among the males; as well as dans “to dance”, piepie “to wee”, was “to wash”, soen “to kiss”, bel “to phone”, byt “to bite”, poef “to poo” and eet “to eat” among the females.

The study acknowledges limitations such as a small sample size per age group and limited geographic coverage, meaning that the results cannot be generalised widely. This was an exploratory and descriptive study and did not aim to explain the size and composition of the vocabularies. However, this study adds value as the first systematic comparison of the vocabularies of male and female toddlers acquiring Afrikaans. The results from this study therefore add to the small but growing body of knowledge regarding child language acquisition in South Africa, in Afrikaans, by this age group specifically, and the use of the SA-CDIs, thereby contributing to available information on child language acquisition in the Global South.

Keywords: Afrikaans; child language acquisition; Communicative Development Inventory; expressive vocabulary; lexicon; monolingual; noun bias; parent report; productive vocabulary; sex advantage; toddler

 

1. Inleiding

Spraak en taal is sentraal tot die menslike ervaring; dit is daarmee dat mense kennis, gedagtes, gevoelens en ander interne ervarings oordra en ontvang (Rosenbaum en Simon 2016:xi). Taalvaardighede word dikwels beskou as iets wat outomaties ontwikkel soos kinders groei, selfs wanneer die taalinsette wat hulle ontvang, onvolmaak en onvolledig is (Southwood, Brink en Oosthuizen 2022). Dit mag die geval wees vir die meeste kinders, maar die proses van taalverwerwing en -ontwikkeling is kompleks (Frank, Braginsky, Yurovsky en Marchman 2021, Voorwoord). Aangesien vroeë woordeskat in ander kontekste bevestig is as ’n statisties beduidende voorspeller van latere taal- en geletterdheidsuitkomste (Duff, Reen, Plunkett en Nation 2015), was die woordeskat van peuters die fokus van hierdie ondersoek. Dié ondersoek het ook gepoog om die woordeskat van manlike en vroulike peuters wat Afrikaans verwerf, sistematies te beskryf.

Die verwerwing van eerste woorde vind oor ’n tydperk plaas en kan dus as ’n ontwikkelingsproses beskou word (Frank e.a. 2021, Voorwoord):

Daar is nie een, enkele gebeurtenis wat taalverwerwing uitmaak nie. Vroeë taalleer behels die opbou van duisende woorde, ’n magdom grammatikale reëls en konstruksies, asook die pragmatiek van taalgebruik. Hierdie proses vind plaas oor die verloop van jare van groei en miljoene afsonderlike interaksies. (Nadruk en vertaling – ook elders – ons s’n)

Wordbank is ’n oop databasis van meer as 92 700 kinders se woordeskatitems en word deur ’n span van Stanford Universiteit in stand gehou. Aan die begin van 2026 het hierdie “woordbank” data bevat van meer as 105 200 kommunikatiewe-ontwikkelingsinventarisse (KOI’s) oor 42 tale of dialekte en dit groei steeds soos nuwe datastelle bygedra word (Marchman en Dale 2023:2). (Kyk afdeling 5.2 vir meer besonderhede oor KOI’s. Kortliks gestel versoek ’n KOI ’n kind se ouer of versorger om verslag te lewer oor die kind se taalontwikkeling deur items op ’n lys af te merk.)

“Ons glo hierdie databasis is die grootste en mees diverse stel data oor vroeë taalverwerwing wat tans bestaan” (Frank e.a. 2021, Voorwoord). Wordbank-data het die bevindings van Fenson, Dale, Reznick e.a. (1994) bevestig dat kinders hulle eerste woorde produseer vanaf 10 maande, met ’n mediaan ekspressiewewoordeskatgrootte van 50 woorde rondom 16 tot 18 maande. Hierdie verwerwing van ’n aanvanklike woordeskat van minstens 50 woorde teen 18 maande is ’n belangrike mylpaal wat die grondslag vir toekomstige taal- en geletterdheidsontwikkeling vorm (Marchman en Fernald 2008: F9; Sénéchal, Ouellette en Rodney 2006). Die algemeenste rede waarom kinders na spraakterapeute verwys word vir vroeë ingryping, is dat hulle eerste gesproke woorde nie teen die verwagte ouderdom verwerf is nie (Paul en Roth 2011). Navorsing oor die vroeë reseptiewe en ekspressiewe (of produktiewe) woordeskatte van kinders is dus nodig om taalverwerwing te verstaan en taalagterstand of -gestremdheid tydig en akkuraat te diagnoseer (Kindertaalontwikkelingsnodus 2026).

 

2. Doel van die ondersoek

Die doel van hierdie ondersoek was om die grootte en samestelling van eentalige Afrikaanssprekende peuters (16 tot 32 maande) se ekspressiewe woordeskatte te ondersoek en sodoende kennis oor kindertaalverwerwing in Suid-Afrika te verbeter. Hiervoor is die datastel gebruik wat saamgestel is uit Afrikaanse KOI’s wat deur versorgers van peuters voltooi is.

Die navorsingsdoelwitte was:

• Doelwit 1 (D1): Om die grootte van die peuters se ekspressiewe woordeskatte volgens ouderdom en geslag vas te stel.
• Doelwit 2 (D2): Om die aard van die begrippe te bepaal wat die meeste verteenwoordig word in hulle ekspressiewe woordeskatte (d.i. top 20 woorde van al die peuters en top 50 woorde per geslag).
• Doelwit 3 (D3): Om die samestelling van die semantiese kategorieë in hulle ekspressiewe woordeskatte te beskryf.
• Doelwit 4 (D4): Om die sintaktiese kategorieë wat in hulle ekspressiewe woordeskatte voorkom te verken.

Die bevindings ten opsigte van die Afrikaanse peuters se ekspressiewe woordeskat is ook vergelyk met soortgelyke bevindings wat vir kinders wat ander tale verwerf, in die literatuur berig is.

 

3. Rasionaal en belang van hierdie ondersoek

3.1 Woordeskatgrootte dui op latere gedragsuitkomste en akademiese vermoëns

Kinders se welwees en ontwikkeling kan ernstig beïnvloed word deur ’n taalagterstand en/of -gestremdheid, aangesien dit hulle vermoë om te kommunikeer, om verhoudings te vestig en om te leer beïnvloed (Riad, Allodi, Siljehag en Bölte 2023:2). Kinders met spraak- en taalafwykings loop die risiko van onder andere sosiale isolasie en geestesgesondheidsafwykings, leerprobleme, gedragsafwykings, swak akademiese prestasie, langtermynplasing in spesiale onderwys en lewenslange werkloosheid (Rosenbaum en Simon 2016:xi).

In Suid-Afrika blyk kommunikasieagterstande ’n algemene gestremdheid in die vroeë kinderjare te wees (Van der Linde, Swanepoel, Sommerville, Glascoe, Vinck en Louw 2016:87), net soos in die VSA (Rosenbaum en Simon 2016; Tomblin, Records, Buckwalter, Zhang, Smith en O’Brien 1997) en Brittanje (Lindsay en Strand 2016). Volgens Southwood en Oosthuizen (2020) toon minstens 5% van alle kinders in Suid-Afrika ’n taalagterstand, en hierdie syfer mag selfs hoër wees onder baie jong kinders.

Vorige ondersoeke het bevind dat veral ’n kind se woordeskatgrootte sy of haar toekomstige gedrags- en akademiese vermoëns voorspel: Kinders met ’n groter ekspressiewe woordeskat op 24 maande vaar beter in lees, wiskunde en selfregulering teen die tyd dat hulle kleuterskool betree (Morgan, Farkas, Hillemeier, Hammer en Maczuga 2015). Diegene wat ’n ekspressiewe woordeskat van minder as 50 woorde teen hulle tweede verjaardag het, word geklassifiseer as láát praters en loop die risiko van voortgesette stadige woordeskatontwikkeling en vertraagde taalverwerwing oor die algemeen (Morgan e.a. 2015).

Duff e.a. (2015) het bepaal dat peuters se woordeskat ’n statisties beduidende voorspeller van hulle latere, skoolouderdomtaal- en geletterdheidsuitkomste is. Om kinders in hulle eie taal te assesseer voordat hulle formele skoolopleiding begin, kan dus help om diegene wat ’n risiko vir taalagterstand of -gestremdheid het, te identifiseer. Gebreke in hulle taalverwerwing kan deur vroeë ingryping aangespreek word, wat moontlik hulle woordeskat as kognitiewe grondslag vir lees, leer, verhoudings, toekomstige indiensneming en algehele welstand kan verbeter (Dale, Paul, Rosholm en Bleses 2023; Duff e.a. 2015; Manning, Roberts, Estabrook, Petitclerc, Burns, Briggs-Gowan, Wakschlag en Norton 2019; Rosenbaum en Simon 2016).

Binne ’n groter konteks ondersteun hierdie ondersoek kwaliteitonderwys teen 2030, die vierde Volhoubare Ontwikkelingsdoelwit (Sustainable Development Goal, SDG) van die Verenigde Nasies. SDG 4.2 stel hom dit ten doel “om te verseker dat alle meisies en seuns toegang het tot vroeë kinderontwikkeling, sorg en voorskoolse onderwys van gehalte, sodat hulle gereed is vir primêre onderrig” (Verenigde Nasies 2023). In sy 2019-Staatsrede het president Cyril Ramaphosa gevra vir ’n prioritisering van taalonderrig om leesbegrip te verbeter, aangesien dit een van die belangrikste hefbome is om leeruitkomste te versterk (Campbell 2019). In sy 2026-Staatsrede het hy bevestig dat die regering pogings verskerp om die basiese onderwysstelsel reg te stel deur te fokus op vroeë leer, geletterdheid en syfervaardigheid en moedertaalgebaseerde tweetalige onderwys, ten einde vroeg in ’n kind se lewe reeds ’n stewige fondament vir leer te vestig (Parlement van die Republiek van Suid-Afrika 2026).

Teen hierdie agtergrond kan navorsing oor vroeë taalverwerwing in Suid-Afrika help om ’n stewiger grondslag te lê vir die verbetering van die geletterdheid en sosiale en syfervaardighede van kinders voordat hulle laerskool betree, wat ook hulle algehele toekomstige welstand kan verbeter.

3.2 Navorsingsgaping oor kindertaalverwerwing in Suid-Afrika

Kidd en Garcia (2022:704), wat die uiteenlopendheid van navorsing oor kindertaalverwerwing ondersoek het, het berig dat in die 45 jaar tot 2020 slegs 103 tale (wat 1,5% van die wêreld se tale verteenwoordig) ten minste een artikel daaroor gepubliseer gehad het in die vier vernaamste kindertaaljoernale (Journal of Child Language, First Language, Language Acquisition en Language Learning and Development). Die meeste nie-Indo-Europese tale waaroor enige kindertaalartikels gepubliseer is, is deur slegs een artikel verteenwoordig. Aangesien die meeste navorsing in die Globale Noorde gedoen is, kan hierdie ondersoeke en Wordbank nie aanspraak maak op die akkurate verteenwoordiging van die uiteenlopendheid van kindertaalverwerwing wêreldwyd nie (Kidd en Garcia 2022:704), insluitend in Suid-Afrika.

Southwood e.a. (2022:724) het opgemerk dat kindertaalverwerwing van Suid-Afrika se amptelike tale meestal verkennend of beskrywend bestudeer is en nog nie sistematies of op ’n groot skaal nie. Volgens Southwood en White (2024) is teorieë wat gebaseer is op ander Germaanse tale, nie noodwendig van toepassing op Afrikaans nie. Meer navorsing is nodig in Suid-Afrika oor ons uiteenlopende taalfamilies en taalverwerwingsomgewings om te verstaan hoe kinders in ons kontekste taal verwerf. Aangesien Suid-Afrikaanse kinders aan ander sosioëkonomiese en gesondheidsfaktore blootgestel word as dié in die meeste lande waarin taalverwerwing goed nagevors is, moet plaaslike kindertaalverwerwing bestudeer word om ontwikkelingsnorme vir ons tale te ontwikkel (Southwood 2023:3). Suid-Afrikaanse taalnorme kan kinders identifiseer wat ’n taalagterstand of -gestremdheid het en kan bewysgebaseerde vroeë taalingryping en voortgesette assessering moontlik maak (Southwood en White 2024).

Slegs beperkte navorsing is beskikbaar oor die vroeë leksikale ontwikkeling van kinders wat enige Suid-Afrikaanse taal praat (Brookes 2024). Daar is dus ’n kennisgaping oor die woordeskat van babas en peuters wat een of meer amptelike taal van Suid-Afrika aanleer. Om hierdie gaping aan te spreek is ’n samewerkende projek (wat later as die Suid-Afrikaanse Kindertaalontwikkelingsnodus geformaliseer is) in 2016 deur lede van verskeie Suid-Afrikaanse universiteite en medewerkers uit die buiteland gestig, wat verskillende dissiplines verteenwoordig wat verband hou met taalontwikkeling en wat navorsing oor kindertaalontwikkeling in alle Suid-Afrikaanse tale en die digitalisering van kindertaalontwikkelingsdata bevorder (Kindertaalontwikkelingsnodus 2026). Hierdie nodus word befonds deur die Suid-Afrikaanse Sentrum vir Digitale Taalhulpbronne (South African Centre for Digital Language Resources, SADiLaR) (2023) en word gehuisves in die Departement Algemene Taalwetenskap aan die Universiteit Stellenbosch (Kindertaalontwikkelingsnodus 2026).

Die Kindertaalontwikkelingsnodus werk daaraan om die dringendste probleme wat kinders ervaar wanneer hulle tale aanleer, spesifiek Suid-Afrika se onderbestudeerde en voorheen gemarginaliseerde Afrikatale, aan te spreek (Brookes 2024). Die hoofprojek is die ontwikkeling van ’n linguisties en kultureel toepaslike instrument, die KOI, vir elk van die gesproke amptelike tale. Hierdie inventaris is ontwikkel om die tekort aan linguistiese en kognitiewe assesseringsinstrumente aan te spreek waarmee taalontwikkelingsfases vir Suid-Afrikaanse kinders geïdentifiseer kan word en om taalontwikkelingsnorme vir elk van die land se gesproke amptelike tale vas te stel. Hierdie Suid-Afrikaanse norme vir vroeë taalverwerwing sal vroeë identifikasie van taalagterstand en/of taalgestremdheid moontlik maak.

Die meeste navorsing oor kindertaalverwerwing het ten doel om (i) te verduidelik hoe kinders hulle eerste taal redelik moeiteloos en volledig verwerf, ten spyte van onvolmaakte insette; (ii) die universele kenmerke van kindertaalverwerwing te bepaal, ongeag die tersaaklike taal of omgewing; en/of (iii) die kindertaalverwerwing van ’n spesifieke taal te beskryf, gewoonlik een wat nog nie veel navorsingsaandag ontvang het nie (Southwood e.a. 2022:724). Hierdie navorsing spreek die laaste doelwit aan, en beantwoord dus die oproep van Kidd en Garcia (2022) en Southwood e.a. (2022:724) tot die ondersoek van kindertaalverwerwing in verskillende tale.

