Litnet

Onlangs skop Jan Rap die jaar oudergewoonte af met sy geweeklaag oor Afrikaans. (Afrikaans het verdwyn, 2 Januarie).

Opgesom maak Jan drie punte: Eerstens sê hy dat Afrikaans verdwyn het vanaf of uit die meeste vakansie-oorde en wildsplase, inligtingsbrosjures, die kleinhandelwêreld, winkelsentrums, vlooimarkte, die werksomgewing en die sakewêreld, om maar net ’n paar van sy voorbeelde aan te haal.

Tweedens beweer hy dat Afrikaans op sommige plekke verdwyn ten spyte daarvan dat … “die oorgrote meerderheid van die klandisie Afrikaanssprekend is”.

Derdens blameer Jan dié toedrag van sake geheel en al op die Afrikaanssprekendes. Hy skryf: “En wie moet die skuld kry vir hierdie agteruitgang?  Definitief nie die Engelse nie, of die regering of die noodlot nie.  Dit is ons eie skuld; ons het gaan lê en soos die ou oerwoudgesegde lui – as jy lê is dit makliker om op getrap te word.”

Wat sy eerste punt betref is Jan natuurlik reg. Afrikaans het sy dominante posisie afgestaan die dag toe Afrikanerheerskappy beëindig is. Dit was tog net logies dat Afrikaans van sy onregmatige politieke mag gestroop sou word.

Jan is egter totaal die kluts kwyt oor die redes vir die afskaling van Afrikaans. Dis heel eenvoudig, soos James Carville in 1992 gedurende Bill Clinton se veldtog gesê het: “It's the economy."

Beide Jan se bewerings dat die oorgrote meerderheid klandisie Afrikaanssprekend is (of ten minste dan wit mense is), en dat Afrikaanssprekendes “gaan lê” het, is nonsens.

Wat is die harde ekonomiese feite wat bepaal watter taal voorkeur sou kry op verpakkings, brosjures, by winkelsentrums, ens? Natuurlik is dit dié taal wat die grootste reikwydte het en waarmee op die mees ekonomiese manier met die verbruiker gekommunikeer kan word. En vir Jan het ek slegte nuus: Die Afrikaanssprekendes is lankal nie meer die grootste klandisie in die RSA nie. Nie eens die totale wit bevolking regverdig spesiale behandeling nie. Engels is dus die dominante besigheidstaal.

Reeds in 2016 was die swart middelklas in SA by die 6 miljoen mense, meer as 2 miljoen swart middelklassers het tersiêre kwalifikasies gehad, 67% het reeds in 2015 die internet gebruik en 97% het selfone besit. Vanaf 2004 tot 2016 het die swart middelklas se motoreienaarskap met meer as 2 miljoen toegeneem, terwyl 79 % van hulle DStv gekyk het.

Intussen het die wit middelklas van 2004 tot 2016 van 2.8 miljoen tot 2.6 miljoen verminder. En onthou, helfte hiervan is nie Afrikaanssprekend nie.

In 2016 was daar 2.3 miljoen swart huishoudings wat meer as R5 000 per maand as verbruikers bestee het, terwyl daar 1.3 miljoen soortgelyke wit huishoudings was. (Bruin en Indiër huishoudings is nie eers hier ingesluit nie. Dit verhoog die Engelssprekende komponent nog verder).

Uit die bogenoemde is dit glashelder: Die ekonomie bepaal die dominante besigheidstaal, en nie taalsprekers wat “gaan lê” nie.

Vervaardigers en verskaffers en diensleweraars wil hul produk op die goedkoopste manier op die rak kry met die grootste moontlike trefwydte, en ek is jammer om dit vir Jan te sê, maar dit gaan nooit weer oor die algemeen in Afrikaans wees nie. Slegs eng Afrikaanse nisbesighede sal nog in Afrikaans besigheid doen.

So, Jan, hou op met jou “dis ons skuld” storie. Dis nie ons skuld nie, dis die ekonomie se skuld. Punt.