Afscheidsbundel voor Eep Francken verbindt Zuid-Afrika met Nederland

  • 0

 

Zo ver & zo dichtbij, Literaire betrekkingen tussen Nederland en Zuid-Afrika SAI-reeks, deel 13
Peter Liebregts, Olf Praamstra en Wium van Zyl (redactie)
Amsterdam: Zuid-Afrikahuis
9789074112000
Prijs: € 24,50

Te bestellen via Suid-Afrikaanse Instituut,  Amsterdam, info@zuidafrikahuis.nl. De prijs is exclusief verzend- en administratiekosten.

 

Bij het afscheid van Eep Francken aan de opleiding Nederlandse Taal en Cultuur in Leiden op vrijdag 6 september 2013, presenteerde Olf Praamstra de afscheidsbundel Zo ver & zo dichtbij, Literaire betrekkingen tussen Nederland en Zuid-Afrika. De bundel stond onder redactie van Peter Liebregts, Olf Praamstra en Wium van Z yl en bevat 23 bijdragen van evenveel auteurs.

Het is een gemêleerd gezelschap geworden die aan de bundel heeft meegewerkt. Zowel Zuid-Afrikanen als Nederlanders droegen hun steentje bij aan de bundel. Naast de literair wetenschappelijke artikelen, bevat de bundel ook een aantal literaire bijdrages. Zo geeft Etienne van Heerden met 'Gifkaroo' een voorstudie van zijn nieuwe roman Klimtol. Het biedt een mooi inkijkje in de prachtige ongerepte Karoo en de bedreiging hiervan.

Skaliegas
Het verhaal is een aanklacht tegen de voorgenomen winning van skaliegas. Hiermee sluit Etienne van Heerden naadloos aan bij soortgelijke discussies in Nederland, waarbij ongerepte natuur moet wijken voor het onverantwoord en chemisch winnen van gas. De gevolgen zijn rampzalig. Aan de hand van het kostbare water voert Etienne van Heerden de discussie literair en bijna net zo effectief als de winning van het gas zelf: het verhaal blijft hangen!

Dat valt wel direct op in de bundel verhalen en artikelen voor Eep Francken. De literaire bijdrages uit Zuid-Afrika komen van onder meer Marlene van Niekerk en Joan Hambidge. In tegenstelling tot Nederland vormt in Zuid-Afrika creatief schrijven een heus vak in de academische structuur. Het werkt inspirerend en roept op om dit vak ook op de Nederlandse universiteiten aan te bieden. De bijdragen in de bundel laten zien, dat dit vak tot prachtige resultaten kan leiden. Zonder aan academisch niveau in te boeten.

Alfred Schaffer
Zo schrijft Suzanne Fagel over de poëzie van de Nederlandse dichter Alfred Schaffer. Het dichtwerk van deze dichter die sinds 1996 (met een onderbreking van 2005 tot 2011) in Zuid-Afrika woont, vertoont wel degelijk  "Zuid-Afrikaanse" invloeden, bewijst de Leidse promovenda en docente in haar artikel.

De voorbeelden die ze geeft tonen een duidelijke relatie tussen het land waar de dichter Alfred Schaffer verblijft en de poëzie die hij in die periode schrijft. Zo merkt Suzanne Fagel op dat de gedichten bij Schaffer in de bundel Kooi uit 2008, benauwd en bedrukt zijn. Hij verblijft in die periode in Nederland:

"De beklemming is in Kooi overal en onontkoombaar, eraan te ontsnappen wordt hevig verlangd, maar nooit verwezenlijkt. De locatie Nederland biedt ook geen lichtpuntje in de beklemming." (216)

Juist Zuid-Afrika biedt de dichter Alfred Schaffer 'lucht'. Suzanne Fagel hoopt dit aspect in toekomstige bundels weer terug te vinden. De dichter woont immers weer een aantal jaar in Zuid-Afrika. Het leidt mogelijk tot poëzie waarin de buitenwereld en persoonlijke leefomgeving weer meer exotisch zijn. Een poëtische werkelijkheid waar Nederlanders gek op zijn.

De geliefde Zuid-Afrikaanse schrijver JM Coetzee krijgt in de afscheidsbundel eveneens aandacht. Annie van den Oever schrijft over de verfilming van Disgrace [Nederlandse titel: In ongenade, red.].

Ingrid Jonker
Een andere Leidse onderzoeker, Rick Honings, schrijft over een dichteres die buitengewoon veel bekendheid in Nederland geniet: Ingrid Jonker. Onder de titel "Een Zuid-Afrikaanse Marilyn Monroe" schrijft Rick Honings over de beeldvorming van Ingrid Jonker in Nederland.

Hij stelt dat er in Nederland weinig aandacht is voor de literaire kwaliteit, zoals de vorm en thematiek, van het werk van deze bijzondere dichteres. Wel is de dichteres diepgeworteld in Nederland. Over haar leven zijn een documentaire en een film gemaakt:

"Steeds weer werd haar tragische levensloop verhaald, haar eenzaamheid, haar doodsverlangen, en steeds weer de vergelijking gemaakt met Plath en Monroe." (147)

Ook zorgde de beschuldiging van heling aan het adres van pleitbezorger Gerrit Komrij niet voor die aandacht voor de literaire kant van haar poëzie. De voormalig Dichter des Vaderlands verwierf voor een habbekrats Jonkers nalatenschap, een koffer met brieven, foto's en manuscripten. 

Kracht en zwakte
Zo demonstreert de bundel waar de twee verschillende landen hun kracht hebben zitten en hun zwakte. De historiserende analyses van de Nederlanders, waarbij ze vaak zoeken naar de receptie van het werk, intenties van de schrijver en zijn achtergrond en als het nodig is huidskleur. De Zuid-Afrikanen die sterk zoeken binnen de tekst zelf en die de wereld buiten het boek bijna lijken te vergeten. Verschillen waarover ik veel studenten uit beide landen hoorde toen ik in Leiden Nederlands studeerde.

Daarmee is Zo ver & z o dichtbij een heel aantrekkelijke bundel met artikelen geworden voor de Nederlander die iets met Zuid-Afrika heeft. Of de Zuid-Afrikaan die iets met Nederland heeft. De relatie tussen beide landen – zo ver en tegelijk ook zo dichtbij – komt namelijk goed aan bod in de afscheidsbundel voor Eep Francken. En zoals het hoort, is dit een wisselwerking tussen twee culturen, compleet met eigenaardigheden.

 

 

 


 

Teken in op LitNet se gratis weeklikse nuusbrief. | Sign up for LitNet’s free weekly newsletter.

  • 0

Reageer

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Kommentaar is onderhewig aan moderering.


 

Top