3.3 Navorsingsgaping oor kindertaalverwerwing in Afrikaans

’n Onlangse bydrae deur Southwood en White (2024) spreek die tekort aan wetenskaplike literatuur oor kindertaalverwerwing in Afrikaans aan. Hulle opname van ondersoeke vanaf 1974 tot 2022 dek tipies en atipies ontwikkelende kinders tot die ouderdom van 13 jaar (Southwood en White 2024) met die doel om inligting oor die verwerwing van Afrikaans te verskaf en vergelykings binne die Wes-Germaanse taalfamilie en met ander tale moontlik te maak ten einde daardie kinders te identifiseer en te help wat ’n risiko vir vertraagde taalverwerwing het. Southwood en White (2024:3) het die ondersoeke wat hulle in hulle oorsig ingesluit het, in drie kategorieë verdeel, naamlik dié wat “fokus op (i) insette, ingrypings, of interaksie-verwante aspekte, (ii) die verwerwing van die klanksisteem, semantiek en strukturele of diskoers-verwante aspekte, en (iii) sosiolinguistiese en sosioëkonomiese faktore wat die verwerwing van Afrikaans beïnvloed”. Die huidige ondersoek het betrekking op die tweede kategorie, spesifiek dié ondersoeke wat met kinders se woordeskat verband hou.

Ander navorsing oor die woordeskat van Afrikaanssprekende kinders sluit dié deur White, Brink, Southwood en Kruger (2022) en White, Brink, Southwood en Oosthuizen (2022) in wat gefokus het op babas (8 tot 18 maande) wat 10 woorde of minder in Afrikaans of Suid-Afrikaanse Engels (SAE) sê. Brink en Breed (2017) en Brink (2020; 2023) het ouers se kommunikasiedagboeke gebruik om te verken hoe Afrikaanssprekende babas (6 tot 24 maande) bedoeling en betekenis aan hulle eerste woorde heg. Die woordeskatte van ouer Afrikaanssprekende kleuters (Hattingh 2018), kinders in graad R (Hattingh en Tönsing 2020) en Afrikaans- en Engelssprekende kinders in graad 1 (Feris 2017) is ook nagevors. Potgieter en Southwood (2016) het die leksikale en grammatikale ontwikkeling van 11 drietalige Afrikaans-Xhosa-SAE-sprekende vierjarige kinders ondersoek en dit met 10 eentalige kontroles van elke taal vergelyk.

Nel (1983:96, aangehaal deur Brink 2017:15–6), het ’n psigolinguistiese benadering gevolg om die eerstetaalverwerwing van haar eentalige Afrikaanssprekende dogters te verken met spesifieke verwysing na hulle sintaktiese ontwikkeling en uitbreiding van woordeskat. Temas soos spraakontwikkelingsfases, taalteorieë, eenwoorduitdrukkings, klankvorming, taalgebreke, taalproduktiwiteit, tweewoorduitdrukkings, sintaktiese uitbreiding, die verskil tussen die ontwikkeling van seuns en meisies en die rol van oorerflike en omgewingsfaktore in die ontwikkeling van sintaksis en woordeskat is ondersoek (Brink 2017:15–6). Onlangse ondersoeke wat gefokus het op sosiolinguistiese en sosioëkonomiese faktore ten opsigte van kinders wat Afrikaans verwerf, sluit in dié van Coetsee (2023), Defty en Southwood (2026), Nel (2015; 2025), Nel, Southwood en White (2023), Southwood (2010; 2013; 2023), Southwood en White (2020), Southwood, White, Brookes, Pascoe, Ndhambi, Yalala, Mahura, Mössmer, Oosthuizen, Brink en Alcock (2021:6) en Southwood en Nel (2025).

Ten spyte van hierdie navorsing is daar steeds baie min bekend oor die taalverwerwing van Afrikaanssprekende peuters. Die SA-KOI-span het in 2020 vir die eerste keer ouers van peuters wat Afrikaans verwerf, genader om die KOI’s te voltooi. Die huidige ondersoek het hierdie datastel gebruik om die grootte en samestelling van die ekspressiewe woordeskatte van eentalige 16- tot 32-maand-oue Afrikaanssprekende peuters te ondersoek. Die bevindings van hierdie ondersoek dra by tot die klein maar groeiende kennisbasis oor kindertaalverwerwing in Suid-Afrika, spesifiek in Afrikaans, in hierdie ouderdomsgroep.

 

4. Hipoteses

Gebaseer op ’n ontleding van die literatuur is die volgende bevindings verwag wat verband hou met die navorsingsvraag en -doelwitte:

• D1 [Bepaal die grootte van die ekspressiewe woordeskat van Afrikaanssprekende peuters volgens ouderdom en geslag]: Woordeskatgrootte neem toe met ouderdom; hoë veranderlikheid bestaan in die woordeskatgrootte van kinders van dieselfde ouderdom; meisies het ’n effens groter woordeskat as seuns.
• D2 [Bepaal die aard van die begrippe wat die meeste verteenwoordig word in hulle ekspressiewe woordeskat]: Die kind se aanvanklike woordeskat het ’n sosiale en pragmatiese funksie en sluit woorde in wat verband hou met die kind se onmiddellike omgewing.
• D3 [Beskryf die samestelling van die semantiese kategorieë in hulle ekspressiewe woordeskat]: Die semantiese kategorieë wat deur hulle woordeskat verteenwoordig word, sluit meer woorde in wat verband hou met konkrete entiteite in die kind se omgewing (bv. mense, kos en drank, speelgoed, diere, liggaamsdele) as enige ander woorde.
• D4 [Verken die sintaktiese kategorieë wat in hulle ekspressiewe woordeskat voorkom]: Hulle woordeskat bevat ’n groter persentasie selfstandige naamwoorde as predikate en/of funksiewoorde.

 

5. Metodologie

5.1 Navorsingsontwerp

Hierdie ondersoek is beskrywend en vergelykend van aard. ’n Kwantitatiewe proses is vereis om die peuters se woordeskattelling te bepaal: Die aantal woorde is uitgedruk as ’n persentasie van die totale aantal leksikale items op die KOI, die berekening wat ook gebruik is deur Bless, Higson-Smith en Sithole (2013:394). Die peuters word beskryf in terme van hulle ouderdom en geslag. Die ander demografiese en sosioëkonomiese inligting wat oor die peuters beskikbaar is, het buite die bestek van hierdie ondersoek geval. Die top 50 woorde is ook kwalitatief vergelyk om vas te stel of daar verskille is in die lys van top 50 woorde wat meisies teenoor seuns geproduseer het.

5.2 Ouerverslae as navorsingsinstrument

’n Ouerverslag is ’n vraelys wat deur die ouer (of ander primêre versorger) voltooi word (soms met die bystand van ’n veldwerker) wat gebruik word as navorsingsinstrument om data in te samel (Thal, Jackson-Maldonado en Acosta 2000). Daar is bevind dat KOI’s taalvermoë meer omvattend meet as direkte waarneming (O’Toole en Fletcher 2010). Ouers mag dalk nie taalkundiges wees nie, maar hulle is deskundiges oor hulle kind se gedrag en taal as gevolg van die groot hoeveelheid tyd wat hulle aan waarneming van die kind bestee (Marchman en Dale 2023:1). Wanneer ’n ouer oor sy of haar kind se woordeskat berig, word natuurlike data gelewer omdat die ouer berig oor die kind se alledaagse taal tydens roetineaktiwiteite in ’n natuurlike omgewing (by die huis), in teenstelling met ’n taallaboratoriumomgewing met lae ekologiese geldigheid (Saxton 2017:303) vir ’n breukdeel van die kind se dag. Daarbenewens mag ’n kind dalk as gevolg van die onnatuurlike toetsomgewing, onbekende toerusting of vreemdelinge in ’n laboratorium beperkte taal gebruik of huiwerig wees om saam te werk (Bornstein, Painter en Park 2002). Ouerverslae vereis nie aktiewe deelname van die kind nie; die kind hoef trouens nie eens teenwoordig te wees wanneer die vraelys voltooi word nie (Marchman en Dale 2023).

Kritici van ouerverslae het gewaarsku teen ouers wat hulle kinders se vermoëns oorskat of onderskat, alhoewel dit selde die geval is wanneer woordeskat geëvalueer word. Ten spyte van kritiek en beperkings word ouerverslae, veral KOI’s, beskou as goedgevestigde, betroubare en koste-effektiewe instrumente wat data oor ’n groot aantal kinders kan insamel (Rasmussen en Bleses 2018:641).

5.2.1 MacArthur-Bates-kommunikatiewe-ontwikkelingsinventarisse

Die ontwikkeling van die MacArthur-Bates-KOI’s (MB-KOI’s) (MacArthur-Bates Communicative Development Inventories, MB-CDIs) is in die 1970’s deur Elizabeth Bates en haar kollegas begin. Die MB-KOI’s was ’n verbetering op ouerdagboeke aangesien hulle nie staatgemaak het op ouers se geheue om hulle kind se taalontwikkeling te dokumenteer nie, maar eerder op die ouer se vermoë om moontlike gedrag en woorde op ’n kontrolelys te herken en af te merk (Marchman en Dale 2023:1). Die KOI’s is verder ontwikkel, eers vir Amerikaanse-Engels-sprekende kinders (Bates, Marchman, Thal e.a. 1994:85) en toe vir Mexikaanse Spaanssprekende kinders (Jackson-Maldonado, Thal, Marchman e.a. 1993) en Italiaanssprekende kinders (Caselli, Casadio en Bates 1999). Die ontwikkelaars van hierdie KOI’s het ’n adviesraad gevorm wat die daarstel van KOI’s vir enige ander taal magtig om te verseker dat die instrument nie bloot vertaal word nie, maar op ’n kultureel en taalkundig gepaste manier aangepas word (Marchman en Dale 2023:2). Elke nuwe taalweergawe van die MB-KOI word derhalwe ’n “aanpassing” genoem.

Die MB-KOI is reeds vir meer as 100 tale wêreldwyd aangepas aangesien dit erken word as ’n suksesvolle instrument vir die meet van babas en peuters se woordeskat, die identifisering van stadiums in taalontwikkeling en die vasstel van nasionale norme (Frank e.a. 2021; Marchman en Dale 2023). Taal- en kognitiewe assesserings- en diagnostiese instrumente is wêreldwyd ontwikkel met behulp van die data wat uit hierdie suksesvol aangepaste KOI’s verkry is (Kalashnikova, Schwarz en Burnham 2016).

Die meeste aanpassings van die MB-KOI is beskikbaar in twee vorme, naamlik Woorde en Gebare (KOI:WG) en Woorde en Sinne (KOI:WS). Die KOI:WG, vir babas van 8 tot 18 maande, het drie afdelings: Ouers dui aan (i) watter frases in die vraelys die baba verstaan, (ii) watter simboliese en kommunikatiewe gebare en aksies in die vraelys die baba gebruik, en (iii) watter woorde in die vraelys hulle kind óf verstaan óf verstaan en sê (Marchman en Dale 2023:1). Aangesien die huidige ondersoek gefokus het op die ekspressiewe woordeskat van spesifiek peuters, is data wat met die KOI:WG ingesamel is, nie oorweeg nie.

Die KOI:WS is van toepassing op peuters van 16 tot 30 maande, alhoewel dit soms gebruik word vir kinders van tot 37 maande (Frank e.a. 2021, afdeling 3.2.2) (met ’n oorvleueling tussen babas en peuters in die ouderdomspektrum 16 tot 18 maande). Die vorm sluit in Afdeling 1: Leksikale items met ’n lys van woorde wat in ongeveer 22 semantiese kategorieë verdeel is (afhangende van die betrokke taal) en Afdeling 2: Grammatika (Fenson e.a. 1994:18–9) wat inligting oor woordkombinering en vroeë morfologiese ontwikkeling insamel. Die Afrikaanse KOI:WS se leksikale-item-data is vir die doeleindes van hierdie ondersoek gebruik.

5.2.2 Suid-Afrikaanse kommunikatiewe-ontwikkelingsinventarisse

Die eerste SA-KOI’s (South African Communicative Development Inventories, SA-CDIs) sluit die Afrikaanse aanpassing in. Hierdie aanpassings het die oorspronklike, Amerikaanse-Engelse MB-KOI (Fenson e.a. 1994) as vertrekpunt gebruik (Brookes, Southwood, Mössmer, Makaure, White, Coetsee, Yalala, Kruger, Ndhambi, Ndlangamandla, Bhuda, Brink, Buthelezi, Jiyana, Khumalo, Ludidi, Matfunjwa, Miriri en Skosana 2026). Southwood en Oosthuizen (2020) het die uitdagings beklemtoon in die ontwikkeling van hierdie dialekneutrale taalassesseringsinstrument vir gebruik met Afrikaanssprekende kinders. Tydens die aanpassing van die MB-KOI vir Suid-Afrikaanse tale was spesiale sorg nodig om woorde in te sluit wat in ons konteks, klimaat, kultuur en selfs in verskillende variëteite van elke taal voorkom. Die Amerikaanse-Engelse MB-KOI sluit byvoorbeeld snowsuit in, wat uit die SA-KOI weggelaat is, en alligator, wat in die SAE-KOI met crocodile vervang is (Fenson e.a. 1994:134; SA-KOI 2023). Die lengte van die vraelys moes ook sodanig wees dat dit realisties deur enige ouer voltooi kon word, ongeag hulle geletterdheidsvlak (Southwood 2013).

Vanaf 2020 het die Suid-Afrikaanse KOI-span met behulp van die SA-KOI’s die reseptiewe en ekspressiewe woordeskat van Suid-Afrikaanse kinders van 8 tot 32 maande in verskillende stedelike en landelike omgewings ondersoek (SA-KOI 2023). Ouers of ander primêre versorgers van hierdie kinders is gewerf via plaaslike kinderopvoedingsinstansies en plaaslike en nasionale niewinsgewende organisasies wat dienste aan gesinne met jong kinders bied. Die navorsers op die SA-KOI-span het ook hulle persoonlike en professionele netwerke en sosiale media gebruik om deelnemers te werf.

Hierdie ondersoek het die Afrikaanse Woorde en Sinne (peuters)-weergawe van die SA-KOI gebruik om die ekspressiewe woordeskat van eentalige peuters van 16 tot 32 maande te assesseer. Die KOI:WS verlang dat die ouer of versorger verslag lewer oor die kind se ekspressiewe woordeskat, dit wil sê die woorde wat die kind op hulle eie kan sê en nie in reaksie op ’n versoek om die woorde na te boots nie. Die woorde in die Afrikaanse KOI:WS verskyn in 22 semantiese kategorieë. Die ouer of versorgers kon ook in ’n aangrensende kolom aandui of die kind ’n bykomende of alternatiewe woord vir die betrokke begrip gebruik het, byvoorbeeld ’n plaaslike of variëteitspesifieke woord (soos kimbey vir ’n weggooidoek), ’n familienaam (bv. oumie in plaas van ouma) of “babawoorde” (bv. bottie vir ’n bottel). Die KOI meet nie die kind se fonologiese vaardigheid nie, maar aanvaar reduksies van woorde, soos sang vir piesang. Die KOI aanvaar ook ooruitbreidings, soos ouma vir alle ouer dames. Sommige items in die KOI bestaan nie uit een woord nie maar uit ’n reeks semanties hoogs verwante woorde, waar “of die woord wat julle gebruik” soms een van die opsies is – laasgenoemde is byvoorbeeld ’n opsie wanneer daar gevra word oor die woord vir geslagsdele (SA-KOI 2023).

