Zuma en die Konstitusionele Hof: Vinnige vrae aan Chris Marnewick

  • 4

Foto: Pixabay

Naomi Meyer vra vir Chris Marnewick, ’n advokaat in Suid-Afrika en in Nieu-Seeland, waarom hy meen dat die voormalige president Jacob Zuma nie vandag reeds in die tronk is nie.

Hallo Chris! Ek kyk gister so na die nuusberigte en sien Zuma gaan nie tronk toe nie, en die Konstitusionele Hof dink na oor sy eie besluite. Kom ek begin hier: Is ek reg dat die Konstitusionele Hof, as die hoogste hof in die land, in sekere omstandighede sy eie beslissings kan hersien? Hoe werk daardie proses?

Die Hoër Hof (voorheen die Hooggeregshof) het van meet af aan onder die gemenereg die bevoegdheid gehad om sy eie beslissings te herroep, tersyde te stel of te wysig. Die Konstitusionele Hof sal ook daardie bevoegdheid (jurisdiksie of mag) hê. Daar is streng vereistes vir so ’n herroeping, tersydestelling of wysiging.

Ek krap kop oor Zuma se geval. Ek trek die handboek wat ek as prokureursklerk gebruik het rondom die Handves van Menseregte en die Grondwet, uit die rak. Almal is tog gelyk voor die reg. Niemand is nou verhewe bo die reg nie, ongeag geskiedenis of politieke oortuigings of posisies. Wat is dan nou hier aan die gang in Zuma se geval?

......

Die Zuma-geval is na my mening by uitstek ’n voorbeeld van spanning tussen die uitvoerende gesag en die regbank.

.......

Die Zuma-geval is na my mening by uitstek ’n voorbeeld van spanning tussen die uitvoerende gesag en die regbank. ’n Hof het nie die bevoegdheid of personeel om sy eie bevele en beslissings af te dwing nie. Daardie taak is dié van die uitvoerende gesag, meer bepaald en in die algemeen op die minister van justisie. In strafsake sal dit die minister van polisie wees, in eerste instansie, wat die arres moet doen, en dan die minister van korrektiewe dienste wat die gevangene dan moet aanhou vir die tydperk van die betrokke vonnis. Wat hier gebeur, dink ek, is dat daar soveel spanning binne die ANC en gevolglik die uitvoerende gesag is dat die uitvoering van die Konstitusionele Hof se bevel lamgelê is. Zuma maak op opportunistiese wyse gebruik van daardie spanning. Let byvoorbeeld daarop dat die polisie nog nie opgetree het by Nkandla nie.

Ek gaan jou nie vra om in ’n kristalbal te kyk nie, maar om aan te hou terugkeer na die Handves van Menseregte. Wat behoort nou te gebeur, as jy suiwer na die letter van die wet kyk? En waarom is dit so belangrik dát dit gebeur - nie net ter wille van vertroue in die regstelsel nie, maar ter wille van die regstelsel self, ook?

Na my mening skort Zuma se aansoek voor die Konstitusionele Hof nie die uitvoering van die vonnis op nie. Die polisie is gevolglik verplig, volgens die Konstitusionele Hof se bevele, om hom te arresteer en aan die gevangenisowerheid te oorhandig. Laasgenoemde moet hom dan aanhou om sy straf uit te dien. Wat die verset en teenstand rondom Zuma en Nkandla betref, is die persone wat daaraan deelneem, waarskynlik skuldig aan verskeie misdade, onder andere: (1) belemmering van die polisie in die uitvoering van hulle pligte; (2) regsverydeling of poging daartoe; (3) sedisie; (4) oortreding van die COVID-19-regulasies. As dit kom by fisieke weerstand, sou dit van daar af kon eskaleer na (5): aanranding, ernstige aanranding, poging tot moord en (hopelik nie) moord. Die nuanses is oneindig, met sameswerings om ’n misdaad te pleeg, openbare geweld, en verskeie grade van deelneming moontlik (mededader, medepligtige voor- of na die daad, en so meer).

