Litnet

Ja, ek het net meer as twee jaar gelede ’n ernstige beroerte-aanval oorleef. Dit was nie as gevolg van ’n bloedklont nie, maar as gevolg van ’n aartjie wat gebars het, feitlik in die middel van my brein. Die oomblik wat ek die stuwing in my wange ervaar het, tesame met die onmiddelike gewaarwording dat my linkerbeen nie kan beweeg nie het ek geweet. My linkerkant was totaal verlam, maar ek was geseënd, want ek kon nog praat, sien en hoor, alhoewel die linkeroor se gehoor aangetas is, maar verder was ek totaal magteloos. My vrou het sonder versuim ons huisdokter gebel, want sy het geweet hy sal ’n ambulans die vinnigste kon reël. Ek vermoed ek was in minder as 1½ uur deur die tonnel. In minder as twee weke kon ek my linkerduim net-net beweeg, ’n heerlike bewuswording van potensiële herstel. Dit het verskeie weke geneem voordat ek die eerste keer kon regop sit sonder om na regs of agteroor te val, skynbaar ’n tipiese simptoom. Vandag kom ek redelik oor die weg met ’n spesiale kierie, ou vierpoot, asook my rolstoel, maar ek kan hom nie self aandryf nie as gevolg van my linkerhand en arm wat nog nooit regtig herstel het nie, leweloos, seer en op sy eie missie. Ek weet net waar hy is indien ek hom kan sien, kontak met die brein is skraps. En hy beweeg soos hy wil. Snags word die arm nog dikwels vasgebind sodat ek nie weereens my vrou of myself in my slaap in die gesig slaan nie. Dus is ek nog erg afhanklik van ander vir my kom en gaan. Om my motor self te bestuur is geheel-en-al buite die kwessie, so ook ’n outomatiese motor.

Hoekom skryf ek hier? Beroerte is mos iets wat met ander mense gebeur! Ek het egter met verloop van tyd my verstom oor hoe algemeen beroertes is. Daarom wil ek graag met alle mense wat in aanraking mag kom met beroerte pasiënte ’n paar gedagtes deel ‒ hoofsaaklik om dit vir jou as leser en ook vir die pasiënt maklik(er) te maak.

Die eerste uiters belangrike punt is dat elke persoon wat beroerte kry se simptome, ervaring en herstelritme totaal uniek is. Moet dit nooit vergeet nie. Geen twee beroerte persone se simptome en ervarings is dieselfde nie. Moet dus nooit vergelykings tref nie. Wat ek hier beskryf, behels dus slegs my eie persoonlike ervaring. Ek het egter ook na heelwat leeswerk agtergekom dat veel daarvan redelik algemeen voorkom by mense wat ’n beroerte ervaar het. Dus kan ’n mens breedweg binne hierdie gedagtes optree.

Dit bring my by besoekers. Die persoon stel nie belang daarin dat Piet of Sannie binne drie weke weer kon loop nie. Dit help die pasiënt op geen manier nie. Dit klink meer na ’n aanmaning dat jy jouself moet regruk, dit kan mos nie so erg wees nie. ’n Goeie vriend kon nie verstaan dat ek nie binne ’n week op was en nie kon loop nie, want “Gert” het dan so vinnig herstel.

Moenie vir die persoon sê “wees net geduldig” nie. Jy as aangetaste het geen ander keuse as om van minuut tot minuut, uur tot uur, dag tot dag te lewe en aanvanklik net met jou eie gedagtes om te gaan nie. Moenie met tienduisend rate kom nie. Wees net daar, selfs sonder om iets te sê. Dis genoeg en word baie waardeer. Hou die kuiers relatief kort en staan/sit aan dieselfde kant van die bed. Onthou die pasiënt het geen, soos in geen energie nie en kan nie drie gesprekke rondom sy gesigsveld tegelykertyd hanteer nie. Soos dit is, het hy al klaar moeite om sy kop bymekaar te hou met net een gesprek.

Jy as pasiënt is aanvanklik redeloos emosioneel, soos in baie erg. Selfs as ’n bekende net sy gesig wys verloor jy totale beheer. Gelukkig in my geval het dit na ongeveer drie maande, toe reeds in ’n ouetehuis se afdeling vir verswaktes, begin verbeter. Hou maar net die pasiënt vas. Dis al wat hy nodig het. Dit gaan verby.

