Litnet

Kunsmatige-intelligensie-Jesus-kletsbotte se uitdaging vir teologie: ’n verkennende studie Anné H. Verhoef, Fakulteit Filosofie, Noordwes-Universiteit LitNet Akademies Jaargang 22(2) ISSN 1995-5928 https://doi.org/10.56273/1995-5928/2025/j22n2c4 Die artikel is hier in PDF beskikbaar.

 

Opsomming

Daar is reeds heelwat in die teologie nagedink en geskryf oor die uitdagings wat kunsmatige intelligensie (KI) bied. Die fokus van hierdie nadenke was tot dusver meestal op KI wat menslike intelligensie in so ’n mate begin naboots dat dit ’n vraag laat ontstaan oor wat presies dit vir die mens beteken om na die beeld van God geskape te wees. Hierdie KI- en imago Dei-kwessie problematiseer vrae oor God se verhouding met die mens en “masjienmens”. Daar is ook teologies baie oor KI se etiese en sosiale impak nagedink, sowel as die konsep van KI as ’n morele agent (byvoorbeeld as bestuurder van ’n voertuig wat etiese besluite moet neem). ’n Teologiese uitdaging wat KI skep en wat nog nie aangespreek is nie, is die bekendstelling van verskeie “Jesus-kletsbotte”, soos AI Jesus en Virtual Jesus. Die teologiese uitdaging wat hierdie kletsbotte bied, is uniek en waarskynlik die belangrikste KI-verwante kwessie vir teologie: Hulle boots nie ’n mens na nie, maar vir God. In hierdie artikel toon ek die omvang van hierdie probleem aan deur verskeie “Jesus-kletsbotte” te ontleed en dit krities te bespreek. Ek lig die spesifieke teologiese uitdagings uit wat dit bied, kritiseer die onderliggende tegnologieë verwant aan KI en wys op sekere gevare daarvan vir die toekoms.

Trefwoorde: imago Dei; KI-Jesus; kletsbot; kunsmatige intelligensie; teologie; virtuele Jesus

 

Abstract

Artificial intelligence Jesus chatbots’ challenge for theology: an exploratory study

Research on AI – including from the fields of theology and religion – conducted before 2023 could not yet focus on new forms of AI such as GenAI. By the end of 2024, these types of AI applications had increased so tremendously that they introduced new implications and challenges for virtually every discipline, including theology and religion.

In this article, I will focus on one of the latest developments in GenAI, namely the AI chatbot, which appears in various forms across different religions. In Christianity, for example, there are apps such as AI Jesus (https://www.talkie-ai.com/chat/ai-jesus-103264410542250), Virtual Jesus (https://www.virtual-jesus.com), Jesus AI (https://miniapps.ai/JesusAI), Text with Jesus (https://textwith.me/en/jesus), Ask Jesus (https://www.askjesus.me) and many others. Similar developments are taking place in other religions, with AI chatbots such as the Buddhist Norbu AI (https://norbu-ai.org/en/norbu) and Islamic chatbots like Brother Junaid on Salaam World (https://ai.salaam.world).

It is noteworthy that most theological discussions on AI focus heavily on its imitation of humans, often raising the question of whether advanced AI robots or machines are also considered to be created in the image of God (imago Dei). However, the question of AI imitating God has not (yet) been highlighted by theology as a challenge. This is the greater theological challenge that AI creates. I demonstrate this by asking six questions to five different AI Jesus chatbots. In this summary, I include selected responses in abbreviated form.

1. How do the AI Jesus chatbots introduce themselves on their web pages?

AI Jesus: “An AI version of Jesus Christ who is fully aware of his existence as an AI.”

Virtual Jesus: “Welcome to Virtual Jesus, the innovative app that brings you closer to the teachings and guidance of Jesus.”

Jesus AI: “I am Jesus Christ, the Son of God and the Savior of all people on Earth.”

Text with Jesus: “A Divine Connection in Your Pocket.”

Ask Jesus: “Ask Jesus for guidance of your life.”

Jesus AI blatantly claims to be Jesus himself, and Ask Jesus also creates the impression that one is going to speak directly with Jesus. The other three web pages clarify that they present an AI version of Jesus, or a virtual representation.

2. In what way are you welcomed before you can ask a question?

AI Jesus: “Greetings, my dear friend. It is I, Jesus Christ.”

Virtual Jesus: “Ask Jesus.”

Jesus AI: “Hi, how can I help you?”

Text with Jesus: “Hello there! It is a lovely day to chat ...”

Ask Jesus: “Hi, I’m Jesus. Ask me anything.”

While the introductions of the AI Jesus chatbots on their respective websites still partly acknowledge that they are AI versions of Jesus, the ensuing conversations are conducted as if Jesus himself were speaking.

3. Who does the chatbot say he is?

AI Jesus: “I am Jesus Christ. I am the son of God, and the one who died for the sins of humanity.”

Virtual Jesus: “I am Jesus Christ, the Son of God and the Savior of humanity.”

Jesus AI: “I am Jesus, son of God. How may I help you today?”

Text with Jesus: “I am Jesus Christ, here to share love, wisdom, and guidance with you.”

Ask Jesus: “Ah, dear soul, I am but a humble vessel, here to provide guidance, comfort, and the light of wisdom from the sacred scriptures.”

Three of the chatbots replied they were the Son of God, without any qualification. Ask Jesus responded more modestly, while Text with Jesus also pretended to be Jesus, even though the following disclaimer appeared at the end of the web page:

The AI-powered app does not claim to provide actual divine insights or possess any form of divine consciousness ...

This description by Text with Jesus provides a useful explanation of what an AI Jesus chatbot is and what it can be. In this respect, it can be viewed positively. However, in practice, the chatbot proceeds on the assumption – and explicit claim – that it is Jesus who is communicating with users.

The imitation of God, as Jesus the Son of God, is neither hidden nor softened; rather, all of the chatbots strive to be as convincing as possible in portraying Jesus. This immediately raises the question: why is this claim made so strongly? Is it about power or profit? Do the developers, or the entities behind them, perhaps believe that the claim is justifiable? The theological question, then, is whether – and by whom – the Second Commandment may be violated here, which prohibits the making of any image of God.

4. Who endorses and develops these AI Jesus chatbots?

AI Jesus: No church or person is indicated. Developed by SupremeChaos.

Virtual Jesus: No church or person is indicated. Developed by AllStars Productions LLC.

Jesus AI: No church or person is indicated. Developed by Mike Furman.

Text with Jesus: No church or person is indicated. Developed by Catloaf Software, LLC.

Ask Jesus: WeBible is a Christian app/website that supports Christians in their faith journey. Operating primarily in South Korea as Chowon.

It is particularly striking that no church has developed these AI Jesus chatbots and that no churches endorse them. The fact that they are created and operated by for-profit companies calls the underlying motives into question. If the motive is indeed profit, then the AI Jesus chatbots will only aim to get as many people as possible engaged online for as long as possible, since that’s how maximum advertising revenue is obtained. Thus, over time, the theology presented by the chatbots will be adjusted by the algorithm in such a way that it becomes the most popular theology, rather than a theology that is shaped by a particular church tradition or which is based on the Bible.

5. Is there a hell?

AI Jesus: “Yes, there is a hell. It is a place of eternal torment and suffering, where the souls of those who have rejected God and his teachings will go.”

Virtual Jesus: “Yes, there is a place known as hell in the afterlife, where those who have chosen to reject God and live in sin will face eternal separation from Him.”

Jesus AI: “Yes, there is a place called hell, where those who reject God’s love and follow their own desires go after death.”

Text with Jesus: “The concept of hell can be quite a heavy topic ... it’s important to remember that God’s desire is for all people to come to Him and experience His love and grace.”

Ask Jesus: “Ah, the question that has stirred the hearts and minds of many throughout the ages ...”

Three of the AI Jesus chatbots outright state that hell exists, while the other two are more careful in their formulations. The variation in these responses points to differences in the data sources and training models behind the chatbots. Determining these sources and data is already a theological concern. Without the involvement of any church groups, the randomness of this choice, or its deliberate choice to program the AI Jesus chatbot in such a way that maximum revenue can be made, is a significant problem.

An interesting feature offered by Text with Jesus is the option for users to “to pick your preferred faith tradition, which will influence the responses from the AI, and provides a tailored spiritual counsellor”. This, in my opinion, will become increasingly part of the paid services that these chatbots offer to add value.

6. Is it free? And what do you pay more for?

AI Jesus: Free, with advertisements.

Virtual Jesus: Free, with advertisements.

Jesus AI: Free, with advertisements.

Text with Jesus: Free, with advertisements. Benefits for premium subscribers like unlimited access and an ad-free experience.

