China se militêre betrokkenheid in Afrika is besig om te verander. Vir baie jare het Beijing se werk op die vasteland meestal gegaan oor opleiding van soldate, die verskaffing van toerusting, vredesoperasies, anti-seerowery en kleiner gesamentlike oefeninge. Nuwe ontwikkelings wys egter dat China toenemend die vermoë ontwikkel om soldate, vliegtuie en skepe oor groot afstande te ontplooi en sodoende mag buite sy eie grense te projekteer.
Grafika: © Clker-Free-Vector-Images, geplaas op 26 April 2012 (Pixabay.com)
Die gesamentlike China-Egipte-lugmagoefening Eagles of Civilization 2026 is hiervan ’n belangrike voorbeeld. Hierdie verandering beteken dat China se verhouding met Afrika nie meer slegs oor opleiding en militêre ondersteuning gaan nie. Afrika word toenemend ’n ruimte waarin die People’s Liberation Army (PLA) sy vermoë om mag oor groot afstande te projekteer, kan ontwikkel en demonstreer. Vir Afrikastate skep dit nuwe geleenthede vir opleiding, tegnologie en veiligheidsamewerking, maar ook die risiko van groter afhanklikheid van ’n enkele grootmoondheid.
Van opleiding na oorlogvoeringsvermoë
China se militêre oefeninge in Afrika het die afgelope 10 jaar geleidelik groter en meer kompleks geword. Aanvanklik was die fokus hoofsaaklik op anti-seerowery, terrorismebestryding, vredesendings, reddingsoperasies en militêre samewerking. Later het oefeninge geïntegreerde land-, see- en lugoperasies ingesluit. Dit was sigbaar in oefeninge met Tanzanië en Mosambiek, asook in die Mosi-reeks met Suid-Afrika en Rusland. Die 2024-Peace Unity-oefening tussen China, Tanzanië en Mosambiek was ’n belangrike stap. Dit het geïntegreerde land- en seeoperasies, amfibiese aanvalle, strategiese lug- en seevervoer, spesialemagte, hommeltuie en lewendige vuur ingesluit. Die oefeninge het China se vermoë om troepe en toerusting oor lang afstande te verskuif, brandstof in die lug aan te vul en gevegsinligting te versprei, ontwikkel.
Die Egipte-oefening as ’n waterskeiding
In die 2026-oefening met Egipte het China ses J-16-vegvliegtuie, twee YY-20A-lugtenkskepe, twee Y-20A-grootvervoervliegtuie, ’n KJ-500-vliegtuig vir soek-en-redding, twee Z-20K-helikopters en ’n Y-9-vliegtuig vir elektroniese oorlogvoering gestuur. Die belangrikste aspek was egter nie die aantal vliegtuie nie, maar die vermoë om militêre toerusting meer as 6 000 kilometer ver, oor twee kontinente, in vier lande en binne nege uur te verskuif. Die oefening het ook gevegsituasies nageboots, waaronder lugoorheersing, lugaanvalle op grondteikens, die onderdrukking van vyandelike lugverdediging, soek-en-redding en bevel en beheer. Dit dui op ’n vermoë wat verder strek as simboliese militêre samewerking en eerder op praktiese magprojeksie gerig is.
Djiboeti: die logistieke basis vir groter magprojeksie
Die Djiboeti-basis, wat in 2017 opgerig is, gee China ’n vaste militêre vastrapplek naby belangrike seeroetes soos die Rooi See, Bab el-Mandeb en die Golf van Aden. Die uitbreiding van Chinese oefeninge sedert 2018 hou verband met hierdie basis en die ontwikkeling van logistieke vermoëns. In Augustus 2026 het die Chinese hospitaalskip Auspicious Ark by Djiboeti gestop tydens Mission Harmony 2026, waar dit voorrade aangevul en mediese hulp aan personeel by die basis en die Chinese vloot-ekspedisiemag verleen het. Djiboeti funksioneer dus as ’n logistieke verbinding wat China se maritieme operasies in die Indiese Oseaan en die Golf van Aden ondersteun. Omdat China ekonomiese belange in Afrika en veilige handelsroetes, hawens en seeroetes het, bied ’n militêre teenwoordigheid naby hierdie roetes ’n manier om daardie belange te ondersteun.
