“Only when one has lost all curiosity about the future has one reached the age to write an autobiography.” Dit is die eerste sin van Evelyn Waugh (1903-1966) se laaste boek, A Little Learning; The first volume of an autobiography (London: Penguin, 1964/2010, 234p). Hy het te laat aan sy lewensverhaal begin skryf, want dit is die enigste boekdeel wat hy daaroor voltooi het. Hy erken: “a failing memory alienates me daily further from my origins and experience” (p 1). In 1963 het hy aan Nancy Mitford geskryf: “Really the state of my memory is such that I might never have lived at all.” En in 1961: “I am fortunate in having such a bad memory that I can read the same detective story every six weeks and still wonder who the murderer will be.” Maar daar is heelwat onvoorbeeldige gebeure wat hy moontlik verkies het om te vergeet.
Die aanvangsin hierbo weerspieël Waugh se lewensmoegheid. Reeds teen die einde van sy skoolloopbaan “I formed a 'Corpse Club' of those who were weary of life” (p 138). In 1954 skryf hy aan Mitford: “I don't at all care what any paper writes about me any more. No pleasure from praise, no pain from blame.” Aan die begin van 1963: “I very seldom mind people's deaths. I long for my own.” Ses weke later skryf hy aan Mitford: “It would be inconvenient for Laura (1916-1973, sy tweede vrou) if I kicked the bucket – otherwise no apprehensions.” In Oktober 1963: “I found in the last year that I could no longer get tight (a condition I enjoy) however much I drank.” Hy was geneig tot depressie, alkoholisme en dwelmverslawing.
Na ’n periode van agnostisisme as jong man en die mislukking van sy kortstondige eerste huwelik is hy in 1930 tot die Rooms-Katolisisme bekeer. Daarna het hy die verlede toenemend geïdealiseer en geromantiseer. By hom was dit ’n geval van “early falling victim to the common English confusion of the antiquated with the sublime, which has remained with me” (p 44). Hy het hom al hoe meer van die Britse welsynstaat en werkersklaskultuur gedistansieer. “To have been born into a world of beauty, to die amid ugliness, is the common fate” (p 33). Polities, religieus en esteties het hy uiters konserwatief geword. Hy was sterk gekant teen die modernisering van die Rooms-Katolieke Kerk (die Second Vatican Council, 1962-1965). Vir Waugh was die aardse lewe leeg en van verbygaande aard. Hy verwys na “the futility of contemporary esteem” (p 1).
Sy skryfwerk word ironies, satiries en komies genoem. Met donker humor het hy die ydelheid van menslike begeertes uitgebeeld. Sosiaal is hy dikwels as snobisties en selfs as onbeskof ervaar. Maar as skrywer het hy meesterlik met die taal omgegaan. “I regard writing not as investigation of character but as an exercise in the use of language, and with this I am obsessed” (p i). Na sy dood is in die tydskrif Time geskryf: Waugh “developed a wickedly hilarious yet fundamentally religious assault on a century that, in his opinion, had ripped up the nourishing taproot of tradition and let wither all the dear things of the world” (p i).
Waugh se pa het dit reeds teen verstedeliking gehad: “We who were bred by country pastures … must always feel like pilgrims and sojourners in a land of lamp-posts and kerb-stones” (p 34). Hy beskryf sy pa as “restless rather than active” (p 63). Agt jaar lank het sy pa saans vir ’n uur of langer aan hom en sy broer, Alec (1898-1981), uit die werke van outeurs soos Shakespeare en Dickens voorgelees (p 71). “My mother … read a book a fortnight, always a good one” (p 31). Hierdie huislike omgewing het respek vir die Engelse taal by Waugh gekweek; ’n taal wat teen besoedeling en misbruik beskerm moet word (p 73). Dit gaan bv om “precision of grammar and contempt of cliché” (p 159). Toe hy in Oxford op universiteit was, was daar ’n boete as daar aan tafel in ’n vreemde taal aangehaal is (p 166).
Vervolg ...
Johannes Comestor