Die Fees, deel 2: PG du Plessis se genotvolle hebbelikhede

  • 0

PG du Plessis se Fees van die Ongenooides (Kaapstad: Tafelberg, 2011) is ongetwyfeld een van die beste romans in die Afrikaanse letterkunde. Die titel verwys na "ou Victoria" se "klomp ongenooide rowers" (p 34) in die Anglo-Boere-oorlog. Teen hulle het "daardie ou dik sot met die leep-oë, Paul Kruger," (p 33) dit gehad. Vir my is die boek egter bowenal ’n Afrikaanse taalfees. Ek gaan veral na Du Plessis se taalgebruik verwys.

Dit is duidelik dat hierdie roman die produk van baie dink- en herskryfwerk is. Van vooruit- en terugflitse word so kundig gebruik gemaak dat dit die leser nie verwar nie maar eerder aanhelp om voort te lees. Die outeur se ervaring in die skryf van dramas en televisieproduksies val op. Die teks leen hom in uitnemende mate tot verfilming. Die Afrikaans is so keurig dat ek my kwalik kan voorstel dat RSG, in sy huidige gedaante, die teks as voorlesings sal uitsaai; eerder Vier Seisoene Kind (drie woorde!) van Wilna Adriaanse. In Du Plessis se boek ervaar ’n Engelse karakter Afrikaans egter as "daardie skraperige taal" (bv p 15, 19).

Ek gaan nie Du Plessis se storie oorvertel nie. Taalfoute is daar min: "afkeer in" (p 30, 229, 291) ipv "afkeer van" en "op alles gedien" (p 398) ipv "in alles gedien". Daar is gevalle waar ek "eens" ipv "eers" (bv p 74, 75) verkies. Drukfoute het selfs in die tweede uitgawe behoue gebly: "en paar lede" (p 27) ipv "en ’n paar lede", "dáár gaan die son net links van die plek ondergaan" (p 29), "in Magrieta houding" (p 30) ipv "in Magrieta se houding", "ander" (p 136) ipv "anders", "as as sy" (p 176), "stoksiellalleen" (p 262) ipv "stoksielalleen", "onaangenaaamheid" (p 267), "begleidingspatrollie" (p 271) ipv "begeleidingspatrollie", "voorrade. kaptein" (p 275) ipv "voorrade; kaptein". Maar dit doen nie afbreuk aan die genotvolle hebbelikhede waarmee die outeur die lesers meevoer nie.

Klaarblyklik geniet Du Plessis dit veral om ’n (verkieslik) "godsmooie" (p 112, 276) vrou te beskryf en die heteroseksuele assosiasies wat daarmee saamhang. "’n Mooi vrou dra die kruis van gedurige versoeking" (p 133). "Mooier as ’n gewillige vrou" (p 12). "’n Besonder bereidwillige maagd" (p 135). "Die volte van vrouwees" (p 164). "Die gedagte aan ’n vrou se lyf het sy lende toe inderdaad vir ’n oomblik verontrus" (p 9). Oor prostitute: "Dié dames was meer op omset as op gehalte ingestel, want die meeste was afdaand-gevalle van kwynende aantreklikheid en stygende ouderdom" (p 9-10). "Haar jare van maagdelike onthouding aan plesier en liggaamlike vervulling het haar gestywe met dieselfde deeglikheid as dié waarmee sy die wit omslae van die moue om haar polse gestysel, gestryk en uitgelê het" (p 30). "As jy te ver gaan met ’n meisie word jy klei in haar hande" (p 70). "’n Os vir ’n seun wil ’n pa tog ook nie hê nie" (p 71). "Sy is lief vir hom tot wegloop toe" (p 137). "Sy lekker jou so lekker dat sy jou enigiets kan vra vir die tweede keer" (p 146). "Jy was oor-jags van janloers" (p 171).

Dronkenskap word ook goed beskryf. "Elke deeglik beskonke man" (p 13). "Almal weet tog dat daar ’n oneerlike soort mens is wat ’n ander se dronkenskap sal uitbuit in plaas daarvan om dit na behore te respekteer" (p 18). "Belowende wynglase" (p 31). "Hanepoot-gedrewe nadruk ... die weldadige gloed van die hanepoot" (p 33). "Hy het die bottel voor sy mond gesit en die bottel het geghloek-ghloek" (p 195) "Hy het die bottel whiskey waarvan die klankie sterk in sy asem gesit het, te voorskyn gehaal" (p 269-270). "Tussen drank en jaloesie" het hy "ontoerekenbaar" geraak (p 278). "Halfpad-genade-toe dronk" (p 324). "Joey se longe en lewer kon nie meer te veel verwerk nie. Hy was by die genadige stadium waar beskonke raak goedkoop en gou kom" (p 325).

Daar is talle vindingryke frases: "knusse tuiswees" (p 9), "doringdraadwater en ’n gewetensdrup" (p 10), "die twee-eenheid van ’n dik nek-en-kop" (p 12), "’n stilte van simpatie en gedoofde blymoedigheid" (p 16), "hy hoes ook namens hulle" (p 16), "die bietjie asem wat die tering hom nog gun" (p 16), "bo sy naaldwerkkundige vuurmaakplek" (p 20), "van misverstand tot nie-verstaan" (p 24), "die kuil van skuld anderkant verskonings" (p 25), "die ene bekwaamheid" (p 25), "’n paspoort na respek" (p 29), "asof ’n woord eers in hom opdam"(p 43), "sy kom in haar arige jare" (p 49), "oorgegee aan die afskeid" (p 63), "die uitgelatenheid van verligting" (p 106), "behoorlike opneuker" (p 112), "’n man met kruip in sy houding" (p 122), "waar Daantjie die holte gelaat het" (p 153), want hy ontbreek op die foto, "te eie ... raak" (p 154), "hy hom in vyandelike gebied te sigbaar gedra" (p 154), "Augustus begin volloop" (p 165).

Nog frases: "die laai begin uithaal" (p 166, ook p 269, 331, 353), "dun-geleefde klere" (p 171), "van die weet ’n besef maak" (p 174), "toe hulle ... in die vertroude dongas van hulle jeug skuil" (p 178), "soos ’n aasvoël aan ’n dapper gesneuwelde se vars weduwee kom aas" (p 179), "sy eer in almal se oë teruglieg" (p 180), "die seisoen wik nog tussen winter en somer" (p 180), "willoos en verbete ongeprikkeld" (p 181), oor ou foto’s: "’n amper-halfeeu se sluipende sepia" (p 191), "’n ooi met ’n draadkruipnuk" (p 192), "’n stukkie beskaafde sarkasme" (p 205), "’n handskrif wat nie enige toegewings aan leesbaarheid maak nie" (p 210), "soos ’n brood wat weer afgeknie moet word" (p 226), "die vervlegte geledinge van die dood se eindelose fuga" (p 239), "dieselfde gerf foto’s" (p 252), "die lang en vaal-bitter stiltes van hulle huwelik" (p 261), "onegalige stukkies verwesenheid" (p 262), "raak ... die bliksem in" (p 264), "dié langverwagte ongehoordheid" (p 265).

Verdere frases: "hy lê net sy gat en uitslaap" (p 271), "die donker begin opraak" (p 272), "soos iemand wat nog nooit die kronkelpaadjies van toenadering bewandel het nie" (p 283), "die hol kol ... [wat] net vrou-warmte ... kan volmaak" (p 288), "haar kombuislamp se klein verweer teen die donker" (p 290), "hoe kinders oumens-oë kry" (p 293), "van enige olike kind ’n lyk maak" (p 294), "die ou wellus van steniging in hulle opborrel" (p 310), "’n koel vlokkie genade" (p 319), "die swewende, yl koor van duisende dooie kampkinders" (p 319), "wat hy aan gewete oorgehad het" (p 320), oor ’n vrou: "hoog van hare en laag van hals" (p 324), "die noodlot wat in oorloë so besig raak met menselewens" (p 329), "skuins uit die bloute" (p 351), "aan die halter van noodsaak vasgeriem staan" (p 389-390), "sy lugkastele het inmekaargevou" (p 392), "hoe groot die alleen was" (p 393), "praat wou hy nie praat nie" (p 403).

In aansluiting by sy onderwerp gebruik Du Plessis graag vanmelewe se woorde. Ek lys vervolgens die woorde en die bladsynommers: dusdanige 2, pakkaas 24, pakaas 371, 380, pakkasies 358, blouselblou 47, eendragtig 51, kamaliel 59, akkordeer 83, lokasie 96, kaia 97, 355, sinkkrotte en kleistrooise 97, waenhuis 177, jalap 192, kompres 249.

Daar is ook ander woorde wat kenmerkend van Du Plessis is: geilheid 30, loshande 39, aks 42, verwurm 42, 85, skytbang 64, pees 65, safte 65, dein 65, 184, rondrits 84, gepof 85, windsels 88, 130, kotseltjie 90, keffery 91, omgedraal 96, gelekker 97, knokkige 99, danig 104, pieker 109, 192, sweerlik 111, na’and 111, koen 111, mog 113, gegrint 113, ingrint 147, skotige 117, afbid 131, 154, vervod 146, flets 147, 202, origheid 148, tampans 150, geblo 151, altyddeur 154, na-gif 159, ge-peer 161, ge-os 161, opgestuif 162, 214, 291, ingestop 163, inkennigheid 166, satang 168, 300, wegkets 174, vervaard 177, 269, konsente 179, kilte 181, warnes 182, nagkabaai 186, 389, af foeter 195, nahuiwer 214, maaifoeidie 217, musiekie 218, kabaal 224, ketools 232, skittery 241, onwennige 246, bekonkeld 248, ongedurigheid 249, linament 249, gusooi 260, kaboe 273, toegemeet 290, malsheid 294, aandrel 294, getier 294, krieseltjie 297, sielig 302, aardig 309, telg 310, ladida 323, aangedaan 323, kloek 334, verbelenthede 363, leeftog 235, 366, 376, geselse 372, skigtig 386, bakatel 404.

Die outeur gebruik graag funksionele woordsamestellings: wakkerwordplek 13, stronkevuur 26, oumenstreetjies 31, ’n handholte, ’n onthou-hand 66, sterfbedbegeerte 84, toegebeplak 88, eenbeentjie 109, goiingsak-skansies 145, vroegkind 150, saamgepriem 159, stil-treur 174, maak-vreugde 193, addergebroedsel 193, helhond 195, onderlyfgedrewe 219, dood-vrek 226, begrafnispas 228, knopgeslaap 232, binneharte 237, dermkar 246, kleinverdeel 247, vrekbid 249, joinervuur 249, blokkies-gebrand 253, smartvratery 261, slagysterdier 282, diggeknepe 296, Krismiskaart-bome 316, nag-gedaante 324, trefsekerheid 328, wild-opjaers 330, kapokdag 347, verradersbuit 354, waggelhoogte 358, duiwelsgrap 383, vernietigingsfeeste 394, onthouklavier 407.

Vervolg.

Johannes Comestor

Lees Die Fees 1.

Lees Die Fees 3.

  • 0

Reageer

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Kommentaar is onderhewig aan moderering.


 

Top