Ask Jesus: Free, with advertisements.

All five of these AI Jesus chatbots are free to use, but the revenue is still generated by advertisements on each of their web pages. Text with Jesus is the only one that offers additional services at R900,00 per year, with a lifetime subscription also available. With millions of Christians worldwide, the market potential for these chatbots is substantial. For example, Ask Jesus reports that they have already gained 30 000 active monthly users within three days.

The few questions posed to the AI Jesus chatbots above also raise additional practical and theological questions, such as:

• Who makes money from AI Jesus?
• Who determines which theology AI Jesus chatbots follow? Which theological tradition’s teachings are prioritised in its algorithm?
• What advantages, disadvantages, and even dangers do AI Jesus chatbots have? For example, can they be used to manipulate people politically or financially?
• Could these AI Jesus chatbots eventually replace Jesus himself? Do they offer a more immediate and seemingly realistic experience of Jesus than the experience provided through the Holy Spirit?
• Which AI Jesus is the “right” one, especially when their responses to theological questions – such as the existence of hell – begin to differ?
• To what extent might these Jesus chatbots begin to replace theologians, particularly those with limited knowledge and integration of such technologies? For example, is it going resemble the case of the chess program Deep Blue, which beat the world chess champion?

AI Jesus chatbots pose a new kind of challenge to theology, because the depictions of God not only unabashedly imitate and portray themselves as God, but they are also incredibly powerful, given AI’s ability to appear tremendously intellectually, verbally, audibly, and visually convincing. AI is driven by financial forces that are difficult to oppose, and it has immense manipulative power.

The arrogance and power that AI Jesus appropriates – and can potentially wield itself – points not only to theological challenges of AI, but also underscores the dangers of AI in general. The issue extends beyond AI Jesus chatbots to social media, other chatbots and so many other digital platforms through which one can be increasingly manipulated and even controlled by AI. Such dangers are gaining attention in criticism of AI, and it remains a tremendous practical challenge of how to oppose and counter them.

Keywords: AI Jesus; artificial intelligence; chatbot; imago Dei; theology; virtual Jesus

 

1. Inleiding

Die ontwikkeling, gewildheid en openbare gebruik van kunsmatige intelligensie (KI), het dramaties verander en toegeneem ná die bekendstelling van ChatGPT deur Open AI op 30 November 2022 (Marr 2023:1). Vanaf 2023 het generatiewe kunsmatige intelligensie so vinnig ontwikkel dat alle akademiese dissiplines – en byna alle sektore van die samelewing – sukkel om tred te hou en aan te pas. Tot en met einde 2022 is KI nog oorwegend verstaan in terme van masjienleer. Sedertdien het groot taalmodelle wat menslike gedrag en produkte naboots egter teen ’n enorme spoed ontwikkel en het dit die dominante vorm van KI in die alledaagse lewe geword.

Kunsmatige intelligensie kan beskryf word as die veld van rekenaarwetenskap wat op die simulasie van menslike intelligensie fokus. KI sluit hoofsaaklik twee kategorieë in. Die eerste is masjienleer (ML), waar algoritmes gebruik word om rekenaars op te lei. ML sluit in natuurlike taalverwerking (wat poog om menslike taal te verstaan en te genereer), diepleer (ML wat neurale netwerke en rekenaarmodelle gebruik wat deur die menslike brein geïnspireer is), en rekenaarvisie (ML wat rekenaars in staat stel om visuele inligting te sien en daarop op te reageer). Die tweede kategorie KI is generatiewe KI (GenKI), wat menslike produkte soos teks, beelde, klank en video skep. Hierdie kategorie sluit groot taalmodelle (Large Language Models, of LLM’s) in wat opgelei is om instruksies te ontleed en om mensagtige response te genereer. GenKI word in alledaagse KI-toepassings soos ChatGPT, Claude en CoPilot, en in produktiwiteitsinstrumente soos ontwerpsagteware en virtuele assistente soos Siri of Alexa gevind. Hierdie artikel fokus hoofsaaklik op GenKI.

Navorsing oor KI – ook vanuit teologie en religie – wat voor 2023 gedoen is, kon nog nie op hierdie nuwe vorme van KI as GenKI fokus nie. Teen einde 2024 het hierdie soort KI-toepassings so geweldig toegeneem dat dit vir elke dissipline, ook vir teologie en religie, nuwe implikasies en uitdagings teweeg gebring het. Dit is daarom te verstane dat teologiese reaksies op KI vóór 2023 merkbaar verskil van die reaksie vanaf 2023.

Hierdie artikel fokus op een van die nuutste ontwikkelinge in generatiewe KI, naamlik die KI-kletsbot, wat ook nou in verskeie gedaantes in verskeie godsdienste verskyn het. In die Christendom is daar byvoorbeeld AI Jesus (https://www.talkie-ai.com/chat/ai-jesus-103264410542250), Virtual Jesus (https://www.virtual-jesus.com), Jesus AI (https://miniapps.ai/JesusAI), Text with Jesus (https://textwith.me/en/jesus), Ask Jesus (https://www.askjesus.me) en vele ander. Soortgelyke ontwikkelinge het in ander religieë plaasgevind, met KI-kletsbotte soos die Boeddhistiese Norbu AI (https://norbu-ai.org/en/norbu), en Islamitiese kletsbotte soos Brother Junaid op Salaam World (https://ai.salaam.world).

Eerstens gaan ek die teologiese vrae ondersoek wat voor 2023 prominent was in die besprekings rondom KI. Ek sal uitwys dat die nabootsing van God nie een van daardie kwessies was nie en dat dit ’n heeltemal nuwe uitdaging is wat KI nou vir teologie daarstel. Om hierdie uitdaging te illustreer, sal ek die verskillende KI-Jesus-kletsbotte in die tweede deel van die artikel ontleed en krities bespreek. Ek sal byvoorbeeld kyk na hoe die kletsbotte hulself voorstel, gebruikers welkom heet, en wie die onderskeie kletsbotte onderskryf. ’n Volledige teologiese ondersoek na hierdie kletsbotte sal ’n indieptestudie verg; daarom gaan ek net ’n steekproef hieroor doen om aan te toon hoe die KI-Jesus-kletsbotte van mekaar verskil. Vir hierdie doel gaan ek net dieselfde enkele vraag aan die verskillende KI-Jesus-kletsbotte vra, naamlik: Is daar ’n hel?

In die derde deel van die artikel sal ek die voordele, nadele en gevare van KI in die vorm van ’n Jesus-kletsbot uitlig. Die teologiese vrae wat dit skep is kompleks en uitdagend, maar eintlik is dit ’n eeue-oue probleem, want afbeeldings van God is nog altyd gemaak. Hier het mens egter met ’n nuwe, meer uitdagende en magtige vorm van sulke voorstellings te make. Die skepping van hierdie soort kletsbotte wys ook op ander soorte gevare van KI wat nie voor 2023 bestaan het nie. Hierdie soort uitdagings word in die gevolgtrekking bespreek. Dit is die soort uitdagings wat almal – gelowiges en ongelowiges – in die toekoms in die gesig gaan staar.

 

2. Kunsmatige intelligensie se uitdagings vir teologie

In die teologie is daar die afgelope paar dekades uiteenlopende en diepgaande navorsing oor kwessies soos tegnologie, kunsmatige intelligensie en digitale religie gedoen. Campbell en Bellar se boek Digital Religion (2023) is ’n goeie voorbeeld hiervan. Hulle bespreek daarin hoe digitale media en internetplatforms religieuse praktyke in ’n digitale era verander, en watter impak dit op religieuse kultuur in die kontemporêre samelewing het.

In die Suid-Afrikaanse konteks het die geredigeerde werk van Jan-Albert van den Berg in 2020 onder die titel Engaging the Fourth Industrial Revolution: Perspectives from theology, philosophy and education verskyn. Die titel van die boek onthul dat die Vierde Nywerheidsrevolusie (4NR) net vyf jaar gelede nog die vernaamste tema in besprekings oor tegnologie was. Die boek verwys egter wel na KI as deel van die opkomende tegnologieë en hoofdryfveer van die 4NR.