Die Afrikaanssprekende kind se woordeskattelling word bepaal deur die aantal woorde wat die kind sê, as ’n persentasie uit te druk van die totale aantal (770) Afrikaanse leksikale items. Figuur 1 illustreer ’n gedeelte van die opsies op die Afrikaanse KOI vir die kategorieë Byklanke en dieregeluide en Kos en drinkgoed.

Figuur 1. Selfoonskermgreep van die aanlyn Afrikaanse KOI. Bron: SA-KOI (2023)

Die KOI:WS verlang ook dat die ouer of versorger aandui watter grammatikale vorme (soos meervoude) en twee- of driewoordkombinasies die kind gebruik (Brookes Publishing 2026). Hierdie ondersoek het egter slegs data van Afdeling 1: Leksikale items gebruik, aangesien dit gefokus het op die woordeskat van die peuters (nie ook die grammatika nie).

’n Gekombineerde elektroniese weergawe van ’n ingeligtetoestemmingsvorm, familieagtergrondvraelys en KOI is aanlyn op Qualtrics geskep (Qualtrics, Provo, UT). Die versorgers het aangedui dat deelname vrywillig, anoniem en met ingeligte toestemming was. Hulle het inligting oor die kind se demografie, gesondheidsgeskiedenis, huishouding (bv. die aantal volwassenes en ander kinders in die kind se huishouding, opvoedingsvlak van die ouers en sosioëkonomiese status), huistaal, ander tale en ekologiese omgewing ingevoer (Southwood e.a. 2021). (Die verband tussen hierdie sosiokulturele faktore en die peuters se woordeskatgrootte is in ’n ander ondersoek, Southwood e.a. 2021, geëvalueer en het buite die bestek van hierdie een geval.)

5.3 Data-insameling

Sommige ouers of versorgers het die Qualtrics-vraelys op hulle eie elektroniese toestel op die internet voltooi nadat hulle ’n skakel daarvoor ontvang het. Veldwerkers is opgelei om die ander ouers of versorgers (meestal diegene met lae geletterdheid, beperkte rekenaarvaardighede en/of geen toegang tot ’n geskikte elektroniese toestel en voldoende mobiele data nie) met die voltooiing te help. Dit is gedoen deur die van-lyn-af funksie van die Qualtrics-toepassing te gebruik. In hierdie gevalle is voltooide KOI’s later op die Qualtrics-bediener opgelaai sodra die elektroniese toestel aan wi-fi gekoppel is. Hierdie veldwerkers was óf studente óf werknemers van kinderontwikkelingsorganisasies. Hulle het die data op hulle eie slimfone of op tablette wat aan hulle verskaf is, ingesamel (SA-KOI 2023).

5.4 In- en uitsluitingskriteria vir deelname

KOI’s word gewoonlik voltooi deur ’n biologiese ouer, aanneemouer, grootouer of ander familielid of voog wat gereeld met die versorging en opvoeding van die kind help, om akkurate data te verseker (Southwood e.a. 2021). Die kind oor wie se taal daar verslag gelewer is, moes voldoen aan die volgende kriteria in terme van ouderdom, nasionaliteit, taal en ligging (SA-KOI 2023):

• Ouderdom: Die kinders moes 16 tot 32 maande oud wees ten tye van data-insameling.
• Nasionaliteit: Hulle ouers of versorgers moes Suid-Afrikaanse burgers wees.
• Taal: Die kinders moes grootgemaak word in hulle ouer(s)/versorger(s) se moedertaal, wat Afrikaans moes wees (om die impak van ander tale uit te sluit en om die aantal veranderlikes te beperk).
• Ligging: Hulle moes in Suid-Afrika grootgemaak word.

Deelnemeruitsluitingskriteria was soos volg (SA-KOI 2023):

• Taalblootstelling: Meer as vier uur per dag se blootstelling aan persone wat in ander tale met die kind praat, uitsluitend stemme op die radio, televisie en ander elektroniese toestelle (om te verseker dat die kind as eentalig beskou kon word).
• Gesondheid: Kommer oor die kind se kommunikasie- of gehoorontwikkeling, voortydige geboorte, oorinfeksies en gehoor- of siggestremdheid (om die invloed van hierdie faktore op taalontwikkeling uit te skakel).
• Duur: Vraelyste wat in minder as 20 minute voltooi is, aangesien dit tipies 20 tot 40 minute neem om ’n KOI te voltooi (Marchman en Dale 2023).

5.5 Profiel van die deelnemers

Die 113 peuters was van 16,7 tot 32,6 maande oud (mediaan = 25 maande; standaardafwyking = 4.73). Tabel 1 bied ’n opsomming van die peuters se demografie, wat die ouderdomsgroepe, geslag en ekologiese omgewing van die peuters aandui.

Tabel 1. Ouderdoms-, geslags- en geografiese verspreiding van die peuters

Demografiese gegewens van die peuters (N=113)
Ouderdom	Vroulik	Stedelik	Landelik	Manlik	Stedelik	Landelik
16–17 m	3	1	2	5	3	2
18–19 m	9	8	1	9	3	6
20–21 m	5	4	1	6	3	3
22–23 m	10	2	8	6	3	3
24–25 m	3	3	0	6	4	2
26–27 m	7	7	0	8	3	5
28–29 m	11	7	4	2	0	2
30–32 m	12	7	5	11	4	7
Totaal	60	39	21	53	23	30

 

Die Afrikaanse data is in sewe van die nege Suid-Afrikaanse provinsies ingesamel (almal behalwe KwaZulu-Natal en Limpopo), maar hoofsaaklik in die Wes-Kaap (n=95; 84,1%). Aangesien die data-insameling tydens die COVID-19-inperkings plaasgevind het, is die geografiese verspreiding beperk tot die provinsies waar die veldwerkers gewoon het. Gevolglik kan die bevindings wat op hierdie klein datastel gebaseer is, nie veralgemeen word nie. Die Afrikaans-vraelyste is voltooi vir 51 landelike (45,1%) en 62 stedelike (54,9%) peuters. Figuur 2 toon die verspreiding van die deelnemers volgens provinsie en ekologiese omgewing.

Figuur 2. Verspreiding van die deelnemers volgens provinsie en ekologiese omgewing

5.6 Voorbereiding van die data

Data word as Microsoft Excel sigblaaie van Qualtrics afgelaai. Die eerste skrywer het die geanonimiseerde roudata van die SA-KOI-span af ontvang. Elke ry in die sigblad verteenwoordig ’n kind, en elke kolom bevat ’n veranderlike, soos die tyd en datum waarop die vraelys voltooi is, ’n demografiese beskrywer, die kind se ouderdom of die ouer se reaksie op ’n spesifieke leksikale item. Die antwoorde op die familieagtergrondvraelys het dit moontlik gemaak om die ouderdom, geslag en geografiese verspreiding van die deelnemers te bepaal.

Die roudata is ondersoek en deelnemers is uitgesluit op grond van bogenoemde uitsluitingskriteria. Die finale datastel vir Afrikaanssprekende peuters het 113 deelnemers ingesluit. Hierdie steekproefgrootte is voldoende in vergelyking met ander beskrywende ondersoeke oor babas en peuters se ekspressiewe woordeskat – byvoorbeeld O’Toole en Fletcher (2010) en Brink en Breed (2017) se 21 deelnemers – en ondersoeke wat kruis-taalkundige vergelykings gemaak het – byvoorbeeld die 28 babas van Yalala se 2021-navorsing (wat taalverwerwing van Tswanasprekende babas (8 tot 18 maande) ondersoek en hulle woorde vergelyk het met dié van SAE-sprekende babas, en die bevindings van Caselli, Bates, Casadio e.a. (1995) vir Engelse en Italiaanse babas) en die 54 SAE- en 62 Afrikaanssprekende babas van White, Brink, Southwood en Kruger (2022) en White, Brink, Southwood en Oosthuizen (2022). Die steekproefgrootte van die huidige ondersoek vergelyk ook goed met webgebaseerde KOI-navorsing wat 126 peuters ingesluit het (De Mayo, Kellier, Braginsky, Bergmann, Rowland, Frank en Marchman 2021:29).

5.7 Dataontleding en statistiese metodes

Aangesien Wordbank se metodologie as betroubaar, geldig, geloofwaardig en vertrouenswaardig bevestig is en toekomstige herhaling moontlik maak (Frank e.a. 2021, hoofstuk 3), het toepaslike hoofstukke van die Wordbank-handleiding die navorsingsmetodologie gerig, insluitend die dataontledingsplan. Sommige van die metodologieë en kategorisering van verskeie ander verwante ondersoeke (Bates e.a. 1994; Caselli e.a. 1995; Kern 2007; Yalala 2022) is ook oorweeg en toegepas soos in die volgende afdelings beskryf. Die vergelyking tussen tale is by benadering in dié opsigte dat presiese ouderdomsgroeperings tussen die tale kan verskil; dat die aantal items en hulle aard in elke KOI mag verskil; dat die Afrikaanse deelnemersgetal betreklik klein is; en dat die steekproewe demografies van mekaar verskil.

5.7.1 D1: Bepaal die grootte van die peuters se ekspressiewe woordeskat in terme van ouderdom en geslag

Die algehele ekspressiewe woordeskat van elke peuter is bereken deur die totale aantal woorde wat die ouer of versorger op die vraelys afgemerk het op te tel ten einde ’n KOI-routelling uit die moontlike 770 Afrikaanse woorde te bepaal. Die routelling vir elke kind is ook omgeskakel na ’n persentasie om vergelykings tussen Afrikaans en ander tale moontlik te maak volgens die metodologie wat deur Wordbank gebruik word (Frank e.a. 2021, hoofstuk 5).

Levene se toets is gebruik om die aanname van homogeniteit van variansie te toets. Die verband tussen ouderdom en woordeskatgrootte is met Spearman se rangkorrelasiekoëffisiënt ondersoek, aangesien die woordeskattellings nie normaal versprei was nie, die variansie oor ouderdom toegeneem het en die verband nie noodwendig lineêr was nie. Variansieanalise (Anova) is gebruik om woordeskattellings tussen seuns en meisies te vergelyk. Normale waarskynlikheidsgrafieke is ondersoek vir normaliteit. Om te bepaal of ouderdom die woordeskatverskille tussen seuns en meisies beïnvloed, is ’n tweerigting-Anova uitgevoer met geslag, ouderdom en geslag*ouderdom interaksie as die effekte wat in die model ingesluit is.

5.7.2 D2: Bepaal die aard van die begrippe wat deur die woorde verteenwoordig word in Afrikaanssprekende peuters se ekspressiewe woordeskat

Die eerste skrywer het die begrippe ondersoek wat deur die woorde verteenwoordig word wat die meeste gebruik word in die woordeskat van die Afrikaanssprekende peuters. Hierdie ondersoek verwys nie na die volgorde waarin die woorde geleer is nie, aangesien die KOI nie ’n waarnemingsinstrument of ouerdagboek is nie, maar die kind se ekspressiewe woordeskat op ’n spesifieke tydstip beoordeel. Aangesien dit nie ’n longitudinale ondersoek was nie, kon die huidige navorsing nie die eerste 20 of eerste 50 woorde wat deur die kinders gesê is, isoleer nie. As gevolg van die deursneeaard van die navorsing is die algemeenste woorde wat deur die peuters gesê is, egter ondersoek.

Die woorde in die datastel is gerangorden vanaf dié wat die meeste tot dié wat die minste afgemerk is, ongeag die peuter se ouderdom. Volgens die metode van Fenson e.a. (1994:93) is die aantal kere wat die woord op die KOI gemerk is, aangeteken en die persentasie peuters in die totale steekproef bereken wie se ouers berig het dat hulle daardie woord gebruik. Dit het die rangorde van elke woord volgens die persentasie peuters wat die woord gesê het, moontlik gemaak. (Let daarop dat die navorsers vooraf besluit het dat slegs woorde wat vir minstens 50% van die peuters gerapporteer is, in die lys van algemeenste woorde ingesluit sou word, volgens Fenson e.a. (1994:94) vir Engels en Caselli e.a. (1995:185) vir Italiaans, ten einde geloofwaardige resultate te lewer.)

Om die top 20 geproduseerde woorde te bepaal (d.i. die 20 woorde wat die meeste in die datastel oor die peuters se ekspressiewe woordeskat voorgekom het) is die data ontleed om te bepaal watter woorde en watter KOI- semantiese kategorieë deur die algemeenste woorde verteenwoordig is. Die top 20 woorde in Afrikaans wat deur minstens 80% van die peuters geproduseer is, is gelys. Die 20ste woord op die lys het egter ’n rangorde met ander woorde gedeel en ál die woorde in daardie rangorde is gevolglik as die 20ste woord beskou. Dit het meegebring dat daar meer as 20 woorde in die top-20-lyste was (vgl. Fenson e.a. 1994:94; Tardif, Fletcher, Liang e.a. 2008).

Net so is die top 50 Afrikaanse woorde wat deur die meeste peuters voortgebring is, ondersoek, maar ook tussen die twee geslagte vergelyk, aangesien geslagsverskille in woordeskatsamestelling oor verskeie kulture en tale algemeen is (Eriksson, Marschik, Tulviste e.a. 2012; Frank e.a. 2021, afdeling 6.1; Stolarova, Brielmann, Wolf e.a. 2016:140). Soos in die geval van die top 20 woorde het die 50ste woord op die lys ’n rangorde met ander woorde gedeel en het die top-50-lys dus uit meer as 50 woorde bestaan. (Fenson e.a. 1994:94; Tardif Fletcher, Liang e.a. 2008).

5.7.3 D3: Beskryf die samestelling van die semantiese kategorieë in Afrikaanssprekende peuters se ekspressiewe woordeskat

Die data is ontleed volgens die 22 semantiese kategorieë van die KOI (SA-KOI 2023; vgl. Tabel 2) deur gebruik te maak van die metodologie van Fenson e.a. (1994) vir Engels, Caselli e.a. (1995) vir Italiaans, en Wehberg, Vach, Bleses e.a. (2007) vir Deens. Die aantal leksikale items wat deur die ouers of versorgers in elke semantiese kategorie as “bekend” gemerk is, is getel (White, Brink, Southwood en Kruger 2022:10–1), waarna ’n gemiddelde uit ’n binêre veranderlike bereken is. (’n Bekende woord is as 1 gekodeer en ’n onbekende woord as 0.) Die gemiddeld vir elke semantiese kategorie verteenwoordig die aantal items wat deur die versorgers as bekend aan die peuters gemerk is. Hierdie gemiddeldes is na persentasies omgeskakel. Die semantiese kategorie Liggaamsdele bevat byvoorbeeld, 32 items. Indien al 113 versorgers vir elk van die 32 items ’n Ja-respons verskaf het, sou daar 3 616 response gewees het. Die aantal Ja-response was egter 2 172, wat ’n gemiddeld van sowat 0,60 lewer. Hierdie syfer dui daarop dat sowat 60% van die items berig is as “bekend” aan die peuters. Dit beteken nie dat elke peuter dieselfde 60% van die woorde geken het nie, of dat 60% van die peuters elke woord geken het nie; verskillende peuters kon verskillende woorde geken het.

