Litnet

In hierdie rubriek skryf advokaat Gustaf Pienaar oor hofsake wat hierdie betrokke week in die nuus was. Die jaartal maak nie saak nie. Hierdie almanak is ’n tydmasjien wat heen en weer deur die regsgeskiedenis wip.

Kom ons gesels vandeesweek ’n bietjie oor retensie- of terughoudingsregte; in Engels: "liens". Dis ‘n geleerde woorde vir ’n alledaagse verskynsel. ’n Retensiereg verleen aan iemand die reg om die eiendom van ’n ander persoon in sy besit te hou totdat hy vergoed word vir geld of arbeid wat hy aan die betrokke eiendom bestee het. Die reg ontstaan byvoorbeeld wanneer ’n motorhawe-eienaar iemand se motor uit hoofde van ’n diensooreenkoms herstel of versien. Die retensiereg dien as versekering van betaling van die motorhawe-eienaar se rekening vir sy arbeid en onderdele. Nou is dit al klaar duidelik dat hierdie reg kan bestaan slegs as die motorhawe-eienaar arbeid aan die motor verrig het. Die tweede belangrike vereiste is dat hy die reg het slegs solank die motor in sy besit is. Sy sekuriteit lê juis opgesluit in die waarde van die motor self. Die oomblik as die motor uit sy besit gaan, is hy ook sy retensie- of terughoudingsreg kwyt.

Dit bring ons by vandeesweek se hofsaak. ’n Sekere mnr Louw het ’n vliegtuig – ’n Beechcraft 90 – op huurkoop gekoop. Daarna het hy die volgende boeke aangeskaf om te voldoen aan die vereistes van die lugvaartwetgewing: ’n ritjoernaal, ’n vliegtuiglogboek, twee enjinlogboeke en twee skroeflogboeke. Van al dié boeke word slegs die ritjoernaal ín die vliegtuig gehou. Die ander boeke word, volgens regulasies, nie in die vliegtuig gebêre nie, want dit kan in ’n ongeluk beskadig word, en dit sal die ondersoek na die oorsaak van die ongeluk in die wiele ry. Mnr Louw het hierdie boeke in ’n aktetas in sy woonhuis gebêre.

Ingevolge die lugvaartregulasies is die eienaar van ’n vliegtuig verplig om dit jaarliks te laat inspekteer en nasien. Wanneer die vliegtuig in dié geval nagesien word, word die aktetas met die dokumente aan die werktuigkundiges gegee sodat hulle die werk wat hulle doen, in die logboeke kan aanteken, soos deur die regulasies vereis word.

Gedurende 1993 het mnr Louw sy vliegtuig na ’n sekere instansie geneem vir die jaarlikse verpligte inspeksiediens. Nadat ’n stryery tussen hom en die werktuigkundige ontstaan het, het hy nie die rekening betaal nie. Sy vliegtuig is aan hom oorhandig, maar die aktetas met die logboeke is teruggehou. Toe mnr Louw ’n jaar later weer sy vliegtuig by ’n ander werktuigkundige laat inspekteer het, het hy die logboeke nodig gehad sodat die besonderhede van die inspeksiediens daarop ingevul kon word. Die eerste werktuigkundige het egter geweier om die aktetas met die logboeke aan mnr Louw te oorhandig, omdat sy rekening nog nie betaal was nie. Hy het, met ander woorde, sy retensiereg - wat ek so pas verduidelik het - uitgeoefen.

Mnr Louw het daarna by die hooggeregshof in Pretoria aansoek gedoen om ’n bevel wat die werktuigkundige sou verplig om die aktetas met logboeke aan hom te oorhandig. Mnr Louw se advokaat het geargumenteer dat die werktuigkundige sy retensiereg verloor het die oomblik toe hy die vliegtuig aan mnr Louw oorhandig het. Hy het aangevoer dat die opskrywing van die logboeke slegs ter nakoming van die wetlike voorskrifte was.

Die werktuigkundige se advokaat, weer, het geargumenteer dat dit deel van die kontrak tussen mnr Louw en die werktuigkundige was dat die logboeke óók opgeskryf moes word. Daar is, so is geargumenteer, wel "werk" aan die logboeke bestee en daarom was die werktuigkundige geregtig om die logboeke terug te hou - nie alleen totdat hy betaal is vir die inskrywings wat in die boeke gemaak is nie, maar ook totdat hy vir die volle diens van die vliegtuig betaal is.

Regter Botha het op 7 Julie 1994 sy uitspraak gelewer.¹ Dit was die werktuigkundige se gelukkige dag, want die hof het beslis dat daar wel arbeid aan die logboeke bestee is, deurdat die werktuigkundige dit moes opskryf. Daarvoor kon hy ook ’n rekening lewer.

Die regter het aandag geskenk aan die vraag of dit nie dalk onbillik was van die werktuigkundige om die logboeke, wat in sigself nie baie geld werd was nie, te hou as ’n retensie vir die duur werk wat hy aan die vliegtuig self bestee het. Dit is natuurlik nie ’n vreemde verskynsel nie. Sê nou byvoorbeeld ’n motorhandelaar vervang die battery van ’n duur BMW-motorkar. Die battery in sigself kos, sê maar, R1 000, maar die motor self is oor die R300 000 werd. Tog sou die handelaar ’n retensie oor die hele motor hê, al is sy rekening maar net R1 000.

Die uiteinde van mnr Louw se saak was dat die hof beslis het dat die werktuigkundige geregtig was om die aktetas met logboeke te hou totdat die dispuut oor sy rekening opgelos is. Vir mnr Louw het dit beteken dat hy nog vir ’n rukkie langer moes wag voordat hy weer ’n sertifikaat kon kry om met sy geliefde Beechcraft-vliegtuig bokant Gauteng te kon rondvlieg.

Teken in op LitNet se gratis weeklikse nuusbrief. | Sign up for LitNet’s free weekly newsletter.