Vryheid van die pers en die EFF

  • 1

Daar bestaan hierdie romantiese idee dat die pers vry behoort te wees om te skryf wat hulle wil, dat hulle die laaste bastion is wat staan as verteenwoordiger van demokrasie en as hulle stilgemaak word, is dit ʼn aanval op demokrasie.

Dis nie die hele waarheid nie. Daar is ongelukkig groot stukke snert wat deurgelaat word omdat die pers hulleself vryhede veroorloof waarop hulle nie geregtig is nie. Daar word berigte gepubliseer wat swak nagevors is, of glad nie nagevors is nie. Baie joernaliste beskou Facebook-inskrywings as hul bron van inligting. Ek het selfs al gesien hoedat ʼn joernalis op Facebook, na aanleiding van ʼn status update, ʼn kunstenaar vir ʼn onderhoud vra. Outydse joernalistieke beginsels bestaan klaarblyklik nie meer nie.

Ek moet dadelik byvoeg: Ons land het uitstekende ondersoekende joernaliste wat waardevolle werk doen om die publiek in te lig oor allerhande vergrype deur die staat en welgestelde individue en maatskappye. Hulle reg om hul werk te doen sonder “fear or favour” word nie betwis nie. Maar ook hulle reg om te publiseer is nie onbeperk nie.

In die haas om tog die pers te beskerm vergeet mense dat vryheid van spraak nie ʼn onbeperkte reg is nie. Die meeste regte in ons Grondwet word beperk. Vryheid van spraak het twee belangrike beperkings: haatspraak (en die opsweep van mense tot geweld deur haatspraak) en opsweping tot oorlog. Gaan kyk gerus na artikel 16 van die Grondwet. Verder is lasterlitigasie ook ʼn moontlike wyse waarop privaat individue teen die pers kan optree.

Boonop is joernalistieke keuses nie altyd gefokus op die leser se beste belang nie. Sensasie, dit wat koerante sal verkoop, is belangriker as die waarheid en ware nuuswaardigheid. Die Zondo-kommissie, waar daar elke dag vergrype van die hoogste orde blootgelê word, is nou ou nuus. Dus word daar nie meer met dieselfde entoesiasme oor berig nie. CR17 se donasielys is veel meer sensasioneel.

Daar is talle voorbeelde van joernaliste wat hul posisie vir politieke gewin misbruik. Andrew Brown het hierdie naweek in ʼn Elgin Grabouw Krimifees-bespreking die gehoor weer herinner aan die geval van die Rwandese radiojoernalis wat daagliks mense opgesweep het tot geweld. Sy is later deur die VN aangekla en skuldig bevind aan onder andere haatspraak.

Trump is ʼn daaglikse herinnering daaraan dat joernaliste ’n aandeel daaraan het om sy boodskap van haat en onverdraagsaamheid uit te dra.

Dis in die lig hiervan dat die saak van Sanef teen die EFF beskou moet word. Die saak van die SABC8, waar hulle ongetwyfeld gemuilband was, is ook nog in ons kollektiewe agterkoppe. Maar is hierdie geval dieselfde as, of op dieselfde spektrum van, grondwetlike vergrype as die SABC 8-saak? Word Julius Malema en sy party gedek omdat hulle so ʼn groot segment van die samelewing verteenwoordig dat elke woord oor sy lippe van nasionale belang is? Die laaste verkiesingsuitslae argumenteer die teendeel.

Nee. Malema word gedek omdat hy sensasionele uitsprake maak wat koerante verkoop. Joernaliste doen mee daaraan om van Malema die populistiese monster te maak wat hy is, en dan kla hulle omdat hy optree soos wat hulle hom uitbeeld.

Julius Malema is ʼn populis. Daaroor stry niemand nie. Hy en sy geestelike broeder Trump in die VSA hou nie van die wyse waarop joernaliste hulle soms ontbloot as die siniese opportuniste wat hulle is nie. Dit sal hulle pas as joernaliste nie meer negatiewe goed oor hulle skryf nie. Maar terselfdertyd het hulle die media nodig, want waar anders gaan hulle soveel gratis publisiteit kry?

Dit is dus glad nie in hulle belang om die media heeltemal af te skrik nie.

Maak Malema opruiende stellings? Natuurlik; dis waarvoor hy bekend is. Of dit voldoen aan die vereistes van haatspraak teenoor joernaliste, daarvan is ek minder seker. Sanef is ook nie seker van hul saak nie, want hulle het hulle nie beroep op artikel 16 van die Grondwet nie. Hulle het gekies om te steun op artikel 9, die gelykheidsklousule, en om die saak na die Gelykheidshof te neem.

ʼn Veel eenvoudiger oplossing vir Sanef sou wees om hulle joernaliste opdrag te gee om geen EFF-vergaderings te dek nie. Ontneem Malema en kie van suurstof en kyk hoe lank hy relevant bly.

Indien Trump in 2016 van mediasuurstof ontneem was, was hy waarskynlik nie nou president nie, en die Amerikaanse en internasionale demokrasie sou daar heel anders uitgesien het.

Op dieselfde manier sal die pers moet aanspreeklikheid aanvaar dat hulle Malema se profiel help lig het wanneer hy eendag in ʼn posisie van ware mag sal wees. En hy sal, solank die pers sorg dat hy in die kollig bly.

Veel nodiger as ʼn vrye pers het ons ʼn onpartydige, goedopgeleide, deeglike perskorps nodig wat basiese joernalistieke beginsels toepas eerder as om scoops te jaag. Net dan sal ons beskik oor ʼn pers wie se vryheid beskermenswaardig is.

  • 1

Kommentaar

  • Interessant Helen Zille het ook onlangs dieselfde onderwerp op News24 aangeraak. Die artikel kan gerus saam met hierdie een gelees word. Stem saam dat Malema teveel op die voorgrond deur die media geplaas word, maar dat sy stem heeltemal verban moet word is verkeerd. Hy moet gehoor word saam met stemme aan die meer regse kant om balans te bring. Wat die gehalte van joernalistiek aanbetref is daar ‘n vervlakking in denke. Te dikwels word retoriek staatgemaak om ‘n saak te bespreek. Dit wil voorkom of joernaliste nie meer wyd lees nie - alles word gegoogle. Dink dit was RW Johnson wat aan ‘n joernalis gevra het of hy lees en toe die antwoord gekry het : “ Ek lees ander koerante”.

  • Reageer

    Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Kommentaar is onderhewig aan moderering.


     

    Top