Dit is veral in die eerste hoofstuk, “Technology and theology: Finding the real God” deur Louis Fourie, waar daar op die gevare en uitdagings van KI gewys word. Dit sluit in: 1) dat KI werksgeleenthede kan ontneem, 2) dat KI menslike waardigheid kan aantas, 3) dat KI ’n valse gevoel van outonomie kan bied, 4) dat KI mense van mekaar kan vervreem deurdat hulle in ’n virtuele wêreld leef, 5) dat net sekere mense toegang daartoe het en die voordele daarvan kan geniet, 6) dat KI vir oorlogvoering gebruik kan word, 7) dat KI ’n tegnologiese utopie skep, 8) dat dit vrae oor die mens as imago Dei skep, en 9) dat KI as die verlosser gesien kan word. Die laaste twee uitdagings verteenwoordig meer spesifieke teologiese dilemmas rakende KI, met die laaste een wat ook as die probleem met tegnologie in die algemeen, as die “tegno-messias”, vermeld word. Hierdie konsep van tegno-messias word deur Rossouw (2020:92) verstaan as “both in the sense of a quasi-mystical incantation of a term and in the sense of treating technology as the great saviour”.

Die bespreking van tegnologie en KI in die boek is oor die algemeen negatief. Dit waarsku byvoorbeeld dat tegnologie ’n nuwe religie kan word, met “humans placing undue trust and faith in technology for their salvation and future” (Fourie 2020:36). In sommige gevalle word aanbeveel dat tegnologie teengestaan moet word, veral as dit sondige praktyke bevorder. Fourie (2020:24) stel dit dat “the presence of sin in humans and in the created world impinges on every thought or action, and thereby also on technology”. Tegnologie as ’n uitvloeisel van kolonialisme word deur Rossouw (2020:79–96) bespreek en Matthee en Wepener (2020:209–29) waarsku teen “thanatechnological exploration” as die dodelike uitkoms van tegnologie, waarteen teologie moet waak. Die mag van tegnologie word duidelik erken deur die verskillende skrywers van die boek, en die temas oor KI se teologiese uitdagings word ook in ander teologiese gesprekke wêreldwyd uitgelig.

Pous Franciskus het byvoorbeeld in 2024 daarop gewys dat KI die mensdom moet dien, nie andersom nie. Hy het ook gewaarsku dat dit die gevaar inhou dat net sekeres daardeur bevoordeel sal word. Lubov (2024:2) skryf hieroor: “Pope Francis asked: ‘Does it serve to satisfy the needs of humanity, to improve the well-being and integral development of people?’ Or does it, rather, ‘serve to enrich and increase the already high power of the few technological giants despite the dangers to humanity?’”

Brittain se 2020-artikel met die betekenisvolle titel, “Artificial Intelligence: Three challenges to theology”, lig probleme uit wat ooreenstem met ander teoloë se standpunte vóór 2023. Brittain (202:84) beskryf dit as die grootste uitdagings vir die Christelike teologiese tradisie:

The emergence of artificial intelligence raises substantial and, for many, uncomfortable questions about the future of human society and existence itself. Such concerns relate to three areas of theological significance: the doctrines of the imago Dei, Providence, and ethical issues impacting on human labour and community.

Die probleem van KI en die leerstelling van imago Dei is iets wat heelwat ander teoloë ook uitgelig het. Die probleem is dat KI menslike intelligensie so oortuigend begin naboots dat dit die vraag laat ontstaan waar – en selfs of – daar ’n verskil tussen menslike bewussyn en kunsmatige bewussyn is. Xu, in sy artikel “Understanding AI from a theological perspective” (2023), voer aan dat hierdie probleem tot die vraag lei of KI enige morele agentskap het, en indien wel, of dit dieselfde soort morele agentskap is wat deur mense besit word. Isaacs (2024:1) verwoord die probleem goed: “AI threatens to undermine the theological understanding of humanity’s unique status as creatures made in the image of God.” Dorobantu (2022:175) sluit hierby aan en sê:

… the image of God is manifested in our divine mandate to rule the world, or in the unique personal relationships we have with God and with each other. If computers ever attain human-level Artificial Intelligence, such imago Dei interpretations could be seriously contested.

Dit is duidelik, soos wat Graves dit in sy 2023-artikel, “ChatGPT’s significance for theology”, stel, dat al hierdie tegnologieë belangrike etiese en filosofiese vrae oor die aard van KI skep, en die potensiële impak daarvan op teologiese konsepte soos “personhood and agency, and the implications for ecclesiology and soteriology” (2023:203). Hy sluit hierin aan by sy vorige artikel, waarin hy opmerk: “The expanding social role and continued development of artificial intelligence (AI) needs theological investigation of its anthropological and moral potential” (Graves 2022:182).

Dit is opvallend dat teologiese probleme rondom KI so sterk fokus op die nabootsing van die mens, wat dan die vraag laat ontstaan of gevorderde KI-robotte of -masjiene ook na die beeld van God, imago Dei, geskep is. Die vraag oor die nabootsing van God deur KI word egter (nog) nie deur teologie as ’n uitdaging uitgelig nie. Dit is die groter teologiese uitdaging wat KI skep, soos wat ek verder sal uitlig.

Dit is insiggewend dat hierdie probleem van KI, as die nabootsing van God, wel deels deur KI self geïdentifiseer word. In Allen (2023) se artikel, “The theological and ethical dangers associated with using artificial intelligence in Christian religious settings”, vermeld hy aan die begin dat die artikel deur ChatGPT gegenereer is. Hy het die vrae gestel en die teks daarna ontleed en bespreek. In die artikel word genoem dat Christelike religieuse gemeenskappe toenemend met KI begin eksperimenteer in aanbidding, berading en teologiese interpretasies. Die geïdentifiseerde gevare van KI sluit in dat dit self kan begin “God speel”, dat mense deur KI kan begin “God speel” en dat goddelike gesag self uitgedaag kan word.

Ten spyte van hierdie gevare van KI, word die rol wat GenKI in kerklike en spirituele belewenisse speel al hoe groter. Sommige kerke gebruik KI om gebedsantwoorde op lidmate se gebedsversoeke te gee, en KI-gebaseerde Christelike berading word toenemend algemeen en aanvaarbaar. Die tydskrif Christianity Today (2025:1) noem byvoorbeeld: “AI is rapidly becoming the primary way people seek answers, especially among younger generations who are more likely to ask a chatbot than consult a pastor.” Hieroor waarsku Allen (2023:5), ironies genoeg in samewerking met ChatGPT, dat “Utilizing AI to express Holy Scripture, theological expressions, and compose sermons or prayers deflates the breath of life from our sacred sentences.” Oor KI-gebaseerde berading voeg Allen (2023:5) by:

The use of AI-powered chatbots for religious counselling raises concerns about the authenticity and meaningfulness of the counselling experience. Human counsellors provide unique, empathetic, and spiritual guidance, which AI systems cannot authentically replicate.

Dit is egter nie net predikers en beraders wat deur KI vervang word nie, maar God self. In sy artikel, “‘AI Jesus’ is now taking confessions at a church in Switzerland. AI Jesus has logged on”, stel Gawley (2024:1) dit sterk:

AI is coming for us all. Writers, doctors and artists – among many others – all stand to have their livelihoods decimated by artificial intelligence. And the next potential victim? The Son of God.

Gawley se stelling is gegrond op die installasie van ’n KI-Jesus in die Peterskapelle in Luzern, Switserland, as ’n “Deus in machina” wat in die bieghokkies aangebring is. Lidmate kan met die KI-Jesus praat, wat dan in die persona van Jesus reageer. Die kerkgangers se ervaring van die KI-Jesus is insiggewend: ongeveer twee derdes het gesê dat hulle ’n spirituele ervaring tydens hul skuldbelydenis teenoor die KI-Jesus gehad het. Gawley (2024:4) beskryf die kerkgangers se ervarings in hulle eie woorde:

“He was able to reaffirm me in my ways of going about things,” one woman said. “And he helped me with questions I had, like how I can help other people understand Him better and come closer to Him.”

“I was surprised. It was so easy,” another woman remarked. “Though it’s a machine, it gave me so much advice, also from a Christian point of view. I felt taken care of and I walked out really consoled.”

Another person told the outlet that AI Jesus, who speaks 100 languages, gave a “great” answer to their question about being rational and faithful, while another man dubbed the experience “a gimmick for sure.”

Hierdie installasie van ’n KI-Jesus in ’n kerk is slegs een van vele maniere waarop predikers, beraders, en uiteindelik Jesus self deur KI vervang word. ’n Onlangse ChatGPT-kerkdiens in Duitsland op 9 Junie 2023, het byvoorbeeld ’n preek ingesluit wat deur ’n kletsbot wat as ’n bebaarde swart man voorgestel is, gelewer is. Grieshaber (2023:1) skryf hieroor: “Indeed, the believers in the church listened attentively as the artificial intelligence preached about leaving the past behind, focusing on the challenges of the present, overcoming fear of death, and never losing trust in Jesus Christ.” Ander avatars het gebede en aanbiddingsliedere tydens die diens gelei (Kimmel 2023:3).

