Op de zolders van de Keizersgracht, Nederlands – Zuid-Afrikaanse geschiedenissen
GJ Schutte
Amsterdam: Stichting ZASM, 2014
ISBN: 978 9074112321
Te bestellen bij: info@zuidafrikahuis.nl
Het Zuid-Afrikahuis aan de Amsterdamse Keizersgracht wordt momenteel gerenoveerd. Het is een grote operatie die zeker een jaar in beslag neemt. Zo'n verbouwing geeft wel de unieke mogelijkheid om alles wat er opgeslagen ligt weer eens door de vingers te laten gaan. Het boekje Op de zolders van de Keizersgracht, Nederlands – Zuid-Afrikaanse geschiedenissen van dr GJ Schutte geeft zo'n inkijkje in de documenten die in het pand aan de Keizersgracht liggen verborgen.
De zolders van het Zuid-Afrikahuis bevatten een schat aan informatie. Dat laten de twintig bijdrages in het boekje van 86 pagina’s overduidelijk zien. Schutte voert je mee naar de verhalen die in de archiefdozen en documenten verborgen liggen. Hij vertelt de verhalen en geschiedenissen van mensen aan de hand van een acte, overeenkomst, maisgrieszak, foto, bijzondere boekuitgave of brief. Alle documenten die hij opvoert, komen uit het archief van het Zuid-Afrikahuis.
Griesmeelzakje
Zo refereert het bewaarde griesmeelzakje aan de hulp die Zuid-Afrika bood in de Eerste Wereldoorlog. Het is het verhaal van een grootscheepse inzamelingsactie voor Nederland. Als blijk van saamhorigheid en hulp voor een dreigend tekort aan meel door de vele blokkades in de Eerste Wereldoorlog.
Of de prospectus van de Koninklijke Paketvaart-Maatschappij met tientallen zwart-witfoto's en in een fraaie band gebonden:
Het is duidelijk: Zuid-Afrika is een voorloper van wat nu een toeristengids heet, een wat betere reclamefolder of een relatiegeschenk. Uitgegeven in Batavia (vandaar dat zo weinig Nederlandse bibliotheken een exemplaar bezitten), verspreid door het reis- en passagebureau van de KPM onder de passagiers. Om gedurende de zeereis alvast enige indruk te krijgen van het land waarheen de boot hen bracht. Een prachtig boek. Een geschenk uit de wereld van 75 jaren geleden. (69)
De brochure geeft Schutte de gelegenheid om iets te vertellen over de stoomvaartverbinding met Zuid-Afrika. Net als de brieven van Niekerk of de ruzie tussen de twee ereleden van de Nederlands Zuid-Afrikaanse Vereniging (NZAV) Muller en Leyds. Het levert een prachtig portret op van twee heren die elkaar niet kunnen luchten of zien.
Spoelstra
Een mooi pareltje dat Schutte op de zolders van het Zuid-Afrikahuis vindt, is het verhaal van dominee Spoelstra. De predikant wordt vaak omschreven als het zwarte schaap onder de Hollandse dominees in Transvaal. Hij stierf uiteindelijk in een gekkenhuis. Gelukkig is zijn leven nagetrokken door dr JW Meijer, stelt Schutte:
Want Cornelis Spoelstra was niet gek, maar een tragisch persoon die veelszins respect verdient. (55)
De predikant treedt buitensporig en onverstandig op bij zijn kritiek op de kerk. Daarom moet hij het ontgelden en het kost hem zijn liefde voor Zuid-Afrika. Hij sterft waarschijnlijk aan de Spaanse griep, psychisch labiel door een leven waarin hij in persoonlijke verhoudingen naïef, opgewonden en overdreven reageert.
Een tragisch leven dus. (58)
Helemaal aan het eind verklapt Schutte nog een opmerkelijk gegeven uit de biografie van Spoelstra. Cornelis Spoelstra is de vader van Cornelis Johannes George Spoelstra, beter bekend als de schrijver A den Doolaard. Schutte vraagt zich af in hoeverre Zuid-Afrika van invloed was op het werk van de bekende Nederlandse romancier.
Binding Zuid-Afrika met Nederland
Het zijn dit soort bijdragen uit documenten van de zolder van het Zuid-Afrikahuis, die een binding tussen Zuid-Afrika en Nederland sterk weergeven. Schutte weet hier op gedegen wijze op in te spelen. Altijd nieuwsgierig genoeg om zijn enorme kennis nog verder uit te breiden met nieuwe ontdekkingen.
Elke bijdrage is de moeite van het lezen waard en doet je verlangen naar meer informatie. De zolders van het Zuid-Afrika verbergen meer dan genoeg documenten en boeken voor verder onderzoek. Dat laat Schutte overduidelijk zien in zijn bundel met twintig bijdragen.