Sommige welmenende vriende en familie het ook gedurig raad en aanwysings en weet dikwels beter as die fisioterapeute en arbeidsterapeute en wil vir jou voorskryf hoe dié professionele mense dan nou éintlik met jou herstelproses te werk moet gaan, en watter nuwe ontwikkelings daar is. Ek moet dit dan net vir hulle noem. Feit is, die terapeute is uitstekend ingelig en weet wat hulle doen.

Al wat die pasiënt soek is ’n sagte hand wat vashou, of ’n drukkie. Asseblief nie ’n klap op die skouer nie. Dit is só seer dat dit voel of jy in die vloer kan insink. Onthou, alles is super sensitief, selfs jou vel.  My klere maak my nou na twee jaar steeds dikwels seer as ek beweeg. Dit voel of die hare op jou vel getrek word al is daar nie eens hare nie. Daarom nog steeds, as ek in die son kan sit, trek ek my hemp uit om van die irritasie te kan ontsnap.

Die swartgatsindroom: Soos genoem, was ek uiters gelukkig en het nie werklik kognitiewe skade opgedoen nie – hoop ek. In die ambulans het die paramedikus my ID-nommer en ander besonderhede vir my vrou gevra en ek het dit self vir hulle kon gee. Ongelukkig het ek ’n swartgatsindroom soos ek dit noem, ontwikkel. Ten spyte daarvan dat ek binne drie weke in die eerste hersteloord (twee maande verblyf feitlik pal op my rug) reeds weer redelik gevorderde  tegniese boeke en artikels begin lees het, kon ek soms die mees klaarblyklike nie onthou nie. Byvoorbeeld: My vrou sê vir my dat Deon gebel om te hoor hoe dit gaan. Wie is Deon? Ek ken nie so ’n persoon nie. Hoe sy ookal verduidelik dat dit my pensioenfondsmakelaar is, kon ek hom glad nie onthou nie. Daar is net niks, niks, niks. Die brein voel leeg. Meer as 24 uur later het dit stadig begin deurskemer, ja, ek weet hoe hy lyk, ek ken hom goed. Sulke voorvalle het verskeie kere voorgekom. Gelukkig gebeur dit deesdae nie meer dikwels nie. ’n Aangetroude familielid het eenkeer vir my gesê: “dis onsin, ek sal wag tot jy onthou”. Ek het hom net geïgnoreer, want dit was duidelik dat hy het geen idee het wat aangaan nie. Sommige mense het net geen begrip nie.

My senuweestelsel het erge skade gekry met die gevolg dat ek baie gou koud kry. My linkerarm en hand voel feitlik altyd of dit in ’n vrieskas op ys lê. Die brein interpreteer dit soms as pyn, soms as koue. Dis nie ’n grap nie, al dink sommiges ek is laf, want ek kry soms koud al is dit 26 grade buite. Na amper 18 maande het ek erge spookpyne begin ontwikkel. Weer is ek gelukkig. Sekere pynmedikasie help matig daarvoor, ongelukkig nie altyd nie. Die pynsentrum in die brein het skade opgedoen en is verward. Effekte soos hierdie kan baie lank na die beroerte opduik. Sommige pasiënte se pyn is baie, baie erg en medikasie help nie altyd nie.

Dit is ongelukkig ook so dat sekere simptome baie lank ná die tyd eers begin ontwikkel, soos my spookpyne. ’n Paar maande gelede het die linkerkant van my gesig ’n klein spier spasmatjie getoon. Tans is die hele linkerkant van my gesig tot by my oor dood en dit sprei geleidelik verder. Dit tas die sig in my linkeroog aan en veroorsaak dat my spraak soms erg onduidelik is. Waar dit gaan eindig weet ek natuurlik nie, maar dis maar hoe dit is.

Vra vir die persoon self hoe hy/sy voel, nie vir die derde party nie. Dis net sekere dele van my brein wat beskadig is, maar ek is nog ek en ’n persoon in eie reg. Dit bring my by ’n verdere punt. Moenie die pasiënt se mening ignoreer en bo-oor hom/haar praat as daar besluite geneem moet word wat hom/haar raak nie. Op ’n stadium was daar welmenendes wat vir my vertel het wat ek móét doen, nie wat gemeen word raadsaam is nie, grotendeels met my vrou as klankbord. Gelukkig het sy saam met my viervoet vasgesteek en dit geïgnoreer. Die druk kan egter groot en werklik onaangenaam word. Jy móét jou huis dadelik verkoop, jy móét jou voertuie verkoop en ’n outomatiese voertuig koop! Jy móét dit, jy móét dat, meer as wat ’n mens kan dink. As jy in totaal vir 4 maande feitlik net lê, het jy baie tyd om te dink en te wik en te weeg. Dít wat diesulkes aan my voorgehou is, is by daardie tyd al lankal bedink.