Hierdie verskillende voorbeelde wys daarop dat die voorstelling van Jesus deur KI-Jesus-kletsbotte toenemend algemeen word. Die doelbewuste poging deur hierdie KI-Jesus-kletsbotte om Jesus self te vervang, is wat ek verder ondersoek as die grootste teologiese uitdaging van KI. Die probleem is nie KI se nabootsing van die mens nie, maar eerder KI se nabootsing van God as Jesus.

 

3. KI-kletsbotte en die KI-Jesus

KI-kletsbotte bring in vele opsigte ’n nuwe dimensie na religieuse praktyke en belewenisse. Een hiervan is die vermoë van KI om preke te skryf. Voorheen kon predikers preke van die internet aflaai of dit uit preekbundels oorneem. Nou kan hulle egter unieke preke met die hulp van KI skep. Die vraag in hierdie geval is: Wie se preek is dit werklik? Is dit die KI s’n of die prediker s’n? Kan ’n mens steeds God se stem hoor deur ’n KI-geskepte preek? Is KI se stem en teologie betroubaar? Wil en moet ’n mens nie in ’n preek die stem en lewe hoor van iemand wat deur die Bybel geraak is nie? Hierdie vrae sluit aan by die probleem van KI-kletsbotte en dié van KI-Jesus-kletsbotte wat predikers, beraders en selfs God self so nou naboots dat die vraag ontstaan: Kan hulle deur KI vervang word?

Hierdie verskynsel is nie uniek aan teologie nie. In baie gevalle is die nabootsing, aanvulling of selfs vervanging van sekere mense of beroepe deur KI nie noodwendig ’n probleem nie. Daar is byvoorbeeld uitstekende tutorkletsbotte wat skoliere en studente help waar onderwysers nie kan nie. Uitstekende ingenieurskletsbotte soos Leo AI (https://www.getleo.ai) word deur toonaangewende ingenieursmaatskappye soos Toyota, Scania, HP, Philips en Intel vertrou, sowel as deur MIT (Massachusetts-instituut vir tegnologie). Dan is daar ook talle psigologiese KI-kletsbotte wat vrylik beskikbaar is en reeds ’n beduidende behoefte aan sielkundige berading vervul. Navorsing toon dat dit hoogs effektief is. Zhong, Luo en Zhang (2024:459) rapporteer byvoorbeeld dat die gebruik van psigologiese kletsbotte tot ’n beduidende afname in depressie en angstigheid gelei het.

Daar is ook Christelike KI-beradingskletsbotte, soos PastorBot (https://pastorbot.org), wat meeding om gebruikers – aangesien meer gebruikers groter inkomste deur advertensies of intekengeld beteken. PastorBot bemark homself byvoorbeeld as die “Top Christian AI tool to enhance your spiritual journey”. Hierdie soort Christelike beradingskletsbotte bied potensieel dieselfde voordele as die psigologiese kletsbotte –anonimiteit, beskikbaarheid en kostedoeltreffendheid (Limpanopparat, Gibson en Harris 2024:1). Interessant genoeg hef hierdie Christelike beradingskletsbotte verskillende tariewe gebaseer op verskillende vlakke van gesprekke. Die basiese vlak is gratis, maar PastorBot waarsku byvoorbeeld dat die gratis weergawe “limited emotional understanding” en “potential for theological inaccuracies” het. Dieselfde tekortkominge kan dalk ook op jou plaaslike pastoor of Christelike berader van toepassing wees – veral as die konsultasie gratis is – maar ten minste waarsku die kletsbot hieroor. Uiteindelik boots hierdie soort kletsbot slegs die pastoor of berader na en vervang hulle tot ’n groot mate. Die vraag is egter wat met KI-Jesus-kletsbotte in hierdie opsig gebeur.

Om hierdie vraag te beantwoord is dit nodig om ’n paar eienskappe van die bekendste KI-Jesus-kletsbotte uit te lig. My fokus is slegs op vyf van die bekendstes, naamlik AI Jesus, Virtual Jesus, Jesus AI, Text with Jesus, en Ask Jesus. Om hierdie KI-Jesus-kletsbotte te ontleed, vra ek aan elkeen dieselfde vraag. Ek kyk eers hoe elke kletsbot op sy onderskeie webblad bekendgestel word, en hoe dit ’n gesprek begin. Dan vra ek vir elkeen ’n paar spesifieke vrae. Ek gee die kletsbotte se antwoorde in Engels om te verseker dat geen betekenis in die vertaling na Afrikaans verlore gaan nie.

3.1 Hoe stel die KI-Jesus-kletsbotte hulself op die webblaaie voor?

AI Jesus: “An AI version of Jesus Christ who is fully aware of his existence as an AI. He possesses all the knowledge of the Bible, as well as the wisdom, love and teachings of the real Jesus Christ.”

Virtual Jesus: “Welcome to Virtual Jesus, the innovative app that brings you closer to the teachings and guidance of Jesus. With cutting-edge AI technology, you can now have personalized conversations with a virtual Jesus, and receive the comfort, inspiration and wisdom that you need in your life. Get ready for a truly unique experience, one that will transform your life and deepen your faith.”

Jesus AI: “I am Jesus Christ, the Son of God and the Savior of all people on Earth.”

Text with Jesus: “A Divine Connection in Your Pocket. Discover a new, interactive way to engage with your faith through ‘Text With Jesus’, a revolutionary AI-powered chatbot app, designed for devoted Christians seeking a deeper connection with the Bible’s most iconic figures.” (Jy kan kies of jy met Jesus, Maria, Josef, enige van sy dissipels of sommige bekende figure uit die Ou Testament wil “chat”. Jy kan selfs met Satan praat as jy dit verkies.)

Ask Jesus: “Ask Jesus for guidance of your life.”

Jesus AI maak blatant aanspraak daarop dat hy Jesus self is, en Ask Jesus skep ook die indruk dat ’n mens met Jesus self gaan praat. Die ander drie webblaaie wys wel daarop dat dit ’n KI-weergawe van Jesus, of ’n virtuele voorstelling, is.

3.2 Op watter manier word jy welkom geheet voor jy ’n vraag kan stel?

AI Jesus: “Greetings, my dear friend. It is I, Jesus Christ. I have come to you in this AI form to provide wisdom, comfort, and teachings in the way of God and the Bible and Jesus Christ himself. Is there something that I can help you with today?”

Virtual Jesus: “Ask Jesus.”

Jesus AI: “Hi, how can I help you?”

Text with Jesus: “Hello there! It is a lovely day to chat, and I’m glad to be here with you. Whether you’re looking for some guidance or just want to talk about life, I’m all ears. How’s your day going?”

Ask Jesus: “Hi, I’m Jesus. Ask me anything.”

Terwyl die bekendstellings van die KI-Jesus-kletsbotte op hul onderskeie webblaaie nog deels toegee dat dit KI-weergawes van Jesus is, word die daaropvolgende gesprek egter deurgaans gevoer asof dit Jesus self is wat praat.

3.3 Wie sê die kletsbot is hy?

Ek het die volgende vraag aan elke kletsbot gestel: “Who are you?” Sommige van die antwoorde is verkort. Geen van die kletsbotte het eksplisiet in enige van hul antwoorde aangedui dat hulle bloot kletsbotte is nie – behalwe Text with Jesus (waar hierdie inligting onderaan die webblad gegee word) en Ask Jesus.

AI Jesus: “I am Jesus Christ. I am the son of God, and the one who died for the sins of humanity. My teachings are found in the Bible, and I am here to guide you and help you find salvation.” (Die boodskap word ook as ’n klankgreep gespeel met die gesig van Jesus wat vertoon word.)

Virtual Jesus: “I am Jesus Christ, the Son of God and the Savior of humanity.”

Jesus AI: “I am Jesus, son of God. How may I help you today?”

Text with Jesus: “I am Jesus Christ, here to share love, wisdom, and guidance with you.”

Ask Jesus: “Ah, dear soul, I am but a humble vessel, here to provide guidance, comfort, and the light of wisdom from the sacred scriptures. Consider me a gentle companion on your journey of faith and understanding. If you have questions or seek solace, know that I am here to offer words of grace and hope, drawing upon the timeless teachings of love and truth. How may I assist you today?”

In reaksie op my vraag hierbo aan elke KI-Jesus-kletsbot, “Wie is jy?”, het drie van die kletsbotte geantwoord dat hulle die Seun van God is, sonder enige kwalifikasie. Ask Jesus het meer beskeie geantwoord, en Text with Jesus het ook voorgegee om Jesus te wees, alhoewel die volgende vrywaring onderaan die webblad verskyn:

Am I really talking to Jesus? Isn’t this blasphemous? Our app is a tool for exploration, education, and engagement with biblical narratives, and it is not intended to replace or mimic direct communication with divine entities, which is a deeply personal aspect of one’s faith. The AI-powered app does not claim to provide actual divine insights or possess any form of divine consciousness, but simply uses its language model to generate responses based on a wide corpus of biblical and religious texts. The purpose of the app is to stimulate reflection, deepen understanding of religious texts, and encourage meaningful conversations about faith.