Ek wonder oor die aspek van die hof in Pietermaritzburg wat ook nou genader is. Dis ’n hoë hof, maar dis ’n laer hof as die Konstitusionele Hof. So hoe dan nou? 

......

In ieder geval is die hele idee dat die Konstitusionele Hof se beslissings finaal is, en in soverre daardie hof self die bevoegdheid onder die gemenereg het om sy beslissings te heroorweeg, het geen ander hof die jurisdiksie (regsbevoegdheid) om dit in plaas van of namens die Konstitusionele Hof, of selfs op eie houtjie, te doen nie.

.......

Die Hoër Hof in Pietermaritzburg het na my mening nie die jurisdiksie om die Konstitusionele Hof se bevel op te skort of tersyde te stel nie. Ek vermoed dat Zuma se advokate dit besef, maar die aansoek daar geloods het om tyd te wen, en daarin dink ek het hulle geslaag. Kyk maar hoe sit die polisie op hulle hande eerder as om vir Zuma te arresteer en tronk toe te vat.

Ek kan my nie indink dat daar ’n bevel is wat die Pietermaritzburgse hof kan uitreik wat die effek sal hê dat dit die Konstitusionele Hof se bevele wysig, tersyde stel of uitstel nie. Geen laer hof het die bevoegdheid om dit met ’n hoër hof se bevele te kan doen nie. In ieder geval is die hele idee dat die Konstitusionele Hof se beslissings finaal is, en in soverre daardie hof self die bevoegdheid onder die gemenereg het om sy beslissings te heroorweeg, het geen ander hof die jurisdiksie (regsbevoegdheid) om dit in plaas van of namens die Konstitusionele Hof, of selfs op eie houtjie, te doen nie.

Ek dink die kernvraag is of hierdie kwessie van Zuma ’n grondwetlike probleem of eerder ’n politieke probleem is. Ek hoor graag wat jou gevoel is.

En ja, ek dink dit is ’n politieke probleem eerder as ’n regsprobleem, wat ek miskien ook deels aangespreek het waar ek verwys het na die spanning binne die ANC en die spanning tussen die uitvoerende gesag en die regbank. In die middel van hierdie spektakel kom die werklike skeiding tussen die ANC as revolusionêre organisasie en die konstitusionele bestel soos vervat in die Grondwet na vore. Die ANC was nog nooit gelukkig met die idee dat die reg soos uiteengesit in die Grondwet, oppermagtig is nie. Die idee van ’n regstaat is vir hulle vreemd, en ’n regstaat waar ’n grondwet oppermagtig is, des te meer. Die spanning hier is tussen die Grondwet, wat die reg die oppergesag maak, en die ANC, met hulle houding dat die party die oppergesag is want die massa ondersteun hulle. Die Grondwet is egter daar om die tirannie van die massa in toom te hou.

Lees ook:

Zuma se uurglas as vry man loop leeg

  • 4

Kommentaar

  • hennie van deventer

    Cele en andere erken prontuit dat orde en wet met EFF-massa-aksies, en nou weer die Zuma-magsvertoon by Nkandla, nie afgedwing kan word nie omdat die vrees vir 'n "tweede Marikana" oorheers. Bevind SA hom nie daarmee pens en pootjies in die kategorie "mislukte staat" nie?

  • As die Grondwet heroorweeg en anders besluit en Zuma op 'n waarskuwing laat gaan, gaan dit die deure wyd oopmaak vir die politici om hierdie land ongestoord te plunder.

  • Estelle+Neethling

    Uitstekende kommentaar, so duidelik uiteengesit. Dis bekend dat die President nie mediakonferensies hou nie, eerder 'family meetings', maar dis tog noodsaaklik dat pertinente vrae aan hom gestel word na aanleiding van die ontstellende toestand in ons land.

  • Hans Richardt

    Die grondwet is lank nie meer die oppergesag van SA reg en samelewing nie. Daar is gewone siele wat gelyk voor die reg is en dan is daar bekende politici vir wie die reg buig.

  • Reageer

    Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Kommentaar is onderhewig aan moderering.


     

    Top