Hierdie lesersindruk is uit eie beweging deur die skrywer daarvan aan LitNet gestuur.
Jannes Erasmus
Titel: Where the crawdads sing
Skrywer: Delia Owens
Uitgewer: Corsair
ISBN: 9781472154668
Where the crawdads sing is nie net bloot ’n roman nie – dit is ’n asemhaling van die aarde, ’n verlange wat deur die riete suis, ’n refleksie van ’n siel wat altyd net van ’n afstand waargeneem kon word. Dit het my getref op ’n plek in my hart waar ek lankal ’n slot omgesit het.
Die kern van hierdie verhaal is oorlewing. Maar nie net die soort oorlewing wat jou liggaam behou nie – ook die soort wat jou siel in een stuk probeer hou wanneer die wêreld jou losgelaat het. Kya se lewe is ’n voortdurende stryd om aan te pas, om te verstaan hoe om in eensaamheid te lewe sonder dat dit haar breek. Haar ma het haar verlaat, maar die natuur het gebly. Dit het haar nie net beskerm nie, maar ook verhard. In baie opsigte is sy die moeras. Sy word versorg deur die water, gevorm deur die wind, bewapen deur die stilte.
Daar is ’n vreemde troos in eensaamheid, ’n krag wat dit jou gee. Maar ek weet ook dat eensaamheid ’n moeilike ding is – dit vorm jou, dit maak jou sterk, maar dit neem ook iets weg.
Owens se gebruik van tyd is meesterlik. Die manier waarop sy tussen hede en verlede spring maak die storie nie net meer kompleks nie, maar skep ’n gevoel dat alles onafwendbaar is. Die verlede en die hede is in harmonie – soos eb en vloed, een wat die ander bring en wegneem. Terwyl ek lees, voel dit amper soos om ’n legkaart te bou – elke nuwe tydsprong is ’n stuk wat in plek val, wat stadig ’n prentjie vorm wat nog net gedeeltelik sigbaar is.
Dit herinner my daaraan hoe herinneringe werk. Hoe ons onbewustelik teruggaan na oomblikke wat ons gevorm het, selfs wanneer ons in die hede leef. Dit laat my dink aan hoe sekere oomblikke in my eie lewe – klein dinge, soos ’n reuk, ’n woord, ’n sekere stilte – my terugneem na tye van isolasie of verlange.
“Some people can live without wild things and some cannot.”
Hierdie een sin het soos ’n mes gesny. Dit bly by my, ’n konstante herinnering aan hoe sommige mense floreer in die gemak van die samelewing, terwyl ander altyd ’n deel van hulself in die wildernis verloor. Kya kan nie sonder die wildheid leef nie, want sy ís die wildheid – net soos sy nie sonder eensaamheid kan leef nie, omdat dit al is wat sy ken. Dit laat my wonder: Kan mens regtig gewoond raak aan verwerping? Kan jy leer om dit so te aanvaar dat jy nie meer iets anders verwag nie?
Dit is amper ondraaglik om daaraan te dink, maar ek weet dit is waar. Sommige mense, soos Kya, bou ’n muur tussen hulself en ander – nie omdat hulle dit daar wil hê nie, maar omdat dit die enigste manier is om nie weer seergemaak te word nie.
Kya se verhouding met Tate en Chase is nie net ’n liefdesdriehoek nie; dit is ’n studie in hoe liefde jou kan verander – óf dit sal jou red óf dit sal jou verder wegstoot in jouself. Tate was haar eerste liefde, die een wat haar wêreld met kennis en begrip gevul het, maar ook die een wat haar op ’n kritieke oomblik verlaat het. Chase, aan die ander kant, het haar net ’n proe gegee van ’n lewe waarin sy nie alleen was nie, maar sy het gou besef dat sy hom nooit regtig liefgehad het nie.
Toe Tate terugkeer was hy nie meer die seun wat weggegaan het nie, maar ’n man wat geweet het wat hy verloor het. Kya was werklik lief vir hom en vir die eerste keer het sy ervaar hoe dit voel om nie net in die natuur nie, maar ook in iemand anders ’n tuiste te vind.
Die moeras is nie net die plek waar Kya woon nie. Dit is nie net ’n landskap nie. Dit is ’n karakter in sigself. Dit is ’n moeder, ’n minnaar, ’n beskermer. Dit is die enigste ding wat nie van Kya weggeloop het nie. Dit het haar versorg toe niemand anders wou nie. En soos sy die moeras geword het, het die moeras ook Kya geword.
Hierdie aspek van die boek het my die diepste getref. Dit laat my dink aan hoe sommige van ons nie grootgeword het met mense as ons veilige hawe nie, maar eerder met plekke – ’n spesifieke boom, ’n rivier, ’n stukkie grond waar jy vir ’n oomblik net kon asemhaal.
Een van die moeilikste temas in hierdie boek is hoe Kya se gemeenskap haar verwerp, hoe hulle haar beoordeel sonder om te verstaan. Dit het my herinner aan hoe mense geoordeel word vir dinge waaroor hulle geen beheer het nie – hulle herkoms, hulle status, die kleur van hulle vel. Dit is iets wat ek in Suid-Afrika alte goed verstaan. Hoe maklik mense ’n ander se waarde meet aan iets so oppervlakkig soos geld of sosiale status. Hoe ’n mens nie eers regtig ’n kans kry as jy nie in die “regte” kring loop nie.
Kya was nooit die monster wat hulle van haar gemaak het nie. Maar hulle het ’n monster gesoek – en uiteindelik het sy besluit dat sy nie weer ’n slagoffer sou wees nie.
Toe ek die laaste bladsy lees, was daar ’n gewig in my bors. Dit was nie net ’n boek nie. Dit was ’n ervaring. Dit was ’n herinnering. Dit was ’n deel van my eie hart wat ek moes konfronteer.
As Where the crawdads sing ’n plek was, sou dit ’n moeras wees, omhul in mis, ’n stilte gevul met ongesêde woorde, ’n enkele boot wat stadig oor die water dryf op soek na iets wat dit dalk nooit sal vind nie.
En iewers in daardie mis sing die krappe steeds.
