Hierdie lesersindruk is uit eie beweging deur die skrywer daarvan aan LitNet gestuur.
Titel: Donker vuur
Skrywer: Pieter Stoffberg
Uitgewer: LAPA
ISBN: 9781776380961
Donker vuur deur Pieter Stoffberg (2025) is ’n roman wat hom nie maklik laat kategoriseer nie. Dit funksioneer tegelykertyd as ’n politieke vertelling, ’n sielkundige studie en ’n diep teologiese besinning oor menslike gebrokenheid. Tog is dit nie die intrige wat die leser uiteindelik bybly nie, maar eerder die ontstellende emosionele en morele atmosfeer – ’n gevoel van lewens wat gevorm word deur kragte wat grotendeels onsigbaar bly, maar tog ingrypend vernietigend is.
Die roman speel af teen die agtergrond van post-Sowjet-Oekraïne en plaas sy karakters binne ’n wêreld in oorgang. Die val van die Sowjetunie bring ’n paradoksale vryheid: bevryding van staatsbeheer, maar terselfdertyd blootstelling aan nuwe vorme van onstabiliteit – georganiseerde misdaad, ekonomiese onsekerheid en morele ontwrigting. Stoffberg beeld hierdie milieu oortuigend uit deur uit historiese realiteite soos die nalatenskap van die KGB en die blywende trauma van die Tsjernobil-ramp te put. Hierdie elemente dien nie bloot as agtergrond nie, maar tree op as aktiewe kragte wat die karakters se lewens en identiteite vorm.
Een van die mees opvallende strukturele kenmerke van die roman is die gefragmenteerde opening. In plaas van ’n lineêre inleiding word die leser gekonfronteer met vier tonele wat in tyd en ruimte versprei is: ’n KGB-klopjag in 1959, die nag van die Tsjernobil-ontploffing in 1986, ’n Suid-Afrikaanse soldaat in Angola in 1987, en ’n oomblik van voyeuristiese spanning in Kiëf in 1999. Aanvanklik lyk hierdie tonele losstaande, maar namate die verhaal ontvou, begin hulle onderling resoneer en bou hulle ’n komplekse begrip van die roman se sentrale temas. Die effek is byna filmies en nooi die leser uit om betekenis oor tyd en ruimte heen saam te stel.
In die middel van hierdie narratiewe netwerk staan Olja Dirijenkowa, ’n karakter wie se lewe deur trauma, verlies en ’n aanhoudende skuldgevoel gekenmerk word. Haar verlede, gevorm deur seksuele geweld, ’n aborsie en die nagevolge van Tsjernobil, is nie bloot iets wat sy onthou nie, maar iets wat sy in haar liggaam en psige saamdra. Die roman keer herhaaldelik terug na haar verhouding met die Dnjepr-rivier, ’n ruimte wat tegelykertyd as plek van reiniging en konfrontasie funksioneer. In hierdie tonele bereik Stoffberg ’n besondere intensiteit: Olja word nie geromantiseer of vereenvoudig nie, maar uitgebeeld as ’n figuur vasgevang in ’n stryd wat sy self moeilik kan verwoord.
Tog is daar ook spanning in haar karakterisering. Waar die vroeë dele van die roman toegang tot haar innerlike wêreld bied, raak hierdie toegang later meer beperk. Olja word toenemend ’n figuur van handeling eerder as refleksie. Dit bring ’n belangrike vraag na vore: tot watter mate word haar identiteit deur haar eie keuses bepaal, en tot watter mate deur dit wat aan haar gedoen is? Die roman raak aan hierdie kompleksiteit, maar slaag nie altyd daarin om dit volgehou te ontwikkel nie.
In teenstelling hiermee tree Igor Lukin – die jong Ortodokse biskop – na vore as ’n figuur met klassieke tragiese afmetings. Sy innerlike worsteling tussen geestelike roeping en menslike begeerte vorm die spilpunt van die roman se emosionele spanning. Sy eerste ontmoeting met Olja, gekenmerk deur ’n oomblik van voyeurisme, sit ’n kettingreaksie aan die gang wat uiteindelik tot vernietiging lei. Die parallel met die Bybelse verhaal van Dawid en Batseba is onmiskenbaar en verdiep die morele lading van die verhaal. Olja is nie bloot ’n held of ’n skurk nie, maar ’n man wat vernietig word deur sy onvermoë om sy eie begeertes te beheer.
Ander karakters, soos Arkadi Bondar en Jacques Lombard, voeg verdere dimensies tot die vertelling toe. Arkadi verteenwoordig ’n vorm van beginselvaste geloof wat binne ’n korrupte omgewing probeer standhou, terwyl Jacques, ’n Suid-Afrikaanse veteraan van die Angolese Oorlog, die voortlewing van geweld en ontworteling beliggaam. Sy verlede word nooit volledig vertel nie, maar dit manifesteer in oomblikke van instinktiewe optrede, wat suggereer dat trauma net soveel in die liggaam as in die geheue gesetel is.
Die titel Donker vuur dien as ’n sterk, samebindende metafoor. Dit roep die onsigbare, maar allesdeurdringende krag van radioaktiwiteit op, wat gepas is weens die sentraliteit van Tsjernobil, maar strek ook na sielkundige en geestelike vlakke. Trauma, begeerte, geloof en mag funksioneer almal as vorme van “donker vuur”: onsigbaar, dikwels onherkenbaar, maar in staat om lewens te vorm en te vernietig. Hierdie metafoor werk op verskeie vlakke en verleen aan die roman tematiese samehang en simboliese diepte.
Wat styl betref, is Stoffberg se prosa dikwels ryk en sensories, veral in sy beskrywings van plek en atmosfeer. Tog steun die roman by tye op herhaling, beide in frasering en tematiese ontwikkeling. Sekere emosionele merkers soos stiltes, blikke en herhalende gesprekke verloor mettertyd van hul impak deur oorbenutting. In dieselfde asem verskyn sommige sekondêre karakters kortstondig met groot potensiaal, net om te verdwyn sodra hul onmiddellike narratiewe funksie vervul is.
Ten spyte van hierdie beperkings bly Donker vuur ’n ambisieuse en meesleurende werk. Dit bied geen maklike oplossings of troos nie. Die slot, wat eerder op herkenning as op afsluiting fokus, beklemtoon die roman se sentrale besorgdheid: dat identiteit, verbondenheid en betekenis broos en dikwels van omstandighede afhanklik is, en meestal deur lyding gevorm word.
Uiteindelik suggereer die roman dat dit wat blywend is, nie mag, sekerheid of selfs verlossing is nie, maar die menslike vermoë om ’n ander te herken, selfs te midde van ingrypende verandering. In hierdie stil, amper terughoudende insig vind Donker vuur sy diepste en mees volgehoue trefkrag.
Lees ook:
Ubuntu en tegniekfilosofiese risikobepaling: plaaslike kernkragvoorsiening as diskursiewe geleier