Skets deur Hello Cdd20 van Pixabay
...
Die ironie is bitter. Anthropic wou die model leer om keurig te skryf. Om dit te bereik, het hulle die skatkamers van goeie skryfwerk, veral die skaarser, ouer en sorgvuldiger tekste, stelselmatig vernietig. Die medium is geoffer vir die nabootsing daarvan.
...
In George Orwell se 1984 is die geheuegat (“memory hole”) ’n fisiese opening in die muur van die Ministerie van Waarheid.
’n Stuk papier, ’n foto of ’n ou koerantberig word daarin gegooi. Dit vlam op. Binne sekondes is die bewys weg. Die verlede is herskryf. Wat oorbly, is net dit wat die Party wil behou.
In 2024 het Anthropic, die maatskappy agter Claude, iets soortgelyks gedoen. Hulle het dit net stiller, doeltreffender en op industriële skaal aangepak.
Hulle het dit Projek Panama gedoop.
’n Interne beplanningsdokument wat deur Tom Turvey (’n voormalige Google Books-amptenaar wat in Februarie 2024 aangestel is) bestuur is, het die doel sonder enige omslagtigheid gestel: “Project Panama is our effort to destructively scan all the books in the world.”
En dadelik daarna die opdrag om daaroor te swyg: “We don’t want it to be known that we are working on this.”
’n Langer weergawe van dieselfde dokument was selfs duideliker:
We use a “soft codename” for it because we don’t want it to be known that we are working on this. This document is visible to all Anthropic employees, but you should avoid talking about it in public areas, and the fact that we are working on this should not be shared with anyone outside Anthropic.
Die metode was doeltreffend. Anthropic het grootskaals tweedehandse boeke gekoop by Better World Books en World of Books. Die rugkante is met hidrouliese snymasjiene afgesny. Die los bladsye is deur industriële hoëspoedskandeerders gestuur. Daarna is die papier gepulp. Geen fisiese eksemplare is bewaar nie.
’n Verkopervoorstel in die hofdokumente noem ’n teiken van tussen 500 000 en twee miljoen boeke binne ses maande. Anthropic het tientalle miljoene dollar bestee. The Washington Post het in Januarie 2026 meer as 4 000 bladsye van die ontseëlde hofdokumente uit die regsaak Bartz v Anthropic bestudeer en het die operasie vir die eerste keer oopgevlek.
Die motivering was duidelik: Anthropic wou die model leer om keurig te skryf in plaas daarvan om die lae gehalte van die internettaal na te boots. Boeke, veral dié wat vóór 2022 verskyn het, is as die suiwerste bron beskou. Hulle is geredigeer en gestruktureer, verryk met ’n menslike stem wat deur tyd en die hande van redakteurs gevorm is.
Vóór Projek Panama het hulle alreeds miljoene boeke vanaf skadubiblioteke afgelaai. Ben Mann, een van die medestigters, het in Junie 2021 minstens vyf miljoen boeke vanaf LibGen afgelaai. Nog minstens twee miljoen het in Julie 2022 vanaf Pirate Library Mirror gekom, plus byna 200 000 vanaf Books3. Die regter het later bevind dat Anthropic meer as sewe miljoen kopieë onwettig bekom het.
Die regsaak het tot ’n skikking van $1,5 miljard gelei. Dit is die grootste outeursregskikking in die Amerikaanse geskiedenis. Ongeveer 482 460 werke is gedek teen sowat $3 000–$3 100 dollar per werk. Finale goedkeuring is op 20 Julie 2026 verleen. Die regter het beslis dat die skandering van wettig gekoopte boeke wel binne die grense van billike gebruik val, maar dat die grootskaalse roofgebruik onwettig was.
Hierdie regstryd het ’n kragmeting oor die grense van intellektuele eiendom ontketen, maar die regsvraagstuk vorm slegs een deel van ’n baie groter prentjie.
Die werklike kragmeting lê in die geheuegat self.
Nie elke boek wat tydens Projek Panama vernietig is, was uniek nie. Van gewilde en algemeen beskikbare titels bestaan daar steeds duisende fisiese eksemplare in biblioteke, winkels en private versamelings wêreldwyd. Die vernietiging van een of selfs honderde eksemplare van ’n massamarkboek verander nie die feit dat die teks elders voortbestaan nie.
Die saak staan egter anders wanneer dit by seldsame boeke, uit-druk-uitgawes en beperkte titels kom. Dit is presies die soort boeke wat Anthropic verkies het: ouer tekste van vóór 2022 wat nie oral beskikbaar is nie. Vir hierdie boeke verminder die vernietiging van fisiese eksemplare die aantal onafhanklike, niekorporatiewe weergawes wat nog bestaan. Wat oorbly, is ’n digitale lêer in ’n private biblioteek wat Anthropic beheer, ’n lêer wat hulle met die druk van ’n knoppie kan uitvee, wysig of ontoeganklik maak.
Hier word die geheuegat ’n werklikheid. Die fisiese eksemplaar van ’n seldsame boek of uit-druk-uitgawe is een van die laaste vestings teen totale beheer.
Solank daardie objek nog bestaan, hetsy in ’n biblioteek, by ’n versamelaar of op ’n rak, is daar ’n weergawe wat nie deur ’n korporasie of ’n model beheer word nie. Sodra genoeg van hulle verdwyn, bly net die digitale weergawes oor. En dié word op iemand anders se bediener bewaar.
Dit is nie net ’n tegniese kwessie nie; dit is ’n kulturele en krities morele een. Die boek is eeue lank reeds die medium waarin ons kennis, verhale, twyfel en geheue bewaar.
Wanneer seldsame boeke en uit-druk-uitgawes stelselmatig vernietig word om ’n masjien te voer, verdwyn nie net papier nie, maar ook die tasbare spore van daardie tekste. Handgeskrewe notas, unieke bindings en die fisiese geskiedenis van die objek self is dan vir altyd verlore, selfs al bly die teks self in digitale vorm bestaan.
’n Kleiner taal soos Afrikaans tref dit selfs nog harder. Ons boeke is reeds skaars. Ons uitgewers is klein. Ons leserspubliek is beperk. As dieselfde logika hier toegepas sou word, om te koop, te sny, te skandeer en te vernietig, sou die verlies van seldsame Afrikaanse titels besonder moeilik herstelbaar wees.
Die ironie is bitter. Anthropic wou die model leer om keurig te skryf. Om dit te bereik, het hulle die skatkamers van goeie skryfwerk, veral die skaarser, ouer en sorgvuldiger tekste, stelselmatig vernietig. Die medium is geoffer vir die nabootsing daarvan.
Orwell het verstaan dat mag nie net in die beheer van die toekoms lê nie, maar veral in die beheer van die verlede. Wie die argiewe beheer, bepaal wat onthou mag word. Projek Panama het gewys hoe stil en doeltreffend daardie beheer nou oorgeneem kan word, veral wanneer die fisiese eksemplare van seldsame boeke verdwyn. Die dokumente sê dit self: Hulle wou nie hê die wêreld moes weet nie.
Maar nou weet ons.
...
Die fisiese boek, veral die seldsame boek en uit-druk-uitgawe, laat hom nie so maklik uitvee nie. Dit kan verbrand word, ja, maar dit vereis vuur, tyd en moeite. Dit verdwyn nie met die druk van ’n knoppie nie.
...
Die digitale biblioteek is gerieflik. Dit is deursoekbaar. Dit is altyd binne bereik. Maar dit is ook broos. Dit kan met ’n enkele besluit verander of geskrap word. Die fisiese boek, veral die seldsame boek en uit-druk-uitgawe, laat hom nie so maklik uitvee nie. Dit kan verbrand word, ja, maar dit vereis vuur, tyd en moeite. Dit verdwyn nie met die druk van ’n knoppie nie.
Daarom: Beskerm jou biblioteek.
Koop ’n fisiese boek, veral skaars titels.
Hou dit tuis.
Leen dit uit.
Laat dit aan jou kinders na.
Stal dit uit op ’n rak waar dit gesien kan word.
Nie omdat daar iets fout is met digitale weergawes nie, maar omdat die gedrukte eksemplaar van dit wat skaars is, een van ons laaste skilde teen die geheuegat bly. Wanneer die enigste maklik toeganklike weergawe van ’n seldsame teks in ’n private model of op ’n korporatiewe wolkstoorplek bestaan, is daardie deel van ons verlede minder veilig.
Projek Panama het die opening in die muur oopgevlek. Dit is nou ons verantwoordelikheid om te sorg dat die laaste fisiese bladsye nie in die vlamme verdwyn nie, maar op ons rakke beskerm word.
Boekegroete.
Cornelius Henn