Litnet

Veroorsaak die klap van ’n skoenlapper se vlerke hier regtig ’n orkaan aan die ander kant van die wêreld? Is die Boeddhiste reg in hulle geloof dat ons ons eie moordenaars uitkies? Hoekom bly staan ons reg onder die fan as ons sien die paw-paw is op ’n intercept course daarmee?

Of anders gestel, is ons kortsigtig as ons nie oorsaak en gevolg vroegtydig voorsien en keer terwyl daar nog keerkans is nie? Ons kry die leiers wat ons kies. Ons kry die diens waarmee ons tevrede is. Dit wat ons toelaat, gaan voort.

Die taxi-geweld in Mamelodi herinner ons net weer daaraan. Forseer ’n groot groep mense in ’n te klein omgewing met te min hulpbronne, en jy het ’n wenresep vir konflik. Dis maklik om die apartheidsregering die skuld te gee vir die feit dat daar in die eerste plek ’n Mamelodi bestaan. Dorpe en stede is doelbewus beplan om swart mense so ver as moontlik van die sentrums van die dorpe weg te hou. Dit veroorsaak ’n behoefte aan openbare vervoer, want daar is eenvoudig net nie genoeg werk binne ’n plek soos Mamelodi, of Khayelitsha of Lwandle of enige van die ander townships nie. En mense verdien nie naastenby genoeg geld om hulle eie voertuie te bekom nie. Maar waar moet die blaam gelê word vir die feit dat daar die afgelope twintig jaar steeds nie doeltreffende beheer oor openbare vervoer bestaan nie? Lendelam busse en taxi’s is aan die orde van die dag. Daar is nie behoorlike treindienste nie. Enigeen wat soggens in spitsverkeer na ons stede sit, is bekend met die toneel van ’n bus wat breek en die verkeer ophou, of ander busse en taxi’s wat teen hoë spoed jaag en veiligheidsrisiko’s vir alle padverbruikers veroorsaak. Busse en taxi’s word nie gediens nie, en hulle word toegelaat om aan te hou ry totdat hulle breek, of in ’n noodlottige ongeluk betrokke is.

Ons is nou al so gewoond aan beurtkrag dat dit ons feitlik nie meer pla nie. Net wanneer Eskom vir tariefverhogings vra, begin ons mor, maar niemand roep Eskom op ’n behoorlike manier tot verantwoording vir die gemors waarin hulle ons land en ons ekonomie dompel nie.

Die regters van ons land het in ’n buitengewone stap bymekaargekom om stem dik te maak teen die politici. Miskien is ek onnodig sinies, maar ek wonder of dit sou gebeur het as die regering hulle nie op so ’n openbare manier die gesigvel afgetrek het met die al-Bashir-sage nie. Die hele wêreld het gesien hoedat die regering die howe die middelvinger wys.

Die Griekse ekonomie het inmekaar gevou op ’n manier wat nie onvanpas sou wees in ’n distopiese wetenskapsfiksieverhaal nie. Nou skielik onthou almal dat hulle die oudste Westerse beskaafde kultuur is. Maar het Plato nie juis in die grot-analogie van Die Republic ’n situasie voorsien waar ons so verblind sal wees deur ons eie leuens dat ons die waarheid as fabelagtig en agterdogwekkend beskou nie? En die waarheid is, baie eenvoudig: die Griekse situasie moes jare terug reggestel gewees het – die skrif was immers lank reeds aan die muur.

In Suid-Karolina is daar nou uiteindelik, na vele sielswroeging en gewring van hande, gestem om die gewraakte Confederate-vlag van die Capitol-gebou se gronde te verwyder. Sou dit gebeur het as ’n lid van die senaat nie onder diegene was wat gesterf het in die kerkaanval nie? Na elke onnodige swart sterfte op Amerikaanse grond was daar rassegeweld, en dit het nie die besluitnemers in die minste beweeg om radikale stappe te doen nie. Ergo, die feit dat een slagoffer ’n vooraanstaande persoon in ’n magsposisie was moes die besluit beïnvloed het.

Ek sien egter nie dat daar regtig hand in eie boesem gesteek word nie. Al-Bashir was die tipping point vir ons regters, maar hoeveel keer voor dit was die howe nie as politieke speelballe gebruik, en hulle het dit stilswyend aanvaar nie. Al verskil is dat hulle hierdie keer voor ’n wêreldgehoor, met rolspelers op internasionale vlak wat betrokke is, in die skande gesteek is. Dit kon nie meer net onder die mat ingevee word soos al die ander kere nie.

Het die Grieke nie goed geweet hulle is in die verknorsing nie en nogtans steeds voortgegaan op dieselfde pad, dieselfde manier, sonder om met enige erns die brieke te probeer optrek?

In elkeen van die voorbeelde hier bo genoem, is daar ’n skaal van swaarkry wat volg. Die armste mense word die swaarste getref deur enige ramp, ekonomies, natuurlik of moreel, juis omdat hulle nie oor die middele beskik om ’n buffer as voorsorg in te bou in hulle beplanning nie. Die rykes ervaar ’n bietjie ongerief, maar hulle kan iets doen daaromtrent, in stede van kla met ’n Banting-brood onder die arm. Sit Eskom die krag af, dan is daar ’n kragopwekker, of toestelle wat met gas werk, of ’n kaggel om hitte te gee. Die townshipbewoners het nie daai luukses nie – dis gellieblik en die gevaar van versmoring, of niks.

Staak die taxibestuurders, dan ry ons net in die gerief van ons eie voertuig met ’n ander roete werk toe, en kla oor die ekstra tyd wat ons op die pad deurbring. Vir diegene wat afhanklik is van taxi’s om by hulle werke te kom, beteken dit die verlies aan ’n dag se loon, dalk al wat tussen hulle en ’n week van tekorte staan.

En wat doen die res van ons? As die oortreders, en die besluitnemers, nie verantwoordelikheid neem nie, is daar nie ’n plig op ons gewone mense om hulle tot verantwoording te roep nie? “Speaking truth to power” is ’n frase wat mense graag in die rondte gooi, maar word dit gedoen?

Is ons nie stadigaan besig om toe te laat dat ’n nuwe “Kingdom of the Night”, soos wat Elie Wiesel die totale oorname deur die bose (in sy geval Nazi-Duitsland) genoem het, in ons wêreld en in ons tyd verrys nie?

In sy toespraak toe hy die Nobelprys vir Vrede ontvang het, maak Wiesel die volgende stelling: “Neutrality helps the oppressor, not the victim. Silence encourages the tormentor, not the tormented. Sometimes we must interfere. When human lives are endangered, when human dignity is in jeopardy, national borders and sensitivities become irrelevant. And action is the only remedy to indifference: the most insidious danger of all.”

Elke keer as Eskom die krag afsit en ons dit gelate aanvaar, word ons indifference groter. Elke keer as die regering sy eie mense, sy eie wette, sy eie reëls vertrap en ons stilbly, word die indifference groter. Elke keer as ’n enkele reg van ’n enkele persoon ingeperk word en ons niks doen nie, word dit makliker om die volgende keer stil te bly. En elke keer as ons net kyk na ons eie klein kringetjie en sorg dat net daai groepie oukei is, maak nie saak wat van die res word nie, dan word dit makliker om te vergeet ons is deel van ’n groter geheel. En dit word oor en oor en oor bewys dat indien een vergryp toegelaat word om voort te gaan, dit makliker is om ’n volgende, erger vergryp toe te laat. Bietjie vir bietjie, stukkie vir stukkie, word die Kingdom of the Night groter en ons keuses ten goede kleiner. En ons laat dit toe.

Wanneer Afrikaanssprekendes, en Afrikaners spesifiek, gal braak oor die feit dat hulle taalregte ingeperk word, en hulle vergeet van al die ander inheemsetaalsprekers wie se regte nog al die jare ingeperk was, verloor ons alreeds die morele hoë grond. Afrikaans aan universiteite word bedreig, ja. Maar wat van Xhosa, en Zoeloe en Sotho en al die ander taalsprekers wie nog nooit geleentheid gehad het om onderrig in hulle eie taal te ontvang op tersiêre vlak nie (en tot onlangs, nie eers op skoolvlak nie)? Ons is nie alleen nie. Ons word nie alleen verontreg nie, maar dis so maklik om net vir die behoud van ons eie stukkie te veg en te vergeet dat ons net een enkele noot in ’n hele simfonie is. Is ons blind vir die feit dat ons regte versterk word wanneer ons ander help om te verseker hulle regte word erken en uitgebou?

Of het ons alreeds ingegee aan die “most insidious danger of all”?