Boekomslag: Protea Boekhuis
Stinkhout
Philip Rademeyer
Protea Boekhuis
ISBN: 9781485316091
Stinkhout ontvou soos iets wat lank fermenteer het. Stadig, soos wanneer jy stof in sonlig sien beweeg.
Onder die uitgestrekte takke van ’n stinkhoutboom kom twee mans weer bymekaar, asof die jare tussen hulle net vir ’n enkele oomblik weer teruggehaal kan word. Die boom staan daar met onmenslike geduld, beskermer oor die grond wat meer onthou as wat enigeen van die twee mans hardop kan sê. Hier, in hierdie boom se skadu, probeer Gert en Louw weer taal vind vir mekaar, ná nege jaar se afwesigheid en ’n leeftyd se versluierings. Die dood van Schalkie bring hulle terug bymekaar, maar dit is juis die verlede wat hulle laat bly.
Rou emosie sit in die lyf, in die keel, in die manier waarop ’n sin begin en dan net verdwyn. Dit is nie skerp of enigsins skielik nie. Die afstand tussen pa en seun is versadig met gewig, ’n geskiedenis wat nie verbygegaan het nie, eerder net dieper ingesink het. Elke woord wat hulle waag, raak aan iets ouer, iets wat lankal reeds begin het om vorm te kry.
Die stinkhoutboom word ’n draer van die geheue oor die verlede. Sy wortels lê diep in die grond, tussen die lae van wat was en wat nooit regtig weg is nie. Asof die aarde self luister, asof elke beweging, elke stilte tussen die twee mense, teen ’n groter geheue afgespeel word. Die plek hou vas. Dit laat nie maklik los nie. In hierdie vasgrypende ruimte word die gesprek tussen Gert en Louw iets broos en gevaarlik, iets wat enige oomblik kan breek.
.........
Rademeyer skryf dialoog soos iemand wat weet hoe mense mekaar vermy wanneer dit juis die meeste saak maak. Woorde draai om hul eie middelpunt. Sinne verloor duidelik moed halfpad. Stiltes begin praat met ’n intensiteit wat moeilik is om te ignoreer. Dit is juis in hierdie onvoltooide oomblikke waar die drama sy diepte vind, waar die emosie begin opwel sonder dat dit ooit volkome uitgespreek word. Rademeyer dwing sy leser (of luisteraar/kyker) om tussen die reëls te bly, om self die gapings te vul wat sy karakters nie kan waag om te vul nie.
.........
Rademeyer skryf dialoog soos iemand wat weet hoe mense mekaar vermy wanneer dit juis die meeste saak maak. Woorde draai om hul eie middelpunt. Sinne verloor duidelik moed halfpad. Stiltes begin praat met ’n intensiteit wat moeilik is om te ignoreer. Dit is juis in hierdie onvoltooide oomblikke waar die drama sy diepte vind, waar die emosie begin opwel sonder dat dit ooit volkome uitgespreek word. Rademeyer dwing sy leser (of luisteraar/kyker) om tussen die reëls te bly, om self die gapings te vul wat sy karakters nie kan waag om te vul nie.
Gert en Louw beweeg om mekaar soos twee figure wat mekaar lanklaas geken het. Daar is ’n herkenning aan die gevoel wat in die lug hang, maar ook ’n weerstand daaraan. Iets trek hulle nader, terwyl iets anders hulle terughou. In hul gesprekke lê daar ’n fyn draad tussen beskuldiging en verlange, tussen dit wat gesê wil word en dit wat steeds te swaar voel om te dra. Hulle bly verbind aan dieselfde herinneringe, al dra elkeen dit anders. Dit is hierdie spanning, wat nooit heeltemal opgelos is nie, wat hierdie drama sy eerlikheid en momentum bied.
Die temas van skuld en verlies vloei deur die teks soos ’n onderstroom. Manlikheid hang oor die karakters soos ’n reëlboek, sigbaar in die oomblikke waar Gert sy woorde kies met die noukeurigheid van iemand wat weet hoe ver hy homself kan oopmaak, en waar Louw se stilswye sy eie soort antwoord word. Die jare pak laag op laag, totdat die verlede ’n ondeurdringbare massa word wat nie meer vermy kan word nie. Rademeyer oordeel nie sy karakters nie. Hy hou net die lig op hulle, lank genoeg dat die leser self begin verstaan wat eintlik aan die kook is.
Al bly die einde van Stinkhout broos en onseker, is daar ‘n duidelike verskuiwing in die dinamiek. Daar is beweging, en terselfdertyd is daar ook geen waarborg van heelheid nie. Wat oorbly, is die besef dat sommige verhoudings nie net deur een oomblik gevorm word nie, maar deur alles wat oor jare stil gehou was.
Stinkhout dra baie duidelik die hand van Phillip Rademeyer. Dit dra die reuk van hout ná reën, lank nadat die laaste woord gelees is.
Lees ook:
Aardklop: die hartsfees wat nog altyd klop met betowering en uiteenlopendheid