Koen van Wichelen
De barmhartigen
Antwerpen: Uitgeverij Manteau, 2014
ISBN: 9879022329948
De aanslag die in de roman De barmhartigen van Koen van Wichelen op David Sores wordt gepleegd valt in het niets bij de aanslagen op de Franse striptekenaars in Parijs een paar weken geleden. Debutant David Sores het aan de stok met zijn neven Benny en Björn. Ze slaan hem in elkaar als hij zijn boek signeert in boekhandel De Gele Olifant, in het dorp waar hij vandaan komt.
De twee neven verbranden zijn boek voor David Sores ogen. Ze noemen hem een nestbevuiler:
"Je familie en je volk zo te schande maken. God zal je straffen. Familie is heilig. Familie is alles." Hij trapt enkele keren op het boek. "Dit is nog maar het begin, vuile nestbevuiler. We weten wie je bent. We houden je in de gaten. We weten je te vinden. Eeuwig branden in de hel zul je." (167)
David Sores ziet weinig gevaar in de bedreigingen maar belandt wel in het ziekenhuis door de vuist op zijn linkeroog. Het gevecht in de boekwinkel en de bijbehorende boekverbranding zijn wel gefilmd door de regionale filmploeg. Zijn debuutroman krijgt zo ineens heel veel aandacht. Het land is verontwaardigd en bevecht de vrijheid van meningsuiting.
De gebeurtenis in de roman van Koen van Wichelen staat in geen verhouding met de aanslagen in Parijs, maar laat wel iets zien van de verontwaardiging als gelovigen inbreuk maken op de vrijheid van meningsuiting. Deze is heilig en zwaarbevochten door geleerden en schrijvers. David Sores verbergt zich in zijn reactie achter de fictie van het boek. Het verhaal is verzonnen en niet echt zo gebeurt:
"Wat mijn familie denkt, zal me eerlijk gezegd een worst wezen. En nogmaals mijn boek is fictie. De familie in het boek is niet mijn echte familie. Maar de klap die ik net van mijn neef kreeg, die was helaas wel echt." (171)
Vervolgens kopen eindeloos veel mensen zijn boek. Ze willen laten zien dat ze vinden dat iemand mag schrijven wat hij wil. Ook al kwetst hij gelovigen of familieleden. De fictie van het verhaal staat boven de vermeende bevuiling van het nest. Het boek beleeft herdruk op herdruk en wordt een bestseller. Het boek krijgt aandacht die het anders waarschijnlijk nooit gehad zou hebben. Door de boeiende thematiek gedeeltelijk, maar vooral door de gebeurtenis in de boekwinkel.
De oproep van een hoogleraar draagt daar zeker aan bij. Het blijft overigens de grote vraag of de kopers het boek wel gelezen hebben. Zijn uitgever ziet alleen maar de geldstukken die deze gratis publiciteit oplevert. Voor David Sores is het niet interessant. Hij is zijn verhaal kwijt en daarmee verlost van de loodzware ballast die hij bij zich droeg.
Hij wil alleen maar zijn kind zien en de liefde krijgen van Vanessa, het meisje achter de bar van zijn stamkroeg. En daar schuilt misschien wel het mooiste zinnetje uit De barmhartigen:
"Ik heb je boek gelezen," zegt Vanessa terwijl ze in een adresboekje bladert. "En ik vond het mooi."
Sores' hart maakt een vreugdesprongetje, maar hij kijkt haar niet aan. Toch iemand die zijn boek gelezen heeft. (232)
Literatuur draait niet om verkocht worden of aandacht krijgen, maar om gelezen worden en aan de andere kant in alle vrijheid je verhaal kunnen doen. De liefde die zich laat lezen. Dat laat Koen van Wichelen prachtig zien in De barmhartigen.
Op het verhaal over David Sores volgt zijn debuutroman die zoveel ophef veroorzaakte: Hij was mijn vader. Het geeft een leuk effect aan het boek. Eerst een boek over een boek, gevolgd door het boek waar zoveel om te doen is. De neven Benny en Björn spelen zeker een rol in het verhaal, ontdek je bij het lezen van Hij was mijn vader. Net als David Sores' moeder die heel zwaar op hem drukt. Haar geloof beknelt hem en laat zijn vader nodeloos lijden. De roman is prachtig.
Tijdens het lezen vroeg ik mij af of de roman van David Sores Hij was mijn vader niet op zichzelf kan staan. Zou het verhaal niet mooi genoeg van zichzelf zijn? Maar de aanslagen in Parijs laten zien hoe belangrijk het onderwerp van Koen van Wichelens roman is. Onze vrijheid van meningsuiting wordt voortdurend bedreigd. Is het niet de woede van neven die vinden dat je de familie en het geloof te schande maakt, dan zijn het wel mensen die vinden dat de vrijheid met geweld bestreden moet worden.