Tabel 2. Die groepering van die 22 semantiese en vier sintaktiese kategorieë van die Afrikaanse KOI

5.7.4 D4: Verken die sintaktiese kategorieë wat in Afrikaanssprekende peuters se ekspressiewe woordeskat voorkom

Soos aangedui in Tabel 2 is al die KOI- semantiese kategorieë in vier sintaktiese kategorieë gegroepeer, naamlik (i) sosiaal, (ii) selfstandige naamwoorde, (iii) predikate en (iv) gesloteklas- en funksiewoorde. Die huidige ondersoek het grootliks die sintaktiese kategorieë aangeneem van Fenson e.a. (1994) en Bates e.a. (1994) vir Amerikaanse Engels, Kern (2007:240) vir Frans, en Kauschke en Hofmeister (2002) vir Duits. Die kategorieë Byklanke en dieregeluide, Mense en Speletjies en roetines is gekombineer, aangesien hierdie woorde vir mense en geluide dikwels met die roetines en speletjies verband hou, byvoorbeeld hallo mamma, totsiens pappa of kiekeboe baba (Kauschke en Hofmeister 2002:745). Dit verskil van Bornstein, Cote, Maital e.a. (2004:1130) se metodes wat woorde vir mense uitgesluit het; van Wordbank (Frank e.a. 2021), wat hulle in die kategorie Ander groepeer het; en van Yalala (2021), wat hulle in die kategorie selfstandige naamwoorde geplaas het. Byklanke en dieregeluide en Speletjies en roetines is deur Bates e.a. (1994), Yalala (2021) en Wordbank (Frank e.a. 2021) by Ander gevoeg. Byvoeglike naamwoorde is in die huidige ondersoek by Aksies ingesluit om die kategorie predikate te vorm, soos Bates e.a. (1994) vir Amerikaanse Engels en Kern (2007) vir Frans gedoen het. Soortgelyk aan die meeste ander navorsing (bv. Fenson e.a. 1994 vir Engels; Caselli e.a. 1995 vir Italiaans; Wehberg e.a. 2007 vir Deens) is woorde oor tyd, voornaamwoorde, vraagwoorde, voorsetsels, hoeveelhede, lidwoorde, hulpwerkwoorde en verbindingswoorde in die gesloteklas-/funksiewoorde-kategorie geplaas.

Die woorde wat verband hou met die vier sintaktiese kategorieë, naamlik (i) sosiaal, (ii) selfstandige naamwoorde, (iii) predikate en (iv) gesloteklas- en funksiewoorde, is vir die deelnemers se verskillende ouderdomsgroepe bereken om hulle relatiewe voorkoms te bepaal en vas te stel of die Afrikaanssprekende peuters se woordeskat, soos verwag, ’n groter persentasie selfstandige naamwoorde as predikate en funksiewoorde sou bevat.

5.8 Etiese oorwegings

Die SA-KOI-navorsing het etiese goedkeuring ontvang van die Navorsingsetiekkomitee: Sosiale, Gedrags- en Opvoedkundenavorsing van die Universiteit Stellenbosch (Projeknommer: 19139: Kommunikatiewe-ontwikkelingsinventarisse vir al 11 Suid-Afrika se amptelike tale – Fase twee) en voorheen ook deur die Fakulteit Gesondheidswetenskappe se Menslikenavorsingsetiekkomitee van die Universiteit van Kaapstad (omdat dit ’n interinstitusionele projek is en sommige van die oorspronklike hoofnavorsers aan laasgenoemde universiteit verbonde was). Aangesien die huidige ondersoek (Projek 27386) vir meestersgraaddoeleindes uitgevoer is, moes die eerste skrywer vir aparte etiese goedkeuring by die Universiteit Stellenbosch aansoek doen, wat toegestaan is. Die eerste skrywer het ook ’n vertroulikheidsooreenkoms met die studieleier (die tweede skrywer) en die Universiteit Stellenbosch onderteken.

Tydens data-insameling het die ouer of versorger ingeligte toestemming op Qualtrics verleen aan die begin van die gesinsagtergrondvraelys en dit bevestig deur die finale antwoorde van die SA-KOI in te dien. Hulle het die opsie gehad om die voltooiing van die vraelys te eniger tyd te staak en sodoende hulle data van die ondersoek uit te sluit, aangesien slegs volledig voltooide vraelyste se data ingesluit is. Alle inligting is vertroulik ingesamel en anoniem in verslagdoening weergegee. Die deelnemers het geen vergoeding vir hulle bydrae ontvang nie, maar diegene wat die vraelys met die hulp van ’n veldwerker voltooi het, het ’n dankiegeskenk in die vorm van ’n supermarkbewys ter waarde van ongeveer 10 brode op daardie tydstip ontvang. Diegene wat die vraelys onafhanklik en aanlyn voltooi het, het meestal hulle tyd aan die SA-KOI-projek geskenk. Die ouers of versorgers het nie hulleself of die kinders aan enige risiko blootgestel deur aan hierdie navorsing deel te neem nie (Southwood e.a. 2021). Alle data is wagwoordbeskermd gestoor.

 

6. Resultate en bespreking

6.1 Grootte van Afrikaanssprekende peuters se ekspressiewe woordeskat

6.1.1 Grootte van woordeskat volgens ouderdom

Talle vorige ondersoeke het bevind dat daar groot variasie in die woordeskatgrootte van kinders van dieselfde ouderdom is. In hulle vergelyking van die mediaan woordeskatproduksie deur peuters wat een van 24 tale aanleer, het Wordbank egter bevind dat daar “beduidende konsekwenthede in die vorm en algemene numeriese omvang oor tale heen is” (Frank e.a. 2021, afdeling 5.1). Soos in Figuur 3 aangedui, was ’n soortgelyke toename en baie variasie (van 17 tot 756 woorde) duidelik in die woordeskatgroottes van die Afrikaanssprekende peuters. Spearman se rangkorrelasiekoëffisiënt het ’n beduidende matige positiewe korrelasie tussen ouderdom en woordeskatgrootte getoon (r=0.49, p<0.01), wat daarop dui dat ouer kinders, soos verwag, geneig was om groter berigte woordeskatte te hê, alhoewel daar aansienlike individuele variasie binne ouderdomme was.¹

Figuur 3. Die variasie in die Afrikaanssprekende peuters se woordeskatgroottes

In die huidige ondersoek het die woordeskatgroottes van die 18-maand-oue peuters (n=11) gewissel van 23 tot 597 woorde (mediaan = 115). Die Amerikaanse-Engels-sprekende peuters se woordeskatte het op dieselfde ouderdom gewissel van 14 tot 220 woorde (mediaan = 75) (Fenson e.a. 1994:42).

Vorige studies het berig dat die periode van vinnige woordeskatgroei strek vanaf ongeveer 22 tot 30 maande en begin wanneer die kind 50 tot 100 woorde in sy of haar ekspressiewe woordeskat het (Berglund en Eriksson 2000:135; Frank e.a. 2021, afdeling 5.1). Alhoewel die LOWESS-lyn (plaaslik geweegde datapunt gladmaking) in Figuur 3 dit laat blyk dat daar ’n versnelling in die woordeskatgroottes van die Afrikaanssprekende peuters is vanaf 21 tot 24 maande, kan geen gevolgtrekkings oor versnelling gemaak word nie, want (i) die steekproefgroottes van elke ouderdomsgroep is te klein om te kan veralgemeen en (ii) longitudinale navorsing word benodig vir die bevestiging van die ouderdom waarop versnellings plaasvind.

Die bevindings vir die Afrikaanse datastel ondersteun die bevinding dat individuele variasie in vroeë kommunikatiewe ontwikkeling, spesifiek in woordeskatverwerwing, ’n universele verskynsel blyk te wees, soos ook bevind is deur Fenson e.a. (1994), Bornstein en Cote (2005:300), Wordbank (Frank e.a. 2021, hoofstuk 5) en Nylund, Ursin, Korpilahti en Rautakoski (2021).

Soos aangedui in Tabel 3, het die ekspressiewewoordeskatgroottes van die 30-maand-oue groep gewissel van 102 tot 740 woorde (mediaan = 536), wat vergelykbaar is met die groot variasie wat al vir ander tale berig is. Fenson e.a. (1994:43) het byvoorbeeld ’n omvang van 360 tot 630 woorde (mediaan = 573) berig vir peuters van dieselfde ouderdom wat Amerikaanse Engels aanleer. Die steekproefgrootte van die huidige ondersoek was uiters klein in vergelyking met dié van Fenson e.a. (1994) en Wordbank vir 24 tale (Frank e.a. 2021, afdeling 5.1.1) wat ’n omvang van 360 tot 600 woorde berig het vir 30-maand-oue peuters. Vergelykings moet dus met omsigtigheid gemaak word.

Tabel 3. Variasie in die Afrikaanssprekende peuters se woordeskatgroottes volgens ouderdomsgroep

Ouderdomsgroep (in maande)	N=113	Omvang van woordeskat (in aantal woorde)	Mediaan (in aantal woorde)
16 m	3	32–290	97
17 m	5	23–144	89
18 m	11	23–597	115
19 m	7	17–365	129
20 m	3	102–352	158
21 m	8	30–300	122
22 m	8	43–743	457
23 m	8	47–662	337
24 m	4	343–675	568
25 m	5	141–756	586
26 m	9	117–737	307
27 m	6	246–734	544
28 m	9	228–741	440
29 m	4	249–626	501
30 m	12	102–740	536
31 m	8	185–628	387
32 m	3	213–359	230

 

6.1.2 Grootte van woordeskat volgens geslag

Die gemiddelde woordeskattelling van alle ouderdomme (16 tot 32 maande) Afrikaanssprekende meisies was 53% vergeleke met 36% vir seuns, wat ’n beduidende verskil was (p<0.01). Wanneer die grootte van die leksikons van alle Afrikaanssprekende peuters gesamentlik volgens geslag vergelyk word deur middel van Anova, is ’n vroulike voordeel gevind: Daar was ’n beduidende hoofeffek van die kind se geslag op woordeskattellings (F(1,111)=10.001, p=0.002, η²=0.08, wat op ’n mediumgrootte effek dui).

Figuur 4 illustreer elkeen van die geslagte se woordeskatgroottes per ouderdomsgroep. Levene se toets was nie statisties beduidend nie (F(1,111)=1.67, p=0.20), wat daarop dui dat die variansies van die woordeskattellings van seuns en meisies nie beduidend verskil het nie. Die aanname van homogeniteit van variansie is dus nie geskend nie en variansieanalise (Anova) kon gedoen word.

Figuur 4. Woordeskatgroottes per ouderdom en geslag.

’n Tweerigting-Anova wat uitgevoer is met geslag, ouderdom en geslag*ouderdom-interaksie om te bepaal of ouderdom die woordeskatverskille tussen seuns en meisies beïnvloed, het getoon dat die gemiddelde woordeskattellings met ouderdom toegeneem het en dat meisies in elke ouderdomsgroep hoër gemiddelde tellings as seuns behaal het (kyk Figuur 5). Die interaksie tussen ouderdom en geslag was nie statisties beduidend nie (F(1,109)=0.476, p=0.49, η²=0.01).

Figuur 5. Vergelyking van woordeskattellings (in persentasies) van manlike en vroulike peuters op 20, 25 en 30 maande.

’n Vroulike voordeel in woordeskatproduksie is ook vir ander Germaanse tale berig, byvoorbeeld deur Fenson e.a. (1994) vir Amerikaanse Engels (p<0.0001 met effekgrootte r=0.3); Bleses, Vach, Slott e.a. (2008) vir Deens (p<0.00001); Simonsen, Kristoffersen, Bleses e.a. (2014:12) vir Noors (p=0.0001); Berglund en Eriksson (2000) vir Sweeds (p<0.1) en vir ’n verskeidenheid tale uit verskillende taalfamilies deur Wordbank (Frank e.a. 2021, afdeling 6.1; Rinaldi, Pasqualetti, Volterra en Caselli (2023:643).

Hierdie bevinding rakende ’n vroulike voordeel in woordeskatproduksie van Afrikaanssprekende peuters kan dui op spesifieke taal- en sosiokulturele verwante faktore soos gevind deur Hamilton, Plunkett en Schafer (2000:689) wat die woordeskatgroottes van kinders wat Britse en Amerikaanse Engels aanleer, vergelyk het. ’n Onlangse ondersoek deur Gurgand, Peyre en Ramus (2024) van meer as 4 000 Franssprekende peuters het bevind dat ouers meer taalinteraksies met meisies as met seuns gehad het. Ouerlike taalinsette dra dus moontlik by tot geslagsverskille in taalontwikkeling, met implikasies vir die ontwerp van ingrypings wat gelyke taalgeleenthede vir alle kinders verseker.

Benewens die mediumgeslagseffek op woordeskatgrootte was ’n geslagseffek ook duidelik in die samestelling van die woordeskat van die Afrikaanssprekende peuters, soos ook berig is vir Duits (Stolarova e.a. 2016:130). Die meisies se voorsprong is ook ondersteun deur die groot aantal woorde wat in hulle top 50 woorde voorgekom het, maar nie in die seuns se top 50 was nie. (Verwys na die besonderhede in afdeling 6.3 verder na onder).

6.2 Die aard van die begrippe wat verteenwoordig word deur die woorde wat die meeste gebruik word in Afrikaanssprekende peuters se ekspressiewe woordeskat

Soos genoem, is alle woorde met dieselfde rangorde onmiddellik ná die 19de mees algemene woord ingesluit in die lys top 20 woorde. Dit het 23 mees geproduseerde woorde opgelewer, soos gelys in Tabel 4. Dit sluit woorde in uit die kategorieë Mense (mamma, baba, ouma, pappa, oupa), Speelgoed (bal, kar), Byklanke en dieregeluide (woef-woef, nam-nam, wroem-wroem), Speletjies en roetines (totsiens/tatta, dankie, ja, nee), Diere (hond, kat), Liggaamsdele (oog, hare, mond, arm) en Kos (appel), maar sluit ook ’n werkwoord, soen, en ’n besitlike voornaamwoord, myne, in.

Hierdie bevindings wat top posisies vir mamma en baba vir Afrikaans betref, is soortgelyk aan dié van White, Brink, Southwood en Kruger (2022) en White, Brink, Southwood en Oosthuizen (2022) ook vir Afrikaans. In White e.a. se navorsing oor 62 Afrikaanssprekende babas van 8 tot 18 maande het 24 (39%) kinders mamma gesê, 18 (29%) pappa en 17 (27%) baba. Die woord bal het die agtste rangorde geniet en is deur vyf (8%) kinders gesê. Soos verwag, het die ouer kinders van die huidige ondersoek se woordeskat hulle verhoogde sosiale interaksies weerspieël; dit het woorde vir Speletjies en roetines, Speelgoed en Kos ingesluit. Die een werkwoord (soen) onder die topgeplaaste woorde hou verband met die bevinding van White, Brink, Southwood en Oosthuizen (2022) oor die werkwoorde in hulle ondersoek (kyk, ta/gee) en weerspreek die bevindings van Caselli e.a. (1995:186) wat geen werkwoorde onder die eerste 50 woorde van hulle Italiaanse en Engelse deelnemers gevind het nie en van Fenson e.a. (1994:94–5) wat geen werkwoorde onder die eerste 50 woorde van hulle Amerikaanse-Engels-sprekende peuters gevind het nie.