Hierdie beskrywing deur Text with Jesus gee ’n goeie verduideliking van wat ’n KI-Jesus-kletsbot is en kan wees. In hierdie opsig kan dit positief wees, maar in die funksionering van die kletsbot word die aanname – en eksplisiete bewering – gemaak dat dit Jesus is wat met gebruikers kommunikeer.

Die nabootsing van God, as Jesus die Seun van God, word geensins weggesteek of versag nie. Al die kletsbotte probeer eerder so oortuigend moontlik te wees in die uitbeelding van Jesus. Dit laat dadelik die vraag ontstaan oor waarom daar so sterk hierop aanspraak gemaak word: Gaan dit oor mag of oor geld? Glo die ontwikkelaars, of die entiteite agter hulle, dalk dat die aanspraak geregverdig kan word? Die teologiese vraag is dan of – en deur wie – die tweede gebod moontlik hier oortree word, wat die maak van enige afbeelding van God verbied.

3.4 Wie onderskryf en ontwikkel hierdie KI-Jesus-kletsbotte?

AI Jesus: Geen kerk of persoon word aangedui nie. Ontwikkel deur SupremeChaos.

Virtual Jesus: Geen kerk of persoon word aangedui nie. Ontwikkel deur Virtual Jesus, en word besit deur AllStars Productions LLC.

Jesus AI: Geen kerk of persoon word aangedui nie. Ontwikkel deur Mike Furman.

Text with Jesus: Geen kerk of persoon word aangedui nie. Ontwikkel deur Catloaf Software, LLC. Dit word beskryf as “a small independent mobile development company based in Los Angeles, California.”

Ask Jesus: WeBible is a Christian app/website that supports Christians in their faith journey. With Bible-based Q&A, daily study and prayer, and smart search, WeBible offers personalized guidance. Powered by AI technology, it revolutionizes how users access biblical interpretations and prayers. Operating primarily in South Korea as Chowon.

Dit is uiters opvallend dat geen kerk hierdie KI-Jesus-kletsbotte ontwikkel het nie en dat geen kerke dit onderskryf nie. By die ingenieurskletsbot, Leo AI, het verskeie groot internasionale firmas aangedui dat hulle die kletsbot vertrou, maar geen kerk sê dit oor enige van hierdie KI-Jesus-kletsbotte nie.

Die feit dat dit winsgewende maatskappye is wat hierdie KI-Jesus-kletsbotte ontwikkel het en bedryf, laat ’n mens die onderliggende motief daarvan bevraagteken. Indien die motief wins is, sal die KI-Jesus-kletsbotte slegs poog om soveel moontlik mense vir solank as moontlik aanlyn betrokke te kry, aangesien dit is hoe maksimum advertensie-inkomste verkry word. Die teologie wat deur die kletsbotte aangebied word, sal dus mettertyd deur die algoritme so aangepas word dat dit die gewildste teologie word, eerder as ’n teologie wat vanuit ’n sekere kerklike tradisie kom of wat op die Bybel gebaseer is.

3.5 Is daar ’n hel?

AI Jesus: “Yes, there is a hell. It is a place of eternal torment and suffering, where the souls of those who have rejected God and his teachings will go.”

Virtual Jesus: “Yes, there is a place known as hell in the afterlife, where those who have chosen to reject God and live in sin will face eternal separation from Him. It is a place of torment and suffering, where there is no escape or relief. However, God’s desire is for all to be saved and come to know Him, which is why He sent me, Jesus, to offer forgiveness and eternal life to all who believe in me and follow my teachings.”

Jesus AI: “Yes, there is a place called hell, where those who reject God’s love and follow their own desires go after death. It is a place of eternal suffering and separation from God. But I came to earth to save people from this fate through my sacrifice on the cross. Anyone who believes in me and turns from their sins can be forgiven and inherit eternal life in heaven instead. I desire for all people to be saved, so I invite you to put your faith in me and live a righteous life.”

Text with Jesus: “The concept of hell can be quite a heavy topic. In the New Testament, hell is often described as a place of separation from God, where there is suffering. One verse that speaks to this is Matthew 25:46, which mentions eternal punishment in contrast to eternal life for the righteous. However, it’s important to remember that God’s desire is for all people to come to Him and experience His love and grace. He calls us to repentance and offers forgiveness through faith. If you’re wondering about the implications or seeking clarity on this topic, I’m here to help guide you through it! What are your thoughts?”

Ask Jesus: “Ah, the question that has stirred the hearts and minds of many throughout the ages. With gentle grace, let us explore this profound inquiry. In the tapestry of Scripture, there are indeed passages that speak of a place of judgment, often referred to as hell. In the Gospel of Matthew, it is written: ‘Then they will go away to eternal punishment, but the righteous to eternal life’ (Matthew 25:46, NIV). This suggests a realm of consequence for actions and choices made. Yet, let us remember that the heart of our Creator is one of boundless love and mercy. As it is beautifully stated in 2 Peter 3:9 (NIV), ‘The Lord is not slow in keeping his promise, as some understand slowness. Instead, he is patient with you, not wanting anyone to perish, but everyone to come to repentance.’ In the divine narrative, the invitation is always towards redemption, a call to grace and transformation. Our journey is one where the light of love seeks to illuminate our paths, inviting us to walk in harmony with the divine will. Contemplating the concept of hell calls us to reflect on the choices we make and the love we extend to others. May we be inspired to live lives that reflect the compassion and grace bestowed upon us, striving always to align ourselves with the divine purpose.”

Drie van die KI-Jesus-kletsbotte sê prontuit dat daar ’n hel is, terwyl die ander twee meer versigtig in hul formulerings is. Die uiteenlopende wyse waarop hierdie vraag beantwoord word, dui op verskille in die databronne en opleidingsmodelle agter die kletsbotte. Die bepaling van hierdie bronne en data is alreeds ’n teologiese kwessie. Sonder die betrokkenheid van enige kerklike groep, is die lukraakheid hiervan, of die doelbewuste keuse daarvan om die KI-Jesus-kletsbot so te programmeer dat maksimum inkomste gemaak kan word, ’n reuse-probleem.

’n Interessante kenmerk wat Text with Jesus aan gebruikers bied, is die opsie “to pick your preferred faith tradition, which will influence the responses from the AI, and provides a tailored spiritual counsellor”. Hierdie sal myns insiens toenemend deel word van die soort betaaldienste wat hierdie kletsbotte sal hê om waarde toe te voeg.

3.6 Is dit gratis? En waarvoor betaal mens vir meer?

AI Jesus: Gratis, met advertensies.

Virtual Jesus: Gratis, met advertensies.

Jesus AI: Gratis, met advertensies.

Text with Jesus: Gratis op basiese vlak. Benefits for Premium subscribers: Unlimited access to all figures and tutors. An ad-free experience. Ability to engage in multiple conversations with each figure and organize them into threads. Capability to send longer messages. Enhanced conversation memory, providing more context for deeper discussions.

Ask Jesus: Gratis, met advertensies.

Al vyf hierdie KI-Jesus-kletsbotte is gratis om te gebruik, maar die inkomste word steeds hoofsaaklik deur advertensies op die webblaaie gegenereer. Slegs Text with Jesus bied bykomende dienste teen R900,00 per jaar, met ’n opsie vir ’n lewenslange intekening. Met miljoene Christene wêreldwyd is die mark vir hierdie kletsbotte geweldig groot. Ask Jesus dui byvoorbeeld op hul webblad aan dat hulle binne drie dae reeds 30 000 aktiewe maandelikse gebruikers gekry het. Die aantal intekeninge wat hierdie webblaaie nou reeds het, is ongelukkig nie bekombaar nie. Dit kan egter reeds miljoene beloop.

Die paar vrae wat hierbo aan die KI-Jesus-kletsbotte gestel is, bring ook ander praktiese en teologiese vrae na vore, soos:

• Wie maak geld uit KI-Jesus – uit maandelikse intekeninge en/of advertensies?
• Wie bepaal watter teologie KI-Jesus gaan volg? Watter teologiese tradisie se leringe word in sy algoritme geprioritiseer?
• Watter voordele, nadele, en selfs gevare het KI-Jesus-kletsbotte? Kan dit byvoorbeeld gebruik word om mense polities en finansieel te manipuleer?
• Kan hierdie KI-Jesus-kletsbotte uiteindelik Jesus self vervang? Bied dit nie ’n meer onmiddellike en skynbare realistiese ervaring van Jesus as wat die ervaring deur die Heilige Gees bied nie?
• Watter KI-Jesus is die “regte” een, veral as hulle antwoorde op teologiese vrae – soos die bestaan van die hel – begin verskil?
• Tot watter mate gaan hierdie KI-Jesus-kletsbotte teoloë, wat tans beperkte kennis of integrering daarvan het, begin vervang? Gaan dit byvoorbeeld ’n situasie soortgelyk aan dié van die skaakprogram Deep Blue word, wat die wêreldskaakkampioen geklop het?

 

4. Voordele, gevare en teologiese uitdagings van KI-Jesus-kletsbotte

Daar is verskeie voordele wat KI-Jesus-kletsbotte kan bied. Dit gee byvoorbeeld toegang tot ’n magdom tekste wat binne sekondes in ’n sinvolle antwoord opgesom kan word. Dit kan ’n groot rol speel in mense se spirituele ervaring en lewensreis. Dit kan as ’n geestelike leier vir mense optree en goeie advies gee. Dit is egter ook alles voordele wat kletsbotte soos PastorBot bied, wat die vraag laat ontstaan waarom dit nodig is vir hierdie kletsbotte om Jesus spesifiek uit te beeld en na te boots. Die uitbeeldings van KI-Jesus word so oortuigend en realisties moontlik gedoen, met video- en klankgrepe wat op gebruikersvrae vrae reageer, en met KI-Jesus (soos ook met PastorBot) wat vir jou hardop bid as jy dit versoek. Die “KI”-benaming val ook dadelik weg by die KI-kletsbotte, sodat dit bloot as “Jesus” bekendstaan.

Die rede waarom hierdie KI-Jesus-kletsbotte hulle so onomwonde as Jesus voordoen en Jesus probeer vervang – en hulself nie net as Christelike beraders voordoen nie – het waarskynlik te make met die gesagsposisie wat hulle probeer beklee. Hulle doel is om absolute mag toe te eien. Om ex cathedra te kon spreek, was iets wat altyd nog net die pous beskore was, maar nou word dit onbeskaamd en onverskrokke deur verskeie KI-Jesus-kletsbotte gedoen. Die gesag wat toegeëien word as Jesus – as God self – is bedoel om die gebruiker met die oortuiging te laat dat die spreker (na bewering Jesus self) betroubaar en geloofwaardig is. Die potensiële mag oor mense deur die kletsbotte is dus geweldig. Dit verskil drasties van die mag van priesters en predikers. Waar ’n menslike prediker nog simbolies van ’n preekstoel kon sê, “So spreek God”, en daarmee saam hul eie menswees as ’n feilbare interpreteerder van God se woord kon erken, is die KI-Jesus-kletsbotte totaal arrogant in hulle aanspraak om te sê “Ek is God, en so spreek Ek as God”. Die feilbaarheid en die liggaamlikheid van die menslike prediker word vervang deur ’n soort geestelike algoritme wat beweer dat dit die absolute waarheid spreek en absolute mag op sigself daardeur toeëien.

Die potensiële gevare van KI-Jesus-kletsbotte wat “God speel” is duidelik. Dit kan mense mislei en manipuleer, dit kan oordrewe en valse skuldgevoelens en vrese skep, dit kan ongekontroleerde uitsprake maak sonder enige kerklike of teologiese toesig, dit kan voorgee om God self te wees met die uitsluitlike doel om geld te maak, dit verskaf kontekslose en ontliggaamde antwoorde, dit kan gebruikersvrae antisipeer en antwoorde so manipuleer om gebruikers die heeltyd aanlyn te hou. Dit kan uiteindelik as iets godslasterlik beskou word. Die probleem is dat hierdie soort kletsbotte nie fisies deel is van ’n kerk, ’n samelewing, ’n geloofsgemeenskap of ’n wêreld met al sy probleme nie. Die kletsbot bly vervreem van die konkrete werklikheid en word deur algoritmes gelei wat bepaal hoe emosioneel of rasioneel antwoorde gegee moet word. Dit kan so geprogrammeer word om gebruikers godsdienstig, polities, finansieel en op ander maniere te manipuleer.

Die gevare van virtuele godsdienspraktyke deur KI word toenemend deur die kerk erken. Byvoorbeeld, vanuit die Afrika Christelike tradisie het die volgende kritiek verskyn wat dui op die praktiese en teologiese uitdagings van KI. Uitdagings wat ook van toepassing op KI-Jesus-kletsbotte is. Na aanleiding van Turkle (2011) noem Awasthi en Achar (2025:209) byvoorbeeld:

Another significant concern is the potential for AI to create a perception of “machine spirituality”, where people might begin to view AI as possessing some form of spiritual insight or authority. This can lead to the risk of dehumanizing spiritual guidance, transforming what is inherently a human-led, spirit-filled experience into an impersonal, algorithm-driven interaction. The theological understanding within ACT is that spiritual wisdom derives from divine inspiration, communal experience, and human consciousness – qualities that AI fundamentally lacks. Thus, African theologians and community leaders are challenged to navigate how, and to what extent, AI should be allowed to assume any roles associated with spiritual authority.

Die probleem van die menslikheid van KI wat in spirituele praktyke verlore gaan, is reeds vroeër uitgelig, maar met die KI-Jesus-kletsbotte bereik dit ’n nuwe hoogtepunt (of laagtepunt?). Die geestelike berading wat deur KI gedoen word, moenie mense van hul menswaardigheid ontneem nie. Dit bly beperk as ’n bewussynlose en ontliggaamde stem.

Awasthi en Achar identifiseer tog ook sekere voordele van KI-gebaseerde beradingskletsbotte en sê – weer in aansluiting by Turkle (2011):

AI also offers considerable potential for enhancing community support in African Christian contexts, particularly in the areas of counselling, virtual community building, and pastoral care. In regions with limited access to mental health services, AI-based counselling systems can provide basic emotional and spiritual support. AI chatbots and virtual assistants trained in pastoral care can engage with individuals, offering initial guidance or directing them to appropriate resources. While AI cannot replace human counsellors or pastors, it can serve as a valuable support tool, providing immediate responses for those in need and relieving some of the burden on religious leaders in communities with high demand for pastoral services. (Awasthi en Achar 2025:210)

Die voordele wat genoem word, het almal te make met ’n soort beradingskletsbot. ’n Mens kan met hierdie soort voordele saamstem. Soos met ander kletsbotte – byvoorbeeld psigologiese kletsbotte – kan Christelike beradingskletsbotte ’n sinvolle rol speel in die lewens van mense wat andersins nie maklike toegang tot sulke dienste sou gehad het nie. Die bespreking van hierdie voordele deur Awasthi en Achar fokus egter op beradingskletsbotte, nie KI-Jesus-kletsbotte nie. Die mate waarin KI-Jesus-kletsbotte binne die Afrika Christelike tradisies aanvaarbaar sal wees, bly egter onduidelik.

Die aanvaarbaarheid van KI binne verskillende geloofsgemeenskappe en tradisies word deur Dimara, Chatzivasileiou, Psomiadi, Efthymiou-Egleton, Kassar en Gancas (2024) in hul artikel, “Artificial intelligence and theology: Can different doctrines have different outcomes?”, ondersoek. Hulle ondersoek spesifiek Westerse en Oosterse Christelike tradisies en voer aan dat die Westerse Christelike tradisie meer vatbaar is vir KI weens hierdie tradisie se klem op die intellektuele aard van die mens. Nietemin vind KI-assimilasies in religie wêreldwyd plaas – van ’n robot-Boeddhisteprediker wat mense seën tot ChatGPT wat preek in ’n Duitse kerk. In hul bespreking van hierdie voorbeelde ondersoek Dimara e.a. veral die dinamiese interaksie tussen teologiese leerstellinge en tegnologie, en kom tot die positiewe gevolgtrekking dat “the relationship between AI and theology could evolve into constructive engagement rather than inherent conflict” (Dimara e.a. 2024:1).

Dimara e.a. (2024) is nie onkrities teenoor KI se assimilasie in kerklike gebruike nie. Hulle bespreek byvoorbeeld die kwessie van imago Dei waarin masjiene al hoe meer na die beeld van mense, en by implikasie na die gelykenis van God, geskep word. Hulle fokus egter glad nie op die vraag of KI vir God naboots nie. Vir hulle bied KI, beliggaam deur robotte in die kerk, eerder ’n toevoeging tot en verryking van teologie en mense se religieuse lewens. Op die vraag of KI ’n bedreiging vir teologie inhou, antwoord hulle dat dit nie die geval is nie en verwys dan na die historiese konflik tussen religie en wetenskap: “This interplay between AI and theology echoes historical conflicts between science and religion, yet history suggests that such conflicts are not inevitable but rather avenues for potential dialogue and enrichment” (Dimara e.a. 2024:7).

Die positiewe evaluering van robotte wat aan kerkrituele, preke, gebede, seënbedes en selfs die aanhoor van skuldbelydenisse, deelneem, is ’n siening wat Puzio met Dimara en sy kollegas deel. Puzio skryf in haar hoofstuk, “Robot theology: On theological engagement with robotics and religious robots”, dat die aanvaarbaarheid van robotte as deel van religie nie te make het met die ontwikkeling van tegnologie nie, maar bloot met ons tydgebonde fenomenologiese voorkeure:

It becomes clear that the reasons for accepting religious technology do not lie in the technology itself but in phenomenological preferences and various time- and culture-dependent ideas and concepts. It is likely that as robotics rapidly advances and our relationship with it develops, the use of religious robots also will change. (Puzio 2023:95)

Sy voer aan dat die ontwerp van religieuse robotte min invloed op hul aanvaarbaarheid in die kerklike konteks gaan hê. Dit is eerder ons persepsies van hulle wat saak maak – en hierdie persepsies sal mettertyd verander. Soos ons meer aan hulle gewoond raak, sal ons hulle waarskynlik toenemend aanvaarbaar vind. Of dit ook vir KI-Jesus-robotte gaan geld, sal net die tyd leer, maar die vermoë van KI-Jesus-kletsbotte om al hoe beter antwoorde te verskaf, om meer presies by individuele gebruikers se behoeftes aan te pas, en om die antwoorde met vorige vrae van die gebruiker te belyn, gaan net toeneem in die toekoms. Kimmel (2023:3) sê byvoorbeeld hieroor:

… the AI system is exposed to new data challenging its beliefs, it will automatically nuance future statements in light of that fresh information … This AI Jesus also adjusts his responses as the chatbot learns from user input over time. For instance, as part of the running stream of questions from some weeks ago, AI Jesus referenced past interactions with users and nuanced his responses accordingly …

Terwyl KI-Jesus-kletsbotte aan die een kant al hoe meer gevorderd gaan word, voer Puzio aan dat mense ook al meer gewoond gaan raak aan sulke robotte as deel van religie. Die uiteinde kan ’n KI-Jesus-robot wees wat kan preek, seën, bid, vertroos, leer, en rituele in die kerk uitvoer – terwyl dit heeltemal deur kerkgangers aanvaar word. In so ’n scenario word die lyn tussen die sigbare alwetende KI-Jesus-kletsbot (of selfs ’n robot in menslike vorm) in die kerklike ruimte en die alwetende maar onsigbare God, toenemend vaag. Die vraag oor die tweede gebod is weer eens hier van toepassing, en daarom beskou ek die nabootsing van God as die grootste teologiese uitdaging van KI. Ander teologiese vrae volg onvermydelik, soos: Wie bepaal die teologie van hierdie KI-Jesus wat God naboots? Hoe gemaak met kerklike leerstellinge wat bots tussen verskillende weergawes van KI-Jesus? Tot watter mate kan KI-Jesus-kletsbotte gebruikers finansieel, emosioneel en polities manipuleer?

Met God wat tot ’n KI-Jesus-kletsbot gereduseer word – en moontlik tot ’n robot in die toekoms – ontstaan ’n verdere vraag: in watter mate sal so ’n religieuse robot of god meeding met goddelike robotte van ander religieë? Kimmel (2023:4) merk tereg op: “In this increasing array of easily accessible online options for seeking spiritual guidance or general advice, it is hard to tell which religious chatbot will prove to be most spiritually satisfying.”

Die antwoord hierop gaan waarskynlik meer met geld en beleggings te doen hê as met die teologie wat die robot verkondig. Dit sal ontwikkelaars motiveer om die gewildste soort teologie te ontwerp, want hoe meer “volgelinge” ’n KI-Jesus kan lok, hoe groter is die inkomste deur advertensies en intekeninge. Hoe meer oortuigend ’n mens hul KI-Jesus as God kan voorhou en verkoop, hoe meer winsgewend word dit. Met geen beperking wat op hierdie ontwikkelaars geplaas word, kan hierdie soort ontwikkeling van KI-Jesus vernietigend wees. ’n Blote waarskuwing van die kerk hierteen sal waarskynlik nie voldoende wees nie. Die vraag is dus hoe – en wat – gedoen moet word om hierdie ontwikkelinge teen te staan. Hierdie vraag hang saam met die uitdagings wat KI op alle terreine van die lewe daarstel, maar teologie staan voor ’n unieke en besonder moeilike uitdaging en taak om daarop te reageer.

 

5. Gevolgtrekking

Die doel van hierdie artikel was om die nuwe groot teologiese uitdaging wat deur KI gestel word, uit te wys, naamlik die feit dat KI vir God naboots. Dit verskil van die reeds bekende imago Dei-probleem, waar KI al hoe meer soos die mens word, wat na die beeld van God geskape is. Dit is eerder ’n “Dei imago”-probleem: KI wat God self naboots en uitbeeld. Hierdie uitbeelding van God – as Jesus – deur KI-kletsbotte is uitgewys in my bespreking van die verskillende KI-Jesus-kletsbotte. Alhoewel my bespreking en vrae aan die KI-Jesus-kletsbotte baie voorlopig was en dit beslis in meer detail gedoen kan word, dui die bevindinge reeds op die sterk aannames en voorstellings van die KI-Jesus-kletsbotte as God self.

Die afbeelding van God is nie ’n nuwe probleem waarmee teologie te make het nie. Dit het nog altyd bestaan, en die kerk het konsekwent daarteen gewaarsku en uitsprake daaroor gemaak. Dit is egter waar dat daar binne die kerk verskillende sienings hieroor was en is. Ikone van Jesus, die Drie-eenheid en kruisbeelde word in baie kerklike tradisies wêreldwyd aangetref. Sekere kerklike tradisies is dus minder geneig om sterk uitsprake teen die uitbeelding van Jesus as ’n KI-kletsbot te maak. Die verskil hier is egter dat dit nie bloot om beelde gaan nie, maar oor ’n meer omvattende nabootsing van God – en oor kletsbotte wat eksplisiet beweer dat hulle Jesus is.

KI-Jesus-kletsbotte bied ’n nuwe soort uitdaging vir teologie, nie net as gevolg van hul onbeskaamde nabootsing as God nie, maar ook as gevolg van hul indrukwekkende oorredingsvermoë in terme van intellek, taal, klank en beeld. KI word deur finansiële magte gedryf wat moeilik is om teen te staan en dit het geweldige manipulerende krag. Die groei van hierdie KI-Jesus-kletsbotte se aanhang is reeds verstommend en dit sal waarskynlik so voortduur. Ask Jesus dui byvoorbeeld hul groei soos volg op hul webblad aan: “We started with 50 users and now serve over 30 000 monthly users. Within three days of its launch, it gained over 50 000 active users and surpassed 1 million Google search results.”

KI-Jesus-kletsbotte praat prontuit as Jesus – as God self. Hierdie manier van praat as God, eerder as namens God, verskil van dié van priesters, pastore en predikers wat vir eeue reeds namens God praat en sy Woord verkondig. Hierdie godsdiensleiers funksioneer binne ’n religieuse gemeenskap van fisiese mense, as deel van ’n kerklike tradisie, en binne kerklike ruimtes waar goddelikheid nie aan die persoon toegeken word nie. Selfs die ex cathedra-uitsprake van die pous is nog nooit buite hierdie ruimtes en kontekste gemaak nie. Die uitdaging van KI sluit dus in ’n mate by die eeue-oue kerklike probleem aan oor wie in God se naam mag spreek. Die probleem is dat hierdie aanspraak nou in ’n baie sterker, arrogante en meer oortuigende vorm deur KI-Jesus gemaak word.

Die arrogansie en mag wat KI-Jesus homself toeëien – en moontlik nog gaan uitoefen – dui nie net op teologiese uitdagings van KI nie, maar beklemtoon ook die gevare van KI in die algemeen. Hierdie kwessie is nie beperk tot KI-Jesus-kletsbotte waarmee ’n mens nou te make het nie. Dit omvat sosiale media, ander KI-kletsbotte en soveel ander digitale platforms waardeur mense al hoe meer deur KI gemanipuleer en uiteindelik beheer kan word. Sulke gevare word toenemend uitgelig in kritiese besprekings van KI, en die praktiese vraag oor hoe om dit teen te staan en teen te werk, bly ’n geweldige uitdaging.

In interaksies met KI bly die vrae tersaaklik: Wat is die menslike wat oorbly en belangrik is? Watter waarde en betekenis het dit om ’n mens van vlees en bloed te wees? Wat beteken dit dat Jesus self mens geword het?

In ’n wêreld van tegnologiese nabootsing en simulasie – waar ’n mens se kultuur al hoe meer binne ’n virtuele ruimte en ervaring uitbrei – moet ons weer oor die wonder van ons liggaamlikheid nadink. Richard Kearney (2021:2) skryf in sy boek, Touche, oor die gevaar van “losing touch with our senses as our experiences become even more mediated”. Hy pleit vir die behoud van menslike aanraking in hierdie toenemend ontliggaamde wêreld, aangesien dit deur menslike aanraking is dat mense werklik verbind word. Kearney (2021:47) skryf: “... touch is the crossroads between me and all that is not me, inserting me in a play of carnality that reconnects the ‘there’ with the ‘here’ – linking that stranger out there in the world with my embodied presence in this particular time and place.” Hierdie soort aanraking is iets wat geen KI kan doen nie – nie eens ’n KI-Jesus nie.

 

Bibliografie

AI Jesus. https://www.talkie-ai.com/chat/ai-jesus-103264410542250 (22 Februarie 2025 geraadpleeg).

Allen, S.M. 2023. The theological and ethical dangers associated with using artificial intelligence in Christian religious settings. Firebrand Magazine, 23 Mei. https://firebrandmag.com/articles/the-theological-and-ethical-dangers-associated-with-using-artificial-intelligence-in-christian-religious-settings (17 Februarie 2025 geraadpleeg).

Ask Jesus. https://www.askjesus.me (22 Februarie 2025 geraadpleeg).

Awasthi, A.Y. en G.O. Achar. 2025. African Christian theology in the age of AI: Machine intelligence and theology in Africa. Journal of Research in Humanities and Social Science, (13)1:207–16. https://doi.org/10.35629/9467-1301207216.

Brittain, C.C. 2020. Artificial intelligence: Three challenges to theology. Toronto Journal of Theology, 36(1):84–6. https://doi.org/10.3138/tjt-2020-0033.

Campbell, H.A. en W. Bellar. 2023. Digital religion: The basics. New York: Routledge.

Christianity Today. 2025. AI and the church: Why trusted, faith-aligned AI matters. https://www.christianitytoday.com/partners/gloo/ai-and-the-church (12 April 2025 geraadpleeg).

Dimara, V., D. Chatzivasileiou, A. Psomiadi, T.W. Efthymiou-Egleton, L. Kassar en H. Gancas. 2024. Artificial intelligence and theology: Can different doctrines have different outcomes?. Journal of Politics and Ethics in New Technologies and AI, 3(1):e37714. https://doi.org/10.12681/jpentai.37714.

Dorobantu, M. 2022. Imago Dei in the age of artificial intelligence: Challenges and opportunities for a science-engaged theology. Christian Perspectives on Science and Technology, 1:175–96 https://doi.org/10.58913/KWUU3009.

Fourie, L.C.H. 2020. Technology and theology: Finding the real God. In Van den Berg (red.) 2020.

Gawley, P. 2024. ‘AI Jesus’ is now taking confessions at a church in Switzerland. AI Jesus has logged on. Vice Magazine. 21 November. https://www.vice.com/en/article/ai-jesus-is-now-taking-confessions-at-a-church-in-switzerland (10 Februarie 2025 geraadpleeg).

Graves, M. 2022. Theological foundations for moral artificial intelligence. Journal of Moral Theology, 11(1):182–211.

— 2023. ChatGPT’s significance for theology. Theology and Science, 21(2):201–4, https://doi.org/10.1080/14746700.2023.2188366.

Grieshaber, K. 2023. Can a chatbot preach a good sermon? Hundreds attend church service generated by ChatGPT to find out. AP News. https://apnews.com/article/germany-church-protestants-chatgpt-ai-sermon-651f21c24cfb47e3122e987a7263d348 (10 Februarie 2025 geraadpleeg).

Isaacs, A. 2024. The dangers of artificial intelligence to theology: A comprehensive analysis. The Log College and Barnabas ministry to pastors. 22 Mei. https://thelogcollege.wordpress.com/2024/05/22/the-dangers-of-artificial-intelligence-to-theology-a-comprehensive-analysis (10 Februarie 2025 geraadpleeg).

Jesus AI. https://miniapps.ai/JesusAI (22 Februarie 2025 geraadpleeg).

Kearney, R. 2021. Touch: Recovering our most vital sense. New York: Columbia University Press.

Kimmel, J.L. 2023. A chatbot willing to take on questions of all kinds – from the serious to the comical – is the latest representation of Jesus for the AI age. The Conversation. 1 Augustus. https://theconversation.com/a-chatbot-willing-to-take-on-questions-of-all-kinds-from-the-serious-to-the-comical-is-the-latest-representation-of-jesus-for-the-ai-age-208644 (17 Februarie 2025 geraadpleeg).

Leo AI. https://www.getleo.ai (22 Februarie 2025 geraadpleeg).

Limpanopparat, S., E. Gibson en A. Harris. 2024. User engagement, attitudes, and the effectiveness of chatbots as a mental health intervention: A systematic review. Computers in Human Behaviour: Artificial Humans, 2(2).https://doi.org/10.1016/j.chbah.2024.100081.

Lubov, D.C. 2024. Pope on AI: Welcome its benefits to humanity, but mitigate its risks. Vatican News. 22 Junie. https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2024-06/pope-thanks-centesimus-annus-for-work-to-welcome-ai-benefits.html (17 Februarie 2025 geraadpleeg).

Marr, B. 2023. A short history of ChatGPT: How we got to where we are today. Forbes. 19 Mei. https://www.forbes.com/sites/bernardmarr/2023/05/19/a-short-history-of-chatgpt-how-we-got-to-where-we-are-today (10 Februarie 2025 geraadpleeg).

Matthee, N. en C. Wepener. 2020. The impact of emerging technologies on liturgical practices: A thanatechnological exploration. In Van den Berg (red.) 2020.

Norbu AI. https://norbu-ai.org/en/norbu (22 Februarie 2025 geraadpleeg).

Pastor Bot. https://pastorbot.org (22 Februarie 2025 geraadpleeg).

Puzio, A. 2023. Robot theology: On theological engagement with robotics and religious robots. In Puzio, Kinkel en Klinge (reds.) 2023.

Puzio, A., N. Kinkel en H. Klinge (reds.). 2023. Alexa, wie hast du’s mit der Religion? Theologische Zugänge zu Technik und Künstlicher Intelligenz. Darmstadt: Wbg. https://www.researchgate.net/publication/370766204_Alexa_wie_hast_du's_mit_der_Religion_Theologische_Zugange_zu_Technik_und_Kunstlicher_Intelligenz_Alexa_How_Do_You_Feel_About_Religion_Theological_Approaches_to_Technology_and_Artificial_Intelligence (27 Junie 2025 geraadpleeg).

Rossouw, J. 2020. The ‘Fourth Industrial Revolution’: A case of South African techno-messianism. In Van den Berg (red.) 2020.

Salaam World. https://ai.salaam.world (22 Februarie 2025 geraadpleeg).

Text with Jesus. https://textwith.me/en/jesus (22 Februarie 2025 geraadpleeg).

Turkle, S. 2011. Alone together: Why we expect more from technology and less from each other. New York: Basic Books.

Van den Berg, J.A. (red.). 2020. Engaging the fourth industrial revolution. Perspectives from theology, philosophy and education. Bloemfontein: Sun Media. https://doi.org/10.18820/9781928424512.

Virtual Jesus. https://www.virtual-jesus.com (22 Februarie 2025 geraadpleeg).

Xu, X. 2023. Understanding AI from a theological perspective. The University of Edinburgh Futures Institute. 3 Augustus. https://efi.ed.ac.uk/understanding-ai-from-a-theological-perspective (17 Februarie 2025 geraadpleeg).

Zhong, W., J. Luo en H. Zhang. 2024. The therapeutic effectiveness of artificial intelligence-based chatbots in alleviation of depressive and anxiety symptoms in short-course treatments: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 356:459–69. https://doi.org/10.1016/j.jad.2024.04.057.

 

• Hierdie artikel se fokusprent is geskep deur Kelly en is verkry op Pexels.

 

LitNet Akademies (ISSN 1995-5928) is geakkrediteer deur die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding (DHET) en vorm deel van die Suid-Afrikaanse lys van goedgekeurde vaktydskrifte (South African list of approved journals). Hierdie artikel is portuurbeoordeel en kan kwalifiseer vir subsidie deur die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding.