Boekrecensie: Koning Eenoog door Toef Jaeger

  • 0


Koning Eenoog, Een migrantenverhaal, Leven en werk van Henk van Woerden
Toef Jaeger
Uitgeverij Atlas Contact, 2015

ISBN: 9789045028019

Toef Jaeger schrijft in haar biografie Koning Eenoog het verhaal van emigrant Henk van Woerden. Op negenjarige leeftijd verlaat Henk Nederland met zijn moeder, broertje Hans en zusje Anneke. Hun vader reist al voor de rest van het gezin uit en is een paar maanden eerder naar Zuid-Afrika vertrokken.

Het gezin Van Woerden emigreert uit Nederland zoals zoveel andere gezinnen. In de jaren '50 vertrekken veel Nederlanders om hun geluk elders te beproeven. Ze gaan voornamelijk naar de Verenigde Staten, Canada en Australië. Zuid-Afrika wordt gekozen omdat sommige Nederlanders wel verwantschap zien met Afrikaners.

Leven in 3 delen
Toef Jaeger deelt het leven van Henk van Woerden in drie delen in haar biografie: naar Zuid-Afrika, terug naar Nederland en Soutpiel. Het eerste deel gaat diep in op de jeugd, opvoeding en achtergrond van Henk van Woerden. In het tweede deel heeft ze aandacht voor de jonge Henk die een gezin sticht in Nederland. In het laatste deel gaat Toef Jaeger wat dieper in op het literaire werk van Henk van Woerden. De naam Soutpiel verwijst naar het gevoel van Henk van Woerden dat hij nergens bij hoorde.

De aandacht voor de kunstenaar concentreert Toef Jager voornamelijk in het tweede deel tussen alle beslommeringen van de schilder door. Hij zwerft voornamelijk tussen Nederland en Kreta. Zuid-Afrika is verdrongen naar de achtergrond.

Jammer genoeg krijgt Toef Jaeger de kunstenaar Henk van Woerden niet goed uit de verf. Ze blijft hangen in het opsommen van tentoonstellingen en citeren van de recensies over deze tentoonstellingen. Ook voert ze het werk van Henk van Woerden niet op in het boek.

Schrijven over schilderijen
Ze zou best een aantal schilderijen en kunstwerken van zijn hand kunnen laten zien en hier iets over schrijven. Iets wat ze wel doet met het literaire werk. Toef Jaeger wil suggereren dat de kunstenaar Henk van Woerden niet goed tot zijn recht kwam en dat hij niet genoeg verdieping in zijn werk kon brengen. Ze onderschat hiermee het kunstenaarschap van Van Woerden.

Een gemiste kans. Zeker omdat Henk van Woerden zichzelf als kunstenaar niet met de geringste vergelijkt of zoals zijn biograaf schrijft:

Opvallend is dat hij zichzelf vervolgens in een rijtje kunstenaars plaatst die de grenzen van de echtheid in Nederland - volgens Henk gebakend in de gedachte dat je vooral gewoon moet doen - hebben opgerekt. (182)

Na deze opmerking komt een rijtje kunstenaars die niet de geringste zijn: Van Gogh, Mondriaan, Lucebert, Lucassen, Marlene Dumas, Kees Smits, René Daniëls en Henk van Woerden.

Verband tussen kunst en literatuur
Vanuit zijn schilderijen is een goede lijn te trekken naar zijn literaire werk. Een aantal dingen die ik bijvoorbeeld in de roman Ultramarijn zag terugkomen, lees ik ook terug in de biografie van Toef Jaeger. Het is dan wel extra jammer dat ze zelf die conclusies niet trekt en misschien zelfs wat verder doorvoert. Nu blijft het voor de lezer gissen, terwijl de link niet zo moeilijk te leggen moet zijn tussen de schilderijen en het literaire werk van Henk van Woerden.

Inspiratie uit islamitische cultuur
De inspiratie die Henk van Woerden uit de islamitische cultuur haalt. Hij verwijst hierbij naar de Bo-Kaap, een van oorsprong Maleise wijk in Kaapstad. In deze wijk wonen nog altijd veel moslims:

[D]e aanwezigheid van de islamitische cultuur sprak hem aan, net zoals de felgekleurde huizen. Nadat in 1838 slaven verboden werd kleurige kleding te dragen, besloten ze hun huizen te verven, een traditie die nog steeds in stand wordt gehouden. Henk kwam er graag omdat het er volgens hem minder benepen was. (159)

Dezelfde sfeer haalde ik ook uit zijn laatste roman Ultramarijn. Deze blauwe kleur is van zichzelf al heel fel en aanwezig. Daarnaast weet Henk van Woerden in zijn mooiste roman heel trefzeker die sfeer op te roepen.

Ondanks de krachtige islam in dit boek, het boek roept zonder twijfel het beeld op dat het in een moslimland zich afspeelt, is het boek nergens bedreigend of beklemmend. Het geloof komt juist heel beschermend en geruststellend over. Die sfeer haalt Toef Jaeger niet zo overtuigend aan in haar biografie.

Paukenslag
Iets soortgelijks doet Toef Jaeger ook aan het einde van Henk van Woerdens leven. Zijn dood valt met een paukenslag binnen. Ze verwerkt dit amper, want enkele bladzijden verder eindigt de biografie bijna even abrupt als het leven van Henk van Woerden.

Hier had nog veel kunnen volgen over de betekenis van Henk van Woerden nu nog. Wat zou het kunnen betekenen voor ons. En waarom zouden zijn boeken in deze tijd vol moslimhaat en felle tegenstellingen nog de moeite van het lezen waard zijn?

Ze laat deze dingen liggen, waardoor de in een biografie zo nodige duiding ontbreekt. Je mag het zelf als lezer afmaken. Het boek mist de duiding om de boeken en de schilderijen van Henk van Woerden te bekijken en te lezen. Deze man die volgens Toef Jaeger Zuid-Afrika naar Nederland heeft gehaald en het land heel treffend heeft neergezet in de Nederlandse taal en cultuur. Het boek mist de argumentatie om deze stelling overtuigend over te brengen.

  • 0

Reageer

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Kommentaar is onderhewig aan moderering.


 

Top