Die dilemma van Afrikastate se strategiese outonomie
Afrikastate trek voordeel uit gesamentlike oefeninge deurdat logistiek, opleiding en tegnologie gedeel word. Samewerking met China kan hulle help om eie veiligheidsvermoëns te verbeter en toegang tot nuwe militêre kennis en toerusting te verkry. Dit bied ook die geleentheid om Westerse wapensisteme te bestudeer en militêre operasies in verskillende gebiede en klimaatstoestande te beoefen. Samewerking skep egter ’n strategiese dilemma. Baie Afrikastate wil nie van een grootmoondheid afhanklik raak of uitsluitlik deel word van ’n Amerikaanse, Chinese of Russiese blok nie. Indien ’n staat toenemend op een vennoot se wapens, opleiding, inligting en logistiek steun, kan sy vryheid om onafhanklike besluite te neem, beperk word. Chinese betrokkenheid lei egter nie outomaties tot afhanklikheid nie; die uitkoms hang af van hoe Afrikastate die verhouding bestuur. Een manier om agentskap te behou, is om verdedigingsvennote te diversifiseer en groter seggenskap oor militêre samewerking te behou. Afrikastate kan byvoorbeeld self doelwitte, scenario’s, deelnemende magte en die bepalings van ooreenkomste beïnvloed.
Egipte se strategiese balans
Egipte illustreer die handhawing van ’n strategiese balans. Kaïro behou sterk veiligheidsbande met die VSA, terwyl dit terselfdertyd bande met China en Rusland verdiep. Xi Jinping se besoek aan Egipte in September 2026 onderstreep hierdie multi-rigting-benadering. China en Egipte het samewerking oor veiligheid, terrorismebestryding en ekonomiese sake verder versterk. Egipte se geografiese ligging gee die land besondere strategiese waarde, omdat dit Afrika, die Midde-Ooste, die Middellandse See en die Rooi See verbind. Die Suez-kanaal is een van die wêreld se belangrikste handelsroetes. Vir Egipte kan militêre samewerking met China daarom bykomende onderhandelingsopsies skep sonder dat Kaïro sy veiligheidsbande met die VSA hoef te verbreek. Chinese militêre toegang beteken gevolglik nie noodwendig Chinese beheer nie.
Gevolgtrekking
Die kernvraag rondom China se groeiende militêre betrokkenheid in Afrika is wie die reëls van die verhouding bepaal. Indien Afrikastate Chinese betrokkenheid kan benut, terwyl hulle verdedigingsvennote diversifiseer, veiligheidsprioriteite self bepaal en beheer oor strategiese infrastruktuur behou, kan samewerking hulle soewereiniteit en strategiese outonomie versterk. Indien opleiding, wapens, logistiek en militêre toegang egter toenemend rondom Chinese behoeftes georganiseer word, kan dieselfde verhouding nuwe vorme van afhanklikheid skep. China se beweging van beperkte oefeninge na groter vermoëns vir magprojeksie maak hierdie uitdaging al hoe belangriker. Afrika is toenemend ’n ruimte waarin China militêre vermoëns oor groot afstande kan ontplooi, en Afrikastate sal hierdie nuwe realiteit moet bestuur sonder om hulle eie agentskap en strategiese outonomie prys te gee.
Bronne
China-Tanzania joint drill commences tactical training session. Global Times. 8 Augustus 2024. https://www.globaltimes.cn/page/202408/1317669.shtml
Chinese J-16 fighters arrive in Egypt ahead of Eagles. South China Morning Post. 22 Augustus 2026. https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3364913/chinese-j-16-fighters-arrive-egypt-ahead-eagles-civilisation-2026-joint-drill
Chinese J-16s duel with Rafales, MiG-29s in Egypt. Flight Global. 25 Augustus 2026. https://www.flightglobal.com/defence/2026/08/chinese-j-16s-duel-with-rafales-mig-29s-in-egypt/