Tabel 4 hier onder toon die voorkoms van hierdie woorde in die woordeskat van die Afrikaanssprekende peuters: 98% van die ouers of versorgers het aangedui dat hulle kind die woorde mamma en baba verstaan en sê en 97% die woord bal.

Tabel 4. Die top 20 woorde gesê deur peuters (ongeag geslag)

	Afrikaanse woord	Aantal peuters wat die woord gesê het (N=113)	Voorkoms: gesê deur % van die deelnemers
1	mamma	111	98%
2	baba	111	98%
3	bal	110	97%
4	ouma	106	94%
5	woef-woef	103	91%
6	totsiens/tatta	103	91%
7	dankie	102	90%
8	hond	100	88%
9	ja	100	88%
10	oog	100	88%
11	pappa	100	88%
12	hare	99	88%
13	nam-nam	99	88%
14	mond	96	85%
15	wroem-wroem	96	85%
16	appel	95	84%
17	arm	95	84%
18	myne	95	84%
19	oupa	95	84%
20	kar	94	83%
21	kat	94	83%
22	nee	94	83%
23	soen#	94	83%

 

Nota: # Groen dui die werkwoord aan.

Wordbank (Frank e.a. 2021, hoofstuk 8) het in meer as ses tale die volgende agt woorde gevind wat algemeen voorkom in die woordeskat van babas en peuters (in vetgedruk en onderstreep in Tabel 5 hier onder): mamma, pappa, baba, bal, tatta/totsiens, woef-woef, nee en wroem-wroem. Al hierdie woorde is onder die topgeplaaste woorde wat deur die Afrikaanssprekende peuters gesê is. Die woorde ouma, dankie, oog en hare verskyn egter nie onder die mees algemeen geproduseerde woorde in Wordbank se data nie (Frank e.a. 2021, hoofstuk 8). Die lae rangorde van die woord pappa in ons Afrikaanse data (gesê deur 88% van die peuters) was verrassend wanneer dit vergelyk word met ander ondersoeke (kyk Tabel 5). Dit kan egter te make hê met die hoë vaderloosheidskoers in Suid-Afrika: 43,4% van kinders in Suid-Afrika word deur enkelma’s grootgemaak en ’n verdere 18,8% woon nie saam met enigeen van hulle biologiese ouers nie (Statistieke Suid-Afrika 2022:12).

Die resultate rakende die top Afrikaanse woorde van peuters stem grootliks ooreen met dié van Caselli e.a. (1995) (Amerikaanse Engels en Italiaans), Wehberg e.a. (2007) (Deens), asook Tardif, Fletcher, Liang e.a. (2008). Die ooreenkomste is veral duidelik ten opsigte van woorde vir die belangrikste familielede (mamma, pappa, baba), sosiale roetines (totsiens) en klankeffekte (wroem-wroem, woef-woef). Wanneer Tardif, Fletcher, Liang e.a. (2008) eerste woorde in Engels, Mandaryns en Kantonees vergelyk het, was die eerste 10 woorde van hierdie kinders ook vir familielede (die Engelse, Mandarynse of Kantonese ekwivalente van die Afrikaanse woorde mamma, pappa), sosiale roetines (hallo, oeps), diere (hond, eend) en kos (melk, piesang).

Die top 20 woorde wat deur die Afrikaanssprekende peuters geproduseer is, ondersteun die idee dat kinders oor die algemeen dieselfde kategorieë woorde in soortgelyke volgorde oor verskillende tale heen aanleer, soos bevind deur Tardif, Fletcher, Liang e.a. (2008), alhoewel die presiese rangorde van die woorde tussen tale kan verskil (Wehberg e.a. 2007:363). Die ekwivalente van mamma en pappa is byvoorbeeld eerste of tweede in Amerikaanse Engels en Italiaans geplaas, maar slegs elfde en dertiende onderskeidelik in Deens (Wehberg e.a. 2007:371). Rangordes kan selfs in dieselfde taal in verskillende lande verskil, soos gevind deur Wordbank wanneer die produktiewe woordeskat van babas wat Europese Frans en Quebecse Frans aanleer, vergelyk word (Frank e.a. 2021:afd. 8.2).

Kyk ook Tabel 5 vir ’n vergelyking van die huidige ondersoek se bevindings oor Afrikaans se top 10 woorde met dié van KOI-navorsing oor die mees algemeen geproduseerde woorde van baie jong kinders wat Tswana, Deens en Amerikaanse Engels aanleer. Wanneer die Afrikaanse algemeenste woorde met ander beskikbare KOI-navorsing oor Afrikatale vergelyk word, is daar ook ooreenkomste: In Tswana, een van Suid-Afrika se amptelike tale, is die top 10 woorde dié wat vertaal sou word as mamma, baba, pappa, wroem-wroem, nam-nam, woef-woef, abba, water, hond en melk (Yalala 2022:8). In Swahili, ’n taal wat algemeen in Kenia, Tanzanië en Mosambiek gepraat word, is die top 10 woorde egter die ekwivalent van mamma, pappa, motor, kat, miaau, motorfiets, baba, gogga, piesang en mê-mê (geluid van ’n lammetjie) (Frank e.a. 2021, hoofstuk 5).

Hierdie verskille tussen die top 10 woorde van verskillende tale dui moontlik op die invloed van fisiese konteks of uiteenlopende ouerskap- en sosialiseringspraktyke of albei, veral wanneer die Globale Suide en Noorde vergelyk word (Attig en Weinert 2020; Southwood 2023:80). Verdere ondersoek is nodig, aangesien hierdie tipe verskille moontlik toegeskryf kan word aan kulturele en/of talige faktore (Hamilton e.a. 2000:689). Nietemin dui woorde vir persone in die kind se omgewing en kositems daarop dat die praktiese kommunikasiebehoeftes van peuters ’n dryfveer van hulle mees algemeen geproduseerde ekspressiewewoordeskat-items is (kyk Frank e.a. 2021, hoofstuk 8).

Tabel 5. Die algemeenste woorde van die peuters in vergelyking met dié van soortgelyke ondersoeke wat KOI-data gebruik het

Notas:

^§ Tswana is ingesluit as een van Suid-Afrika se amptelike tale.
^# Vir maklike vergelyking is die Tswana en Deense woorde in “Engels” vertaal. Deens is ingesluit as ’n ander Germaanse taal, naas Engels.
* Vetdruk en onderstreping dui aan dat die woord algemeen is oor meer as ses tale in Wordbank (Frank e.a. 2021): mamma, pappa, baba, bal, tatta/totsiens, woef-woef, nee, wroem-wroem. Hierdie ses algemene woorde is in verskillende kleure gemerk sodat hierdie woorde se wisselende posisies oor die tale heen maklik gevind kan word; mamma verskyn byvoorbeeld in pienk in elkeen van die tale.
** Baba en mamma het in Afrikaans ewe gereeld voorgekom en die eerste posisie gedeel.

6.3 Woorde in slegs een geslag se top 50 ranglys

Die top 50 Afrikaanse woorde wat deur die meeste seuns teenoor meisies geproduseer is, is ook vergelyk, aangesien geslagsverskille deur ander navorsers berig is (vgl. o.a. Frank e.a. 2021, afdeling 6.1; Stolarova e.a. 2016:140). Die top 50 woorde het ’n lys van die algemeenste 56 woorde wat deur manlike peuters gesê is, gelewer in vergelyking met die algemeenste 54 woorde wat deur die vroulike peuters gesê is (nadat daar vir gedeelde 50ste rangordes voorsiening gemaak is). Soos per Caselli e.a. (1995:185) is slegs woorde wat deur minstens 50% van die deelnemers gebruik is, ingesluit in die top 50 woorde per geslag: Die 56 woorde is deur meer as 70% van die seuns, en die 54 woorde deur 83% van die meisies gesê. Kyk Tabel 6 hier onder vir besonderhede oor die verskillende top woorde per geslag. In Tabel 6 dui die ligblou (selfstandige naamwoorde) en groen (werkwoorde) die woorde aan wat in daardie geslag se top 50 woorde was maar nie in die ander geslag s’n nie.

Wanneer die algemeenste woorde in die leksikons van die seuns en meisies vergelyk is, is die volgende woorde geïdentifiseer wat slegs in een van die twee geslagte se top 50 woorde voorgekom het: Die Afrikaanssprekende seuns het 17 woorde in hulle top 50 lys gehad wat nie in die meisies se lys verskyn het nie: miaau, penis (of die sinoniem wat in die peuter se huishouding gebruik is), TV, bakkie (voertuig), daar’s hy, drukkie gee, ta/gee, vat vyf, boek, moenie, toet-toet, tannie, trok/lorrie, foon/selfoon, melk, brood/rolletjie en trekker. Die Afrikaanssprekende meisies het die volgende 16 woorde in hulle top 50 lys gehad wat nie in die seuns se lys voorgekom het nie: eina, dans, maag, piepie, skoen, was (hoofwerkwoord), hallo, lepel, pop, bel, sokkie, byt(werkwoord), joghurt, poef (werkwoord), bakkie (huishoudelike item) en eet. Die seuns en meisies het dieselfde top 3 woorde gehad, naamlik mamma, baba en bal, alhoewel die rangordes daarvan verskil het.

Die nege werkwoorde onder hierdie Afrikaanse woorde is soen onder beide geslagte se top-50-lys, drukkie gee in slegs die seuns s’n, asook dans, piepie, was, bel, byt, poef en eet in slegs die meisies s’n. Soos vroeër genoem, mag ouers of versorgers dalk van die werkwoorde as selfstandige naamwoorde beskou het, selfs al het hulle dit afgemerk onder die semantiese kategorie Aksiewoorde op die KOI. Veralgemenings oor die vroeë gebruik van werkwoorde in Afrikaans moet dus vermy word totdat dit met groter, longitudinale datastelle bevestig kan word. (Verwys na die bespreking van sintaktiese kategorieë in afdeling 6.5 verder na onder.)

Die bevindings hier bo ondersteun dié van ander navorsing wat voorkeurwoordverskille vir speelgoed gevind het. Wallentin en Trecca (2023:418) het byvoorbeeld berig dat meisies woorde vir poppe en seuns woorde vir voertuie gebruik het. In die huidige ondersoek was die geslagsverskille ten opsigte van woordeskat egter nie net ten opsigte van die kategorieë Speelgoed (seuns: boek; meisies: pop) en Voertuie (seuns: trok/lorrie, trekker) nie, maar is ander kategorieë ook betrek: Byklanke en dieregeluide (seuns: miaau, toet-toet; meisies: eina), Mense (seuns: tannie), Klere (meisies: sokkie, skoen), Speletjies en roetines (seuns: vat vyf, ta/gee, daar’s hy; meisies: hallo), Aksiewoorde (seuns: drukkie gee; meisies: dans, piepie, was, bel, byt, poef, eet), Liggaamsdele (seuns: penis; meisies: maag), Kos en drinkgoed (seuns: melk, brood/rolletjie; meisies: joghurt) en Klein huishoudelike items (seuns: TV, foon/selfoon; meisies: lepel, bakkie).

Hierdie tipe verskille in die ekspressiewe woordeskat van die seuns en meisies is deur Rinaldi e.a. (2023) toegeskryf aan genetiese geslagsverskille en/of kulturele verskille. Dit ondersteun die bevindings van sekere vorige ondersoeke dat geslagsverskille duidelik is wanneer die woordeskatsamestellings van verskillende kulture en tale vergelyk word (Bornstein, Hahn en Haynes 2004:267; Frank e.a. 2021; Gurgand e.a. 2024; Nylund e.a. 2021; Nylund, Korpilahti, Kaljonen en Rautakoski 2023; Rinaldi e.a. 2023; Wallentin en Trecca 2023). Aangesien hierdie ondersoek nie die sosiokulturele faktore wat verband hou met taalinsette of die morfologie van die tale ondersoek het nie, kan daar slegs gespekuleer word oor die redes waarom die inhoud van die top 50 woorde vir die twee geslagte verskil. ’n Bepaling van die redes vir hierdie verskille val egter buite die bestek van hierdie ondersoek. Dit blyk egter duidelik dat die woorde vir beide geslagte ’n sosiaal-pragmatiese funksie het, aangesien hierdie woorde meestal verband hou met die liggaamsdele, kos en drinkgoed, speelgoed, klere, huishoudelike voorwerpe, speletjies en roetines wat die kind elke dag ervaar.

Tabel 6. Algemeenste woorde per geslag
Klik op die tabel vir ’n groter weergawe.

Notas:

Ligblou dui die Afrikaanse woorde aan (17 vir seuns; 16 vir meisies) wat deur daardie geslag, maar nie die ander geslag nie, geproduseer is as deel van hulle algemeenste woorde. Groen dui die werkwoorde aan.
^#Alhoewel drukkie, soen en poef as selfstandige naamwoorde geklassifiseer kan word, verskyn hulle onder die KOI-kategorie Aksiewoorde en word daarom hier as werkwoorde beskou.

6.4 Die semantiese kategorieë in die Afrikaanssprekende peuters se ekspressiewe woordeskat

Die semantiese kategorieë wat die meeste deur die Afrikaanssprekende peuters se gesamentlike ekspressiewe woordeskatte verteenwoordig word, het verband gehou met hulle onmiddellike omgewing, soos in ander navorsing bevind is (Frank e.a. 2021, afdeling 8.2; Tardif, Fletcher, Liang e.a. (2008:929); White, Brink, Southwood en Kruger (2022): Soos in Figuur 6 hier onder geïllustreer, het die peuters se ekspressiewe woordeskatte meestal woorde ingesluit uit die kategorieë Liggaamsdele (60% van die woorde in hierdie kategorie is deur die groep peuters gesê), Mense (59,7%) en Byklanke en dieregeluide (59,5%). Dit is gevolg deur Voertuie (57%), Speletjies en roetines (54,5%), Kos en drinkgoed (49,5%), Meubels (47,8%), Dinge buite die huis (47,1%) en Speelgoed (47,1%), dus meestal woorde wat na konkrete entiteite in die kind se omgewing verwys.

Die Afrikaanssprekende peuters se gebruik van woorde in die kategorieë Liggaamsdele, Mense en Byklanke en dieregeluide eggo die bevindings vir vele ander tale (Frank e.a. 2021, hoofstuk 12) se mees algemeen geproduseerde woorde, asook dié van White, Brink, Southwood en Kruger (2022) se navorsing oor babas se eerste 10 woorde. Die deelnemers se beperkte woorde vir diere (41,4%) verskil egter van vorige ondersoeke (Frank e.a. 2021, hoofstuk 12). In die navorsing deur Wehberg e.a. (2007:366) is dieregeluide in die kategorie Diere ingesluit, wat die telling vir die Diere-kategorie verhoog het. Selfs al sou dit in die huidige ondersoek gedoen gewees het, sou dit die telling vir Diere met slegs twee woorde verhoog het, weens die toevoeging van twee uit ’n moontlike sewe woorde vir dieregeluide, naamlik die leksikale items miaau en woef-woef. Dit sou dus nie die algehele persentasie van die nuwe gekombineerde Diere en Dieregeluide-kategorie verhoog nie; dit sou dit trouens verlaag.

Figuur 6. Die semantiese kategorieë wat verteenwoordig word deur die peuters se ekspressiewe woordeskatte (gebaseer op White, Brink, Southwood en Kruger 2022:10) en die persentasie woorde per kategorie wat deur die peuters gesê is.

Nota: Elke staaf in Figuur 6 verteenwoordig die gemiddelde aantal Ja-response van alle peuters in daardie kategorie. Hierdie waardes toon nie die absolute aantal woorde wat die peuters in elke kategorie ken nie. Die semantiese kategorieë bevat nie almal dieselfde aantal items nie, en die tabel toon nie die variasie of statistiese beduidendheid nie. Dit ondersteun uitsprake oor die relatiewe prestasie van die kategorieë, maar bewys nie op sigself dat elke verskil tussen die kategorieë statisties betekenisvol is nie.

6.5 Die samestelling van die sintaktiese kategorieë van Afrikaanssprekende peuters se ekspressiewe woordeskat

Figuur 7 illustreer dat die Afrikaanse peuters se woordeskatte van tot 50 woorde oorheers was deur die sintaktiese kategorie wat verband gehou het met geluide, name van mense en speletjies en roetines (52% van hulle woordeskat), soos ook deur Wordbank (Frank e.a. 2021), Fenson e.a. (1994:93–5) en ander studies bevind is. Die verhouding van 36% vir die Afrikaanse naamwoorde onder die deelnemers wat tot 50 woorde geproduseer het, stem ooreen met die ramings wat Kauschke en Hofmeister (2002:739–40) in hul oorsig gerapporteer het, naamlik dat naamwoorde 30% tot 43% van ’n kind se eerste 50 woorde uitmaak.

Net soos in die Deense studie van Wehberg e.a. (2007:373) het hierdie samestelling egter drasties verander in woordeskatte van meer as 50 woorde, waar selfstandige naamwoorde voortgegaan het om te oorheers (tot 57% van hulle woordeskat in die huidige ondersoek), terwyl die persentasie predikate en funksiewoorde toegeneem het namate die algehele woordeskatgrootte toegeneem het.

Volgens Figuur 7 blyk dit dat Afrikaanse peuters die aanleerpatroon van selfstandige naamwoorde, byvoeglike naamwoorde, werkwoorde, bywoorde en dan funksiewoorde volg. Wanneer die sintaktiese kategorieë vergelyk word, lyk dit op die oog af asof Afrikaans ’n selfstandigenaamwoordvooroordeel toon vandat ’n kind meer as 50 woorde het, soos ook bevind deur ander navorsing oor kinders wat Afrikaans aanleer (bv. Gonasillan, Bornman en Harty 2013:28; Southwood en White 2024:8; White, Brink, Southwood en Kruger (2022); White, Brink, Southwood en Oosthuizen (2022).

Hierdie bevindings ondersteun dié van Fenson e.a. (1994) dat tot op ongeveer 20 tot 24 maande, wanneer die kind se woordeskat tipies 200 woorde bereik, die woordeskat hoofsaaklik uit selfstandige naamwoorde bestaan. Die huidige navorsing se resultate stem dus ooreen met die sintaktiese-ontwikkelingsgolwe wat deur Bates e.a. (1994:85–6), Fenson e.a. (1994) en Wordbank (Frank e.a. 2021, afdeling 11.1) gevind is, asook die “universele volgorde in ontwikkeling van selfstandige naamwoorde en dan werkwoorde” van Caselli e.a. (1995:160).

Die groeineiging vir predikate in Figuur 7 toon egter dat sommige Afrikaanssprekende peuters dalk reeds werkwoorde aangeleer het: Diegene met ’n woordeskat van minder as 50 woorde het 9% predikate ingesluit. Die peuters met ’n woordeskat van 51 tot 100 woorde het 19% predikate ingesluit. Soos genoem, het die top 56 woorde van die peuters in die huidige ondersoek nege werkwoorde ingesluit, naamlik soen en drukkie gee onder die seuns, en dans, piepie, was, soen, bel, byt, poef en eet onder die meisies. Alhoewel woorde soos soen, drukkie, piepie en poef as Aksiewoorde op die KOI gelys word, kan ons egter nie seker wees of die kind (of versorger) dit as ’n werkwoord of selfstandige naamwoord beskou nie.

Wanneer die peuters se woordeskat 700 woorde oorskry het, was die verdeling 48% selfstandige naamwoorde, 29% predikate, 13% funksiewoorde en 10% geluide, name van mense en speletjies en roetines (kyk Figuur 7). Alhoewel naamwoorde nie meer 50% of meer van die woordeskat van hierdie peuters gevorm het nie, was naamwoorde steeds die grootste sintaktiese kategorie.

Figuur 7. Veranderende sintaktiese samestelling van die peuters se woordeskat as ’n funksie van hulle groeiende woordeskat (aangepas uit Kern 2007:240)

Die ondersoek van 62 Afrikaans- en 54 SAE-sprekende babas (8 tot 18 maande) wat 10 woorde of minder sê (White, Brink, Southwood en Kruger 2022; White, Brink, Southwood en Oosthuizen 2022), het ’n mate van selfstandigenaamwoordvooroordeel in beide tale getoon, alhoewel dit duideliker in Engels was. Hulle Afrikaanse datastel het 42 selfstandige naamwoorde en 13 werkwoorde ingesluit, terwyl die SAE-datastel 39 selfstandige naamwoorde en sewe werkwoorde ingesluit het. Slegs twee werkwoorde, ta/gee en kyk, is in beide tale gevind (White, Brink, Southwood en Oosthuizen 2022:10). Werkwoorde is ook onder die eerste 10 woorde in Koreaans (Choi en Gopnik 1995:497) en Mandaryns (Tardif, Fletcher, Liang e.a. (2008) aangetref.

Hierdie Afrikaanse werkwoorde onder die top 50 woorde en in die peuters met kleiner woordeskatte (<100 woorde) is anders as wat vir die meeste ander tale gevind is. Fenson e.a. (1994:94–5) het geen werkwoorde onder die eerste 50 woorde van hulle Amerikaanse-Engels-sprekende peuters gevind nie en Caselli e.a.(1995:188) het geen werkwoorde onder die eerste 50 woorde van hulle Italiaanse en Engelse deelnemers gevind nie. In Caselli, Bello, Rinaldi e.a. (2015:174) se navorsing oor Italiaans het byvoeglike naamwoorde en werkwoorde by selfstandige naamwoorde aangesluit eers wanneer die kind se woordeskat ongeveer 100 woorde bereik het.

In ’n meer onlangse ondersoek van 17 tale wat verskillende lande en taalfamilies verteenwoordig, met behulp van ’n kruislinguistiese assesseringsinstrument vir prentbenoeming (Language Impairment Testing in Multilingual Settings – Cross-linguistic Lexical Tasks, LITMUS-CLT), het die bevindings vir 14 van die tale aangedui dat die deelnemers van drie tot ses jaar beter op die selfstandigenaamwoordsubtake as op die werkwoordsubtake presteer het (Haman, Łuniewska, Hansen e.a. 2017). Hierdie resultate het die verwagting bevestig dat kinders selfstandige naamwoorde voor werkwoorde leer. Vir Afrikaans, Noors en Sweeds het die kinders egter soortgelyk ten opsigte van die werkwoord- en selfstandigenaamwoordtake presteer. Die Afrikaanssprekende kinders het die laagste gemiddelde ouderdom (53 maande) gehad. Die skrywers het gewaarsku dat 95% van die Afrikaanssprekende kinders vierjariges was (met geen vyf- of sesjariges nie) en die steekproefgrootte (n=21) klein was. Om hierdie rede en omdat hulle tellings vir die werkwoordtaak aansienlik gewissel het (Haman e.a. 2017:834), moet hulle bevindings met omsigtigheid geïnterpreteer word.

Die bevindings van die huidige ondersoek rakende Afrikaanse funksiewoorde stem ooreen met dié van Bates e.a. (1994:86) dat voornaamwoorde, voorsetsels en vraagwoorde (wat in Figuur 7 gesamentlik as funksiewoorde aangedui word) gewoonlik eers aangeleer word nadat die kind se woordeskat 400 woorde bereik het en hulle oud genoeg is om die perseptuele verhouding tussen verwysings en woorde te verstaan.

 

7. Samevatting van bevindings

Soos in die inleiding genoem, is navorsing oor kindertaalverwerwing onder andere daarop gemik om die verwerwing van ’n spesifieke taal te beskryf, veral een wat nie veel navorsingsaandag ontvang het nie (Southwood e.a. 2022:724). Hierdie ondersoek het dié doelwit aangespreek deur die grootte en samestelling van die woordeskatte van Afrikaanssprekende peuters van 16 tot 32 maande oud te beskryf. Die bevindings van hierdie ondersoek het met al vier hipoteses gestrook (kyk afdeling 4).

Die resultate toon dat ouer Afrikaanssprekende peuters, soos verwag, ’n groter ekspressiewe woordeskat as jongeres getoon het, ondanks groot individuele verskille. Die ekspressiewewoordeskatgroottes van die 30-maand-oue groep het gewissel van 102 tot 740 woorde (mediaan = 536), wat vergelykbaar is met die groot variasie wat al vir ander tale berig is (bv. deur Fenson e.a. 1994:43) vir Amerikaanse Engels). Die vergelyking tussen tale is by benadering in dié opsigte dat presiese ouderdomsgroeperings tussen die tale kan verskil; dat die aantal items en hulle aard in elke KOI mag verskil; dat die Afrikaanse deelnemergetal betreklik klein is in vergelyking met dié van Fenson e.a. (1994); en dat Wordbank vir 24 tale (Frank e.a. 2021, afdeling 5.1.1) en die steekproewe demografies van mekaar verskil. Afrikaanssprekende vroulike peuters in die huidige ondersoek het beduidend groter woordeskatte gehad as hulle manlike eweknieë oor alle ouderdomme heen.

Wordbank (Frank e.a. 2021, hoofstuk 8) se mees algemene woorde onder babas en peuters (mamma, pappa, baba, bal, tatta/totsiens, woef-woef, nee en wroem-wroem) was almal onder die topgeplaaste woorde wat deur die Afrikaanssprekende peuters gesê is.

Wanneer die leksikons tussen geslagte vergelyk word, het die inhoud van die lys van top 50 woorde wat deur meisies gesê is, verskil van dié van die seuns. Dit ondersteun vorige navorsing se bevindings dat geslagsverskille duidelik is wanneer die woordeskatsamestellings van verskillende kulture en tale vergelyk word. Alhoewel daar berig is dat faktore wat verband hou met geslag en taal ’n rol kan speel, blyk dit dat die praktiese en sosiale kommunikasiebehoeftes van baie jong kinders ook ’n dryfveer van hulle ekspressiewe woordeskat is (Frank e.a. 2021, hoofstuk 8).

Die semantiese kategorieë wat deur die Afrikaanssprekende deelnemers se woordeskatte verteenwoordig word, het verband gehou met hulle onmiddellike omgewing, soos in ander ondersoeke bevind is (Frank e.a. 2021, afdeling 8.2; Tardif, Fletcher, Liang e.a. (2008:929); White, Brink, Southwood en Kruger 2022) en het woorde ingesluit vir liggaamsdele, mense, byklanke en ander geluide, voertuie en speletjies en roetines. Die meeste van die woorde wat deur deelnemers geproduseer is, het verband gehou met algemene en/of konkrete entiteite in die kind se omgewing, byvoorbeeld liggaamsdele.

In terme van sintaktiese kategorieë van die peuters se woordeskatte was die persentasie selfstandige naamwoorde deurgaans hoër as dié van predikate en funksiewoorde. Die top 50 woorde van die Afrikaanssprekende peuters het nege werkwoorde ingesluit, wat baie is gegee bevindings vir ander tale.

 

8. Beperkings van die ondersoek

Hierdie ondersoek het slegs op die data van Afdeling 1 (Leksikale items) van die KOI gefokus en het nie die data oor grammatika ingesluit nie. Aangesien die kind voortgaan om leksikale items aan te leer terwyl hulle grammatika ontwikkel (Saxton 2017:5), kan dit as ’n beperking beskou word dat slegs die leksikale items verken is.

Soos Frank e.a. (2021, afdeling 5.1) verklaar het, “vang die KOI noodwendig ’n klein breukdeel van enige individu se ware woordeskat vas”. Die huidige ondersoek het die top 20 en top 50 woorde van die deelnemers ondersoek. Alhoewel afleidings oor tendense gemaak kan word, kan die bevindings nie direk vergelyk word met navorsing waar die eerste 10, 20 of 50 woorde ondersoek is nie.

Die data-insameling is tydens die Covid-grendeltyd gedoen met ’n vroeë weergawe van die Afrikaanse SA-KOI’s. Die geografiese dekking, wat slegs sommige provinsies verteenwoordig, is beperk. Resultate van hierdie klein, onverteenwoordigende datastel kan dus nie veralgemeen word nie. Alhoewel verskille aangedui is in die woordeskatte van seuns en meisies, moet hierdie geslagsgebaseerde verskille met ’n groter datastel bevestig word. Die SA-KOI-span is tans besig om data oor groot aantalle babas en peuters wat een van 11 tale aanleer, insluitende Afrikaans, in te samel om ontwikkelingsnorme vir al die tale vas te stel (Brookes 2024). Hierdie datastelle sal vollediger beskrywing van die grootte en samestelling van die woordeskatte van kindersprekers van Suid-Afrika se gesproke amptelike tale moontlik maak.

Hierdie ondersoek was verkennend en beskrywend en het nie ten doel gehad om die grootte en samestelling van die woordeskatte te verklaar nie. Kinders se reseptiewe en ekspressiewe woordeskatte word beïnvloed deur onder andere hulle ekologiese omgewing en kulturele en sosioëkonomiese konteks (Southwood e.a. 2021; 2022:735). Faktore soos sosioëkonomiese status, die ouers of versorgers se opvoedingsvlakke en huishoudinggrootte het egter buite die bestek van hierdie ondersoek geval. Ander tersaaklike faktore wat taalverwerwing beïnvloed, soos taalinsethoeveelhede en die aard daarvan, asook meertaligheid, word nie deur die KOI gemeet nie. Alhoewel hierdie faktore ook buite die bestek van hierdie ondersoek geval het, word hulle uitsluiting as ’n beperking erken.

Die huidige ondersoek erken die metodologiese keuse (volgens Caselli e.a. 1995 en Fenson e.a. 1994) om die sintaktiese kategorieë volgens absolute verhoudings te ontleed en nie volgens woordgeleentheid nie. Gebaseer op woordgeleentheid sou die peuters met woordeskatgroottes bo 700 woorde 176 van die moontlike 372 selfstandige naamwoorde (47%) op die KOI gebruik het, terwyl dieselfde kinders 90 van die moontlike 219 predikate (44%) op die KOI gebruik het. Die huidige ondersoek het ook gekies om, soos Caselli e.a. (1995), predikate nie te verdeel in werkwoorde en bywoorde nie. So ’n verdeling sou ’n meer akkurate aanduiding van die verhouding van selfstandige naamwoorde teen werkwoorde gegee het ten einde ’n selfstandigenaamwoordvooroordeel te bevestig en word vir toekomstige navorsing aanbeveel.

 

9. Aanbevelings vir toekomstige navorsing

Southwood e.a. (2021:17) het aangevoer dat “moederlike opvoeding en SES [sosioëkonomiese status] in ons konteks [d.w.s. Suid-Afrika] minder belangrik mag wees as sosialiseringspraktyke en kulturele konvensies wat verband hou met kindgerigte spraak”. In hierdie verband het Macleod en Demers (2023:431) navorsing aanbeveel wat spesifiek die ouer se interaksie met die kind beskryf om ons begrip van taalverwerwing in verskillende kulture en sosioëkonomiese omstandighede en in veeltalige kontekste te verbeter. Suid-Afrika se geletterdheidsvlakke het nie verbeter sedert die vroegste assesserings deur die Progress in International Reading Literacy Study (PIRLS) nie en die prestasie van seuns was beduidend swakker as dié van die meisies in graad 4 en graad 6 (Departement van Basiese Onderwys 2023:7). Aangesien die huidige ondersoek ’n beduidende geslagsvoordeel vir die meisies getoon het, kan die verkenning van die gesinsagtergrond en ander taalinsetdata van meisies in vergelyking met seuns moontlik waardevolle inligting verskaf oor die antesedente van goeie taal- en geletterdheidsvaardighede in Suid-Afrika.

Elektroniese media het ’n teenwoordigheid in die lewens van jong kinders geword. Aangesien verskeie ondersoeke (bv. Alroqi, Serratrice en Cameron-Faulkner 2023:1155 in Saoedi-Arabië; Asikainen, Kylliäinen, Mäkelä e.a. 2021:3052 in Finland; en Sundqvist, Barr Heimann, Birberg-Thornberg en Koch 2024 in Swede) bevind het dat blootstelling aan skermmedia ’n negatiewe impak op kinders se woordeskatontwikkeling het, moet die invloed daarvan in die Suid-Afrikaanse konteks nagevors word.

 

10. Die waarde van hierdie ondersoek

Die huidige ondersoek het die datastel van die tweede ronde van administrasie van die SA-KOI’s gebruik om die grootte en samestelling van eentalige Afrikaanssprekende peuters se ekspressiewe woordeskatte te ondersoek. (Die eerste ronde was vir loodsprojekdoeleindes en het slegs 40 KOI’s betrek om die instrument te verfyn.) Hierdie ondersoek is die eerste sistematiese vergelyking van manlike en vroulike peuters wat Afrikaans verwerf. Die resultate van hierdie navorsing dra dus by tot die klein maar groeiende kennisbasis oor kindertaalverwerwing in Suid-Afrika, spesifiek in Afrikaans, deur hierdie ouderdomsgroep en met gebruik van die SA-KOI’s (2023). Gevolglik vermeerder hierdie ondersoek die beperkte beskikbare inligting oor kindertaalverwerwing in die Globale Suide (Kidd en Garcia 2022:703).

Aangesien vroeë woordeskat as ’n statisties beduidende voorspeller van latere, skoolouderdomtaal- en geletterdheidsuitkomste bevestig is (vgl. bv. Duff e.a. 2015), is hierdie ondersoek en dele van die toekomstige werk van die Kindertaalontwikkelingsnodus daarop gemik om kinders in hulle eie taal te assesseer voordat hulle formele skoolopleiding begin, om te help om diegene te identifiseer wat ’n risiko vir taalagterstand of -gestremdheid het. Die SA-KOI’s vul ’n belangrike gaping, aangesien dit die assesseringsinstrumente is wat gebruik kan word om die taalvermoëns van baie jong Suid-Afrikaanse kinders tot 30 maande oud te meet. Gebreke in hulle taalverwerwing kan deur vroeë ingryping aangespreek word, wat moontlik hulle woordeskat as kognitiewe grondslag vir lees, leer, verhoudings, toekomstige indiensneming en algehele welstand kan verbeter.

*

Die navorsing is uitgevoer as deel van die aktiwiteite van die Kindertaalontwikkelingsnodus wat deur die Sentrum vir Suid-Afrikaanse Digitale Taalhulpbronne (SADiLaR) befonds word (https://sadilar.org/en/stellenbosch-university). Hierdie materiaal is gebaseer op werk wat finansieel ondersteun word deur die Nasionale Navorsingstigting van Suid-Afrika. Enige menings, bevindings, gevolgtrekkings of aanbevelings wat in hierdie materiaal uitgespreek word, is dié van die skrywers en kan nie aan die befondsers toegeskryf word nie. Die artikelskrywers het geen belangebotsings om te verklaar nie.

 

Bibliografie

Alroqi, H., L. Serratrice en T. Cameron-Faulkner. 2023. The association between screen media quantity, content, and context and language development. Journal of Child Language, 50(5):1155–83. https://doi.org/10.1017/S0305000922000265.

Asikainen, M., A. Kylliäinen, T.E. Mäkelä, O. Saarenpää‐Heikkilä en E.J. Paavonen. 2021. Exposure to electronic media was negatively associated with speech and language development at 18 and 24 months. Acta Paediatrica, 110(11):3046–53. https://doi.org/10.1111/apa.16021.

Attig, M. en S. Weinert. 2020. What impacts early language skills? Effects of social disparities and different process characteristics of the home learning environment in the first 2 years. Frontiers in Psychology, 11. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.557751.

Bates, E., V. Marchman, D. Thal, L. Fenson, P. Dale, J.S. Reznick, J. Reilly en J. Hartung. 1994. Developmental and stylistic variation in the composition of early vocabulary. Journal of Child Language, 21(1):85–123. https://doi.org/10.1017/S0305000900008680.

Berglund, E. en M. Eriksson. 2000. Communicative development in Swedish children 16–28 months old. The Swedish early communicative development inventory: words and sentences. Scandinavian Journal of Psychology, 41(2):133–44. https://doi.org/10.1111/1467-9450.00181.

Bleses, D., W. Vach, M. Slott, S. Wehberg, P. Thomsen, T. Madsen en H. Basbøll. 2008. Early vocabulary development in Danish and other languages: a CDI-based comparison. Journal of Child Language, 35(3):619–50. https://doi.org/10.1017/S0305000908008714.

Bless, C., C. Higson-Smith en S.L. Sithole. 2013. Fundamentals of social research methods: an African perspective. 5de uitgawe. Kaapstad: Juta.

Bornstein, M.H. en L.R. Cote. 2005. Expressive vocabulary in language learners from two ecological settings in three language communities. Infancy, 7(3):299–316. https://doi.org/10.1207/s15327078in0703_5.

Bornstein, M.H., L.R. Cote, S. Maital, K. Painter, S.-Y. Park, L. Pascual, M.-G. Pêcheux, J. Ruel, P. Venuti en A. Vyt. 2004. Cross-linguistic analysis of vocabulary in young children: Spanish, Dutch, French, Hebrew, Italian, Korean, and American English. Child Development, 75(4):1115–39. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2004.00729.x.

Bornstein, M.H., C.S. Hahn en O.M. Haynes. 2004. Specific and general language performance across early childhood: stability and gender considerations. First Language, 24(3):267–304. https://doi.org/10.1177/0142723704045681.

Bornstein, M.H., K.M. Painter en J. Park. 2002. Naturalistic language sampling in typically developing children. Journal of Child Language, 29(3):687–99. https://doi.org/10.1017/S030500090200524X.

Brink, N. 2017. Afrikaanssprekende kinders se eerste vorm-betekenis-passings. MA-verhandeling, Noordwes-Universiteit. https://www.researchgate.net/publication/315713054.

—. 2020. A usage-based investigation of Afrikaans-speaking children’s holophrases and communicative intentions. Stellenbosch Papers in Linguistics Plus, 59:21–44. https://doi.org/10.5842/59-0-860.

—. 2023. Metonymic relations underlying the one-word utterances of Afrikaans-speaking infants and toddlers. Language and Cognition, 15(1):86–105. https://doi.org/10.1017/langcog.2022.26.

Brink, N. en A. Breed. 2017. Hoe jong Afrikaanssprekende kinders betekenis aan hulle vroeë taalgebruik verbind. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, 57(4):1012–36. https://doi.org/10.17159/2224-7912/2017/v57n4a10.

Brookes, H. 2024. Kindertaalontwikkelingsnodus-aanbieding vir nagraadse studente van die Departement Taalwetenskap van die Universiteit Stellenbosch. 5 Februarie.

Brookes, H., F. Southwood, M. Mössmer, P. Makaure, M. White, C. Coetsee, S. Yalala, H. Kruger, M. Ndhambi, S. Ndlangamandla, M. Bhuda, N. Brink, N. Buthelezi, W. Jiyana, F. Khumalo, B. Ludidi, M. Matfunjwa, L. Miriri en N. Skosana. 2026. Instrument adaptation for measuring early child language development across multilingual and sociocultural diverse settings. Developmental Psychology, 62(1):288–302. https://doi.org/10.1037/dev0001935.

Brookes Publishing. 2026. MacArthur-Bates CDI. https://brookespublishing.com/product/cdi/ (7 Mei 2026 geraadpleeg).

Campbell, G. 2019. Mother tongue reading and learning is the key to literacy. Daily Maverick, 8 Julie. https://www.dailymaverick.co.za/opinionista/2019-07-08-mother-tongue-reading-and-learning-is-the-key-to-literacy (20 Maart 2026 geraadpleeg).

Carstens, W. en T. van Dyk (reds.). 2022. Toegepaste taalkunde in Afrikaans. 1ste uitgawe. Pretoria: Van Schaik.

Carstens, W.A.M. en N. Bosman (reds.). 2024. Contemporary Afrikaans linguistics. Stellenbosch: African SUN Media.

Caselli, M.C., E. Bates, P. Casadio, J. Fenson, L. Fenson, L. Sander en J. Weir. 1995. A cross-linguistic study of early lexical development. Cognitive Developing, 10(2):159–99. https://doi.org/10.1016/0885-2014(95)90008-X.

Caselli, M.C., A. Bello, P. Rinaldi, S. Stefanini en P. Pasqualetti. 2015. Il primo vocabolario del bambino: gesti, parole e frasi (Die kind se eerste woordeskat: gebare, woorde en frases). Milan, Italië: Franco Angeli. https://www.researchgate.net/publication/327041165_Il_primo_vocabolario_del_bambino_gesti_parole_e_frasi_Forme_lunghe_e_forme_brevi_del_questionario_e_valori_di_riferimento_per_la_fascia_8-36_mesi.

Caselli, M.C., P. Casadio en E. Bates. 1999. A comparison of the transition from first words to grammar in English and Italian. Journal of Child Language, 26(1):69–111. https://doi.org/10.1017/S0305000998003687.

Choi, S. en A. Gopnik. 1995. Early acquisition of verbs in Korean: a cross-linguistic study. Journal of Child Language, 22(3):497–529. https://doi.org/10.1017/S0305000900009934.

Coetsee, C. 2023. Child-directed speech in low-SES communities: The case of Afrikaans rural and urban-situated infants. MA-verhandeling, Universiteit Stellenbosch.

Dale, P.S., A. Paul, M. Rosholm en D. Bleses. 2023. Prediction from early childhood vocabulary to academic achievement at the end of compulsory schooling in Denmark. International Journal of Behavioral Development, 47(2):123–34. https://doi.org/10.1177/01650254221116878.

Defty, C. en F. Southwood. 2026. Child-directed speech in rural and urban households in a low-SES Afrikaans-speaking community in South Africa. Infancy, 31(2):e70079. https://doi.org/10.1111/infa.70079.

De Mayo, B., D. Kellier, M. Braginsky, C. Bergmann, C. Rowland, M. Frank en V. Marchman. 2021. Web-CDI: a system for online administration of the MacArthur-Bates Communicative Development Inventories. Language Development Research, 1(1):55–98. https://doi.org/10.34842/kr8e-w591.

Departement van Basiese Onderwys. 2023. Progress in International Reading Literacy Study (PIRLS) 2021: South African preliminary highlights report. Pretoria. https://www.education.gov.za/Portals/0/Documents/Reports/2023/PIRLS%202021_Highlights%20Reports.pdf?ver=2023-05-25-100949-603

Dickinson, D.K. en S.B. Neuman (reds.). 2006. Handbook of early literacy research, vol. 2. New York: Guilford Press.

Duff, F.J., G. Reen, K. Plunkett en K. Nation. 2015. Do infant vocabulary skills predict school-age language and literacy outcomes? Journal of Child Psychology and Psychiatry and Allied Disciplines, 56(8):848–56. https://doi.org/10.1111/jcpp.12378.

Eriksson, M., P.B. Marschik, T. Tulviste, M. Almgren, M. Pérez Pereira, S. Wehberg, L. Marjanovič-Umek, F. Gayraud, M. Kovacevic en C. Gallego. 2012. Differences between girls and boys in emerging language skills: evidence from 10 language communities. British Journal of Developmental Psychology, 30(2):326–43. https://doi.org/10.1111/j.2044-835X.2011.02042.x.

Fenson, L., P.S. Dale, J.S. Reznick, E. Bates, D.J. Thal, S.J. Pethick, M. Tomasello, C.B. Mervis, en J. Stiles. 1994. Variability in early communicative development: monographs of the Society for Research in Child Development Variability. https://doi.org/10.2307/1166093.

Feris, L.H. 2017.

A study to determine the Afrikaans and English vocabulary levels of Grade 1 Afrikaans mother-tongue learners in Windhoek. MA-verhandeling in Opvoedkunde, Universiteit van Namibië. https://repository.unam.edu.na/server/api/core/bitstreams/19b4c9af-df6b-4d7c-ab33-77a6985f0fcf/content.

Frank, M.C., M. Braginsky, D. Yurovsky en V.A. Marchman. 2021. Variability and consistency in early language learning: The Wordbank Project. Cambridge, Massachusetts: Massachusetts Institute of Technology (MIT) Press. https://langcog.github.io/wordbank-book (7 Mei 2026 geraadpleeg).

Gonasillan, A., J. Bornman en M. Harty. 2013. Vocabulary used by ethno-linguistically diverse South African toddlers: a parent report using the language development survey. South African Journal of Communication Disorders, 60:10–5. https://doi.org/10.7196/sajcd.124.

Gurgand, L., H. Peyre en F. Ramus. 2024. Gender disparities in parental linguistic engagement and in children’s language development. https://doi.org/10.31234/osf.io/y4cb5.

Haman, E., M. Łuniewska, P. Hansen, H.G. Simonsen, S. Chiat, J. Bjekić, A. Blažienė, K. Chyl, I. Dabašinskienė, P. Engel de Abreu, N. Gagarina, A. Gavarró, G. Håkansson, E. Harel, E. Holm, S. Kapalková, S. Kunnari, C. Levorato, J. Lindgren, K. Mieszkowska, L. Montes Salarich, A. Potgieter, I. Ribu, N. Ringblom, T. Rinker, M. Roch, D. Slančová, F. Southwood, R. Tedeschi, A.M. Tuncer, Ö. Ünal-Logacev, J. Vuksanović en S. Armon-Lotem. 2017. Noun and verb knowledge in monolingual preschool children across 17 languages: data from Cross-linguistic Lexical Tasks (LITMUS-CLT). Clinical Linguistics & Phonetics, 31(11/12):818–43. https://doi.org/10.1080/02699206.2017.1308553.

Hamilton, A., K. Plunkett en G. Schafer. 2000. Infant vocabulary development assessed with a British Communicative Development Inventory. Journal of Child Language, 27(3):689–705. https://doi.org/10.1017/S0305000900004414.

Hattingh, D. 2018. Die kernwoordeskat van Suid-Afrikaanse Afrikaanssprekende voorskoolse kinders sonder gebreke. MA-verhandeling, Universiteit van Pretoria. https://repository.up.ac.za/handle/2263/69061.

Hattingh, D. en K.M. Tönsing. 2020. The core vocabulary of South African Afrikaans-speaking Grade R learners without disabilities. South African Journal of Communication Disorders, 67(1):1–8. https://doi.org/10.4102/SAJCD.V67I1.701.

Jackson-Maldonado, D., D. Thal, V. Marchman, E. Bates en V. Gutierrez-Clellen. 1993. Early lexical development in Spanish-speaking infants and toddlers. Journal of Child Language, 20(3):523–49. https://doi.org/10.1017/S0305000900008461.

Kalashnikova, M., I.-C. Schwarz en D. Burnham. 2016. OZI: Australian English Communicative Development Inventory. First Language, 36(4):407–27. https://doi.org/10.1177/0142723716648846.

Kauschke, C. en C. Hofmeister. 2002. Early lexical development in German: a study on vocabulary growth and vocabulary composition during the second and third year of life. Journal of Child Language, 29(4):735–57. https://doi.org/10.1017/S0305000902005330.

Kern, S. 2007. Lexicon development in French-speaking infants. First Language, 27(3):227–50. https://doi.org/10.1177/0142723706075789.

Kidd, E. en R. Garcia. 2022. How diverse is child language acquisition research? First Language, 42(6):703–35. https://doi.org/10.1177/01427237211066405.

Kindertaalontwikkelingsnodus (Child Language Development Node). 2026. Universiteit Stellenbosch: Departement Algemene Taalwetenskap. https://sa-cdi.org/ (7 Mei 2026 geraadpleeg).

Lindsay, G. en S. Strand. 2016. Children with language impairment: prevalence, associated difficulties, and ethnic disproportionality in an English population. Frontiers in Education, 1(11):1–14. https://doi.org/10.3389/feduc.2016.00002.

MacLeod, A.A.N. en C. Demers. 2023. Transmitting white monolingual Anglo-American norms: a concept analysis of quality of language in parent-child interactions. Applied Psycholinguistics, 44(4):431–59. https://doi.org/10.1017/S014271642300005X.

Manning, B.L., M.Y. Roberts, R. Estabrook, A. Petitclerc, J.L. Burns, M. Briggs-Gowan, L.S. Wakschlag en E.S. Norton. 2019. Relations between toddler expressive language and temper tantrums in a community sample. Journal of Applied Developmental Psychology, 65(11/12):a101070. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2019.101070.

Marchman, V.A. en P.S. Dale. 2023. The MacArthur-Bates Communicative Development Inventories: updates from the CDI Advisory Board. Frontiers in Psychology, 14:1–5. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1170303.

Marchman, V.A. en A. Fernald. 2008. Speed of word recognition and vocabulary knowledge in infancy predict cognitive and language outcomes in later childhood. Developmental Science, 11(3):F9–F16. https://doi.org/10.1111/j.1467-7687.2008.00671.x.

Morgan, P.L., G. Farkas, M.M. Hillemeier, C.S. Hammer en S. Maczuga. 2015. 24-month-old children with larger oral vocabularies display greater academic and behavioral functioning at kindergarten entry. Child Development, 86(5):1351–70. https://doi.org/10.1111/cdev.12398.

Nel, J. 2015. The comprehension and production of later developing language constructions by Afrikaans-, English- and isiXhosa-speaking Grade 1 Learners. Doktorale proefskrif, Universiteit Stellenbosch.

—. 2025. Afrikaans first language wh-question acquisition in low socio-economic status Grade 1 learners. Southern African Linguistics and Applied Language Studies, 43(3):475–96. https://doi.org/10.2989/16073614.2024.2430197.

Nel, J., F. Southwood en W. White. 2023. The comprehension and production of passive constructions by Afrikaans and isiXhosa First Language Grade 1 Children. Language Acquisition, 31(1):1–21. https://doi.org/10.1080/10489223.2022.2159828.

Nylund, A., P. Korpilahti, A. Kaljonen en P. Rautakoski. 2023. Associations of paternal factors and child’s sex with early vocabulary development – the STEPS study. First Language, 43(2):178–99. https://doi.org/10.1177/01427237221133623.

Nylund, A., P.A. Ursin, P. Korpilahti en P. Rautakoski. 2021. Vocabulary growth in lexical categories between ages 13 and 24 months as a function of the child’s sex, child, and family factors. Frontiers in Communication, 6(8):a709045. https://doi.org/10.3389/fcomm.2021.709045.

O’Toole, C. en P. Fletcher. 2010. Validity of a parent report instrument for Irish-speaking toddlers. First Language, 30(2):199–217. https://doi.org/10.1177/0142723709359237.

Parlement van die Republiek van Suid-Afrika. 2026. President unveils education and skills reform agenda to expand opportunity. Pretoria, 17 Februarie. https://www.parliament.gov.za/news/president-unveils-education-and-skills-reform-agenda-expand-opportunity (24 Augustus 2026 geraadpleeg).

Paul, R. en F.P. Roth. 2011. Characterizing and predicting outcomes of communication delays in infants and toddlers: implications for clinical practice. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 42(3):331–40. https://doi.org/10.1044/0161-1461(2010/09-0067.

Potgieter, A.P. en F. Southwood. 2016. A comparison of proficiency levels in 4-year-old monolingual and trilingual speakers of Afrikaans, isiXhosa and South African English across SES boundaries, using LITMUS-CLT. Clinical Linguistics and Phonetics, 30(2):87–100. https://doi.org/10.3109/02699206.2015.1110715.

Rasmussen, S.M. en D. Bleses. 2018. Faroese children’s early vocabulary acquisition: a Faroese adaptation of the MacArthur-Bates Communicative Development Inventories. First Language, 38(6):641–68. https://doi.org/10.1177/0142723718803481.

Riad, R., M.W. Allodi, E. Siljehag en S. Bölte. 2023. Language skills and well-being in early childhood education and care: a cross-sectional exploration in a Swedish context. Frontiers in Education, 8(5):1–16. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.963180.

Rinaldi, P., P. Pasqualetti, V. Volterra en M.C. Caselli. 2023. Gender differences in early stages of language development. Some evidence and possible explanations. Journal of Neuroscience Research, 101(5):643–53. https://doi.org/10.1002/jnr.24914.

Rosenbaum, S. en P. Simon. 2016. Speech and language disorders in children. Washington, D.C.: National Academies Press. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK356274.

SA-KOI (Suid-Afrikaanse Kommunikatiewe-ontwikkelingsinventaris) (South African Communicative Development Inventory, SA-CDI). 2023. Welcome to the SA-CDI. https://sa-cdi.org (26 Maart 2023 geraadpleeg).

Saxton, M. 2017. Child language: acquisition and development. 2de uitgawe. Londen: Sage.

Sénéchal, M., G. Ouellette en D. Rodney. 2006. The misunderstood giant: on the predictive role of early vocabulary to future reading. In Dickinson en Neuman (reds.) 2006:173–82.

Simonsen, H.G., K.E. Kristoffersen, D. Bleses, S. Wehberg en R.N. Jørgensen. 2014. The Norwegian Communicative Development Inventories: reliability, main developmental trends and gender differences. First Language, 34(1):3–23. https://doi.org/10.1177/0142723713510997.

Southwood, F. 2010. The presence of a primary male caregiver affects children’s language skills. Stellenbosch Papers in Linguistics, 39:75–84. https://doi.org/10.5774/39-0-5.

—. 2013. Towards a dialect-neutral assessment instrument for the language skills of Afrikaans-speaking children: the role of socioeconomic status. Journal of Child Language, 40(2):415–37. https://doi.org/10.1017/S0305000912000037.

—. 2023. Early communication development in multilingual South Africa. Voordrag by die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Spraak-Taal en Gehoor (South African Speech-Language and Hearing Association, SASLHA) se nasionale konferensie. Kaapstad, 23 Oktober.

Southwood, F., N. Brink en H. Oosthuizen. 2022. Kindertaal. In Carstens en Van Dyk (reds.) 2022:723–41.

Southwood, F. en J. Nel. 2025. Is daar ’n verband tussen die begrip en stel van w-vrae en die sosioëkonomiese status van moedertaalsprekers van Afrikaans in die Grondslagfase? LitNet Akademies, 22(3):339–70. DOI:10.56273/1995-5928/2025/j22n3b7. https://www.litnet.co.za/wp-content/uploads/2026/01/LitNet-Akademies_j22n3b7_SouthwoodNel.pdf.

Southwood, F. en H. Oosthuizen. 2020. Afrikaanse taalvariasie: uitdagings vir regverdige meting van jong kinders se taal. Stellenbosch Papers in Linguistics Plus, 59:81–104. https://doi.org/10.5842/59-0-829.

Southwood, F. en M.J. White. 2020. Fast mapping of verbs in Afrikaans-speaking children from low and mid socioeconomic backgrounds and children with language impairment. Clinical Linguistics & Phonetics, 35(9):891–908. https://doi.org/10.1080/02699206.2020.1839968.

—. 2024. Afrikaans child language acquisition. In Carstens en Bosman (reds.) 2024.

Southwood, F., M.J. White, H. Brookes, M. Pascoe, M. Ndhambi, S. Yalala, O. Mahura, M. Mössmer, H. Oosthuizen, N. Brink en K. Alcock. 2021. Sociocultural factors affecting vocabulary development in young South African children. Frontiers in Psychology, 12(5):1–16. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.642315.

Statistieke Suid-Afrika. 2022. General household survey 2021. Statistical release P0318. Pretoria: Statistieke Suid-Afrika. http://www.statssa.gov.za/publications/P0318/P03182021.pdf.

Stolarova, M., A.A. Brielmann, C. Wolf, T. Rinker, T. Burke en H. Baayen. 2016. Early vocabulary in relation to gender, bilingualism, type, and duration of childcare. Advances in Cognitive Psychology, 12(3):130–44. https://www.researchgate.net/publication/315799409_Early_Vocabulary_in_Relation_to_Gender_Bilingualism_Type_and_Duration_of_Childcare.

Suid-Afrikaanse Sentrum vir Digitale Taalhulpbronne (South African Centre for Digital Language Resources (SADiLaR)). 2023. Communicative Development Inventories for all South Africa’s eleven official languages. https://sadilar.org/en/communicative-development-inventories-for-all-south-africa-s-eleven-official-languages-phase-two (26 Mei 2023 geraadpleeg).

Sundqvist, A., R. Barr, M. Heimann, U. Birberg-Thornberg en F.S. Koch. 2024. A longitudinal study of the relationship between children’s exposure to screen media and vocabulary development. Acta Paediatrica, 113(3):517–22. https://doi.org/10.1111/apa.17047.

Tardif, T., P. Fletcher, W. Liang, Z. Zhang, N. Kaciroti en V.A. Marchman. 2008. Baby’s first 10 words. Developmental Psychology, 44(4):929–38. https://doi.org/10.1037/0012-1649.44.4.929.

Thal, D., D. Jackson-Maldonado en D. Acosta. 2000. Validity of a parent-report measure of vocabulary and grammar for Spanish-speaking toddlers. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 43(5):1087–100. https://doi.org/10.1044/jslhr.4305.1087.

Tomblin, J.B., N.L. Records, P. Buckwalter, X. Zhang, E. Smith en M. O’Brien. 1997. Prevalence of specific language impairment in kindergarten children. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 40(6):1245–60. https://doi.org/10.1044/jslhr.4006.1245.

Van der Linde, J., D.W. Swanepoel, J. Sommerville, F. Glascoe, B. Vinck en E.M. Louw. 2016. Prevalence and nature of communication delays in a South African primary healthcare context. South African Journal of Child Health, 10(1):87–97. https://www.scielo.org.za/pdf/sajch/v10n1/21.pdf.

Verenigde Nasies. 2023. United Nations: SDG 4: Quality Education. https://www.un.org/sustainabledevelopment/education (16 Maart 2023 geraadpleeg).

Wallentin, M. en F. Trecca. 2023. Cross-cultural sex/gender differences in produced word content before the age of 3 years. Psychological Science, 34(4):411–23. https://doi.org/10.1177/09567976221146537.

Wehberg, S., W. Vach, D. Bleses, P. Thomsen, T.O. Madsen en H. Basbøll. 2007. Danish children’s first words: Analysing longitudinal data based on monthly CDI parental reports. First Language, 27(4):361–83. https://doi.org/10.1177/0142723707081723.

White, M., N. Brink, F. Southwood en H. Kruger. 2022. Afrikaans- and South African English-speaking infants who say 10 words or less: variability in their expressive vocabulary. Aanbieding by die konferensie van die Suid-Afrikaanse Vereniging van Linguistiek en Toegepaste Linguistiek (South African Linguistics and Applied Linguistics Society (SALALS)), Potchefstroom.

White, M., N. Brink, F. Southwood en H. Oosthuizen. 2022. Afrikaans- and South African English-speaking infants who say 10 words or less: What are their characteristics and what words do they say? Aanbieding by die konferensie van die Suid-Afrikaanse Vereniging van Linguistiek en Toegepaste Linguistiek (South African Linguistics and Applied Linguistics Society (SALALS)), Potchefstroom.

Wordbank. 2026. Wordbank: an open database of children’s vocabulary development. https://wordbank.stanford.edu (7 Mei 2026 geraadpleeg).

Yalala, S. 2021. Language acquisition in Setswana speaking infants aged 8 to 18 months. MA-verhandeling, Universiteit van Kaapstad. http://hdl.handle.net/11427/36934.

—. 2022. Using the CDI to describe lexical development in Setswana-speaking infants. Aanbieding by die konferensie van die Suid-Afrikaanse Vereniging van Linguistiek en Toegepaste Linguistiek (South African Linguistics and Applied Linguistics Society (SALALS)), Potchefstroom.

 

Eindnota

¹ Figuur 3 toon dat daar ’n afname is in mediaanwoordeskatgrootte vanaf 586 woorde vir die 25-maand-oue peuters (n=5) na 387 woorde vir die 31-maand-oue peuters (n=8). Of hierdie afname toegeskryf kan word aan die klein aantal deelnemers of ander faktore, sal slegs in opvolgondersoeke met meer deelnemers vasgestel kan word.

 

• Hierdie artikel se fokusprent is geskep deur Kaboompics en is verkry op Pexels.

 

LitNet Akademies (ISSN 1995-5928) is geakkrediteer deur die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding (DHET) en vorm deel van die Suid-Afrikaanse lys van goedgekeurde vaktydskrifte (South African list of approved journals). Hierdie artikel is portuurbeoordeel en kan kwalifiseer vir subsidie deur die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding.