In egte sewentigsstyl en eie aan die politiek van daardie jare is die Van  Aardes in Oktober 1978 deur die publikasieraad onder seksies a, b, c  en d  van die Wet verbied. Na die klaarblyklike harde werk van Mannie Manim, groot  gees van die Markteater en ‘n span regsgeleerdes, insluitende Koos de la Rey is  opvoerings hervat. Die visuele verwysing, fotos van Suid-Afrikaanse premiers,  het die verkramptes duidelik geirriteër en na ‘n meer “polities korrekte”  benadering deur die fotos te verwyder, kon die volk weer rustiger slaap en die  Van Aardes voortboer. Dit genadelik, nadat die uitspraak van die woord KUX ook  aanstoot gegee het aan die sedebewakers van die tyd.

Indien jy dit sou gaan sien, waar dit hierdie jaar by die Innie Bos-fees in  Nelspruit op die planke gaan, is ‘n sagte kussing ‘n aanbeveling. Maak jou reg  vir ‘n lang sit, ongeveer twee ure, waarvan elke sekonde die moeite werd is en  nie ‘n oomblik van verveeldheid sal bring nie. Hierdie Pieter Dirk Uys stuk is  slim geskryf met vlymskerp dialoog en verskuilde juweeltjies uit vervloë jare.  Laasgenoemde, eksklusief vir diegene wat die land se politieke verloop  gedurende die rustelose negentien honderds ken. Die regie vir die Innie Bos  Fees word deur Albert Maritz behartig en sy keuse van spelers grens aan  briljantheid. Onder sy bekwame hande kom die rolverdeling, bestaande uit Noxolo  Bodlani as (Aia), Marion Holm (Dolla/Madame), Esther Von Waltsleben  (Mimi/Brenda), Pierre Van Heerden (John Firestone/Tertius), Anna-Mart Van Der  Merwe (Ouma/Elana) and De Klerk Oelofse (Fanie/Evert), herlewe die Pieter Dirk  Uys stuk in al sy glorie. Die bedrywe word afgewissel met visuele projeksies  van die ‘bekende” KUX seep van Uys, tot groot vermaak van die gehoor, en ook om  aandag te behou tydens die oorgang na die volgende bedryf. Dit lei ook die  gehoor deur die tydsfases van die stuk. Hieronder ‘n kort uiteensetting van die  vyf bedrywe, soos deur my ervaar.

“Daardie Kersdag op Grootoor” In die 1ste Bedryf wat gedurende 1928  afspeel beraam Dolla en Mimi om die geliefde erfplaas Grootoor uit die hande  van die Engelse “verdrukker”, John Firestone neem.  Met Fanie se uitlating “Gee Grootoor vandag aan ons, en ons sal Grootoor groot maak. Die wêreld  sal kniel voor die magdom van ons grond, en mense sal tot verganklikheid weet:  Ons, die Van Aardes woon hier!” word die wiel aan die rol gesit. Tussen  man.vrou en skoon suster smeë hulle ‘n komplot van lis, lus, seks en korrupsie  wat John Firestone laat afstand doen en eienaarskap van Groot Oor terug in die  hande van die Van Aardes plaas.

“Die wonderwerk van Grootoor” Dis twintig jaar na Grootoor terug is  onder die Van Aardes se beheer.Die tweede bedryf open met die Van Aardes se  woelige kroos Elana en Tertius. Elana is ‘n bol van energie en heel moontlik  die “eerste” kind wat aan hiper aktiwiteit gelei het. Anna-Mart vertolk die rol  van die jeugdige Elana Van Aarde met totale oorgawe en passie. Tante Mimi wat  nie wel is nie en kla van vermoedelike gal probleme, ten spyte van aanduidings  dat sy vêr swanger is. Elana tydens ‘n gesprek met Tertius, haar broer vermoedelik  gebore uit die Firestone debakel, reken, “Die buurkinders sê mos Tannie  Mimi stoot goem.” Sprekend van die gepaste stilswye van die ouers van  daardie jare. Dit terwyl die kinders alles waarneem en bespreek in hulle soeke  na die waarheid. Die skuur brand af maar ‘n nuwe Van Aarde kom aan op Groot Oor  wanneer Mimi skielik geboorte gee aan ‘n dogter. “Ai, Fanie, ek sê dit knaend  en ek sê dit weer: Dis ‘n ongesonde gewoonte om so mekaar se badwater te deel”,  is al wat Dolla kan uitkry.

“Die Tragedie van Grootoor”, Die 3de Bedryf, speel af in1958.  Hierdie is die mees dramatiese bedryf wat ‘n paar van die Van Aardes eerder tot  sterwe bring, of versteurd laat. Die Van Aardes is weereens in finansiële knyp  en die Landbank “wil” nie help nie. Tertius, op ‘n patetiese dertig jarige  ouderdom beoog om van die plaas te vlug. Met ‘n donker sy, waar hy vroue beroof  van kledingstukke om dit self te dra en graag wil ballet sien hy geen ander  uitweg nie en bieg teenoor Elana. Dolla vat dit alles saam in ‘n gesprek met Fanie  na Mimi se afsterwe, “Tertius! Ek haat daardie misoes van toeka se dae! Dis  oor daardie bedorwe mofkind dat ons vandag sit waar ons sit! Ons sit waar ons  sit omdat hy nie by die huis kan sit nie!”  In die bedryf sterf Mimi  van ‘n gebroke hart na ‘n bekgeveg met Elana. Fanie kom om aan hand van sy  seun, altans die optel “mof” soos hy dit stel in sy laaste oomblikke, nadat  Tertius hom met ‘n spuitnaald doodsteek. Aia word as “heldin” doodgeskok nadat  sy alle blaam op haar neem en haar gehoorstuk in die elektriese kragprop  indruk. Nodeloos om te sê, die dramatiese gebeure laat ‘n erg versteurde Dolla  en peinsende Elana agter met Tertius wat die onbekende invlug. In die sluitings  toneel praat Elana met Grootoor en lê die fondasie vir die vierde en ook laaste  bedrywe neer. “O Grootoor, hoor my toekomskoor! Die bloed van vandag sal  bly kleef aan die rand van my silwer beker van geluk en voorspoed en my laat  onthou! Ek sal nooit trou, net leef vir jou! Gee my net ‘n teken, O Grootoor,  my plaas van verlange, my plaas van verdriet, my plaas van verderf! O Grootoor,  gee my jou oor!”
 

“ ’n Gemaskerde Tuinparty op Grootoor” Dis 1968 en Elana is ferm in  die saal op Grootoor en in haar half Hitler-agtig drag speel die rol van ‘n  dikterende, snedige en harde vrou. Ene Evert Van Graan(De Klerk Oelofse) loop  erg deur onder haar lis en lus totdat ene Brenda (Esther Von Waltsleben) haar  verskyning as prikkelpop en skoonheids koningin maak. Sy natuurlik as die  liefdeskind van Fanie en sy skoonsuster Mimi. Wanneer Tertius, nou half  politikus, sakeman en donkerder as ooit, sy verskyning maak gebeur dinge  vinnig. Alles in die gejaag om beheer oor Grootoor. Elana soek egter  ondersteuning van Tertius maar die wil vyftig persent van Grootoor vir Brenda  hê wat hom afpers met onsedelike fotos van hom in haar besit. Elana se misnoeë  hiermeë is duidelik as sy hom toesnou, “Judas! Moet ek nou my bloedgeld –  my lewenswerk deel met ‘n skoonheidslet? Oor haar dooie liggaam en glo my dit  kan maklik gereël word! Dink jy ek het vir soveel jare alleen geveg, sodat jy  met jou skynheiligheid die mat onder my blad kan kom uitruk? Nee! Nooit!”  Nietemin, ek wil nie te veel verder uitlaat nie, na vele bedrog en  korrupte handelinge wen Elana die “onderhandelinge” en bekom Grootoor wat tot  ‘n groot verassing in die finale bedryf lei.

  “Vaarwel aan Grootoor” – In die Finale Bedryf maak die misterieuse Madame  Daphne Quazilezi haar verskyning. Grootoor is intussen verkoop en sy is die  nuwe eienaar. ‘n Baie ou Dolla wat lyk asof sy ‘n slagoffer van stadige “rigor  mortis” is groet die ander met,  “Hallo my dogter … oppas vir die hare  … Brenda my liewe mens! Oppas vir die wang … hoe bedaard lyk jy nou. Is dit wat  Prima Protea eis: wegsteek en verbloem? Elana kinta, en hoe gaan dit met jou?  Vergeet nou van hierdie skokkende Grootoor-debakel en kom woon by ons in Kannes  op die Riviera. Die fraaiste ou huisie, net 35 kamers en ek bad chronies in  bokmelk. Wie is die nuwe eienaar van Grootoor? Iemand wat ons ken”?

In die sluitingstonele probeer Elana vir oulaas om  Madame Daphne  Quazilezi te oortuig dat sy Grootoor namens haar sal bestuur. Dit terwyl die  res van die gesin die huis plunder van waardevolle items wat die nuwe baas op  Grootoor nie benodig. Daphne, “You amaze me, Miss van Aarde. You’re so  calm. You’re a squatter now and yet you still manage to play the Empress. Can  anyone be that arrogant”? Elana, “ But I can dream it. My dreams are all I have  left and they will keep me alive!”  

Hierdie is na my mening ‘n “moet sien” en ek is oortuig dit gaan ‘n storm by  Innibos Kunstefees tot gevolg hê. Die wat dit te siene gaan kry in die ATKV  Nelspruit Staatsteater gedurende 26 tot 30 Junie vanjaar gaan vermaak van  gehalte kry. Buiten die uitstekende rolverdeling is die produksie van Albert  Maritz ‘n duidelike wenner gemeet aan die reaksie van die gehoor gedurende  tydens gisteraand se volle opvoering van die stuk in Melkbosstrand se Buiteklub  Saal.