Verder, ek is nie doof nie. My brein is beskadig en is maar net stadig om die boodskap te verwerk voordat ek sinvol kan reageer. Dit het vir my gelukkig redelik gou herstel.

Ek moet tot my skaamte erken dat ek twee keer op my vrou geskree het oor iets onbenulligs. Dié humeurontploffings vind plaas in ’n breukdeel van ’n sekonde. Ek het baie sleg gevoel daaroor en geweier om’n humeurige beroerte pasiënt te wees. Die volgende keer wat die opborreling plaasgevind het, het ek dit gelukkig betyds herken vir wat dit was en kon dit in die kiem smoor.  Daarna was daar nie weer so ’n probleem nie. Omdat elkeen uniek is, glo ek daar is mense wat nie so gelukkig is om dit betyds te kan onderdruk nie. Ek glo dis baie erg vir die teiken persoon. Besef net die pasiënt wil dit self nie so hê nie. Hy het net min beheer daaroor, indien enige.

Onthou dat ’n persoon wat beroerte gehad het nie noodwendig sy/haar verlangens en behoeftes verloor het nie, om te kan oefen, stap, mense te onthaal, ens. Dit mag dalk ’n tydjie neem voor dit weer na vore kom, maar jy is nog altyd jy wat jy was. Natuurlik is fisiese aanpassings nodig. Die ou lyf is nie meer in staat tot wat hy was vóór die trauma nie. Die gees is gewillig, maar die vlees… . Die beste medisyne is steeds sagte aanraking, ’n drukkie. Om vasgehou te word is ongelooflik belangrik, altans vir my, om geliefd en gewaardeer te voel in die algemeen.

’n Interessante waarneming was dat my huisdokter wat ek al vir baie jare ken, en ander medici wat ek goed ken, ook maar sukkel met ’n beroerte pasiënt se probleme, en allerhande medikasies en raad word gegee. Weereens omdat elke geval uniek is. Gelukkig het ek toe by ’n neuroloog beland wat vir ons gesê het dat baie weinig aan al hierdie dinge gedoen kan word. Die behandeling is grotendeels simptomaties en dis net soos dit is. Ingryping in die brein self waar die skade is, is net eenvoudig te riskant.

Onthou dat my lewe in ’n groot mate daaruit bestaan om weer te herwin wat normaal was vir my. Om my maandelikse administrasie per internet te kan doen, myself aan te trek, self badkamer toe te gaan, om te kan stap, ’n konsert te kan bywoon, alleen in ’n koffiewinkel te sit en lees, is alles uitdagings. Moet my nie daarvan weerhou om dit aan te pak nie. Om hierdie uitdagings die hoof te bied is almal oorwinnings. Ek weet ek kan misluk, maar ek kan weer probeer. Klein oorwinnings is baie goed vir die selfbeeld en herstel. Ek kan nie wen as ek nie probeer nie. Gelukkig ondersteun my wederhelf my geweldig, maar welmenendes is lief daarvoor om my af te raai om dinge aan te pak, omdat dit dan te moeilik sou wees.

’n Finale gedagte: Ek sien myself nie as gestrem nie. Ek is net nie wat ek voor die oorlog was nie en leef daarmee saam so goed ek kan. Wanneer het ek besef ek is ok? Gedurende my verblyf in die hersteloord is ek een Sondag huis toe geneem. My skoonseun het gebraai. Ek het in die kamer gelê en dommel toe ek bewus raak van iets wat langs en teen my bene lê. My een kleindogter van 6 jaar oud het haarself vas teen my  bene tuisgemaak en feitlik onmiddelik aan die slaap geraak. Oupa was ok.

(Van groot waarde is ’n webblad https://www.flintrehab.com/. Hulle stuur weekliks ’n nuusbrief uit wat baie inligting en oefeninge bevat. Hulle bemark ook hulpmiddels wat ongelukkig buite my finansiële vemoë is, maar as jy nie daarin belangstel nie, hoef jy jou nie daaraan te steur nie. Ek het gekommunikeer en gevind dat daar ook nou ’n tak in Kaapstad oopgemaak het met e-posadres: Juan Pienaar jpienaar@htherapy.co.za)