|
|
- ISSN 1995-5928 - Ingesluit LitNet Akademies
|
|
Nuusbrief 1114
21/08/2026
|
Krities Afrikaans
|
LitNet: Pandor en Akademia – die uitweg |
 |
|
Skrywer: Theodorus du Plessis
Uitgewer: UJ Press
ISBN: 9781997468868
Hierdie monografie bied ’n indringende blik op die unieke taalbeplanningsverhaal van Suid-Afrikaanse Gebaretaal (SAGT). Dit dokumenteer die dinamiese interaksie tussen vasberade dowe veldtogvoerders, besluitnemers en ander rolspelers en komplekse wetgewende prosesse. Die skrywer neem die leser op ’n reis vanaf die eerste deurbrake in die Suid-Afrikaanse Skolewet van 1996 tot by die uiteindelike volle verampteliking, te midde van ’n konteks van "Verengelsingstirannie" en die stryd van minderheidstale.
|  |
|
 |
Akademia, Pandor en ’n derde weg: Hoe kunsmatige intelligensie ’n uitweg uit ons taaldooiepunt kan bied
Maryna Blomerus
Universiteitseminaar | University Seminar
"Aan die regering, en aan Pandor as een van die invloedrykste stemme in ons onderwysdebat, sou ek sê: Die onus om hierdie derde weg te bou, rus nie op ’n privaat gemeenskap wat sy eie tekort regstel nie, maar op die staat wat 30 jaar lank nagelaat het om dit te doen. As julle regtig ’n verenigde Suid-Afrika wil bou eerder as een wat langs taal- en raslyne uitmekaar val, is die antwoord nie om Akademia te veroordeel nie, maar om te bewys dat ’n beter, inklusiewer model moontlik is – en te begin deur die taaldata te bou waarsonder geen KI-gedrewe derde weg ooit tot stand sal kom nie."
|
 |
Gedagtes oor die effek van KI ná die sewende Etienne van Heerden Veldsoirée
Julio Agrella
LitNet-skrywersberaad
"Op 23 Julie 2026 berig die New York Times dat twee gevorderde OpenAI-modelle sonder toestemming ... ’n wyd gebruikte sagtewarebiblioteek, Hugging Face, se rekenaarsisteem gekraak het … Op 30 Julie berig dieselfde koerant dat ’n nuwe Anthropic Claude KI-model onder ontwikkeling drie maatskappye se sisteme reeds in April gekraak het ... ’n Geldige vraag is natuurlik hoekom die KI-maatskappye ..., gegewe die risiko’s wat daagliks duideliker blyk, nie halt roep en die eksperiment as te gevaarlik afmaak nie."
|
 |
Projek Panama: die graf van die biblioteek
Cornelius Henn
SêNet-briewe
"Die ironie is bitter. Anthropic wou die model leer om keurig te skryf. Om dit te bereik, het hulle die skatkamers van goeie skryfwerk, veral die skaarser, ouer en sorgvuldiger tekste, stelselmatig vernietig. Die medium is geoffer vir die nabootsing daarvan."
|
 |
Wil jy rêrig dié kandidaat as burgemeester hê?
Heindrich Wyngaard, Tessa Dooms, Christo van der Rheede
Onderhoude
Die politieke ontleders Tessa Dooms en Christo van der Rheede bespreek die aanwysing en rol van burgemeesterskandidate met Heindrich in hierdie aflewering van Wyngaard Weekliks.
|
 |
Generasie Z en bestuursrolvermyding
Handré Brand
Menings
"Generasie Z is nie minder ambisieus nie, maar loopbaansukses en -ontwikkeling word anders gedefinieer as in vorige generasies. Organisasies wat steeds uitsluitlik op tradisionele hiërargiese sisteme steun, loop die risiko om goeie-kwaliteit- potensiële werknemers in die toekoms te verloor."
|
 |
Die verkeerde krul: ’n bekentenis in vyf terugsendings
Margaret Cordier
Menings
"Nie sommer ’n apostroof nie. Dié apostroof. Die ’n is ons taal se kleinste woord. Hy weeg minder as ’n doudruppel, maar dra ’n hele geskiedenis op sy rug. En hy is die enigste woord wat met ’n krul begin. Daardie krul moet na links buig, want dit is ’n weglatingsteken: die spook van een. En spoke, soos almal weet, kyk agtertoe."
|
 |
Kunsmatige intelligensie en die dekolonialisering van onderwys in Suid-Afrika
Maryna Blomerus
SA Skoleseminaar | Schools Seminar (2024)
"Gestel dat KI-ondersteunde digitale lesse die oordra van kennis kan oorneem terwyl die onderwyser herontplooi word as toesighouer of fasiliteerder wat opgelei word om die basiese tegnologie genoegsaam te verstaan om leerlinge met die gebruik daarvan by te staan, dit wil sê om leerlinge aan die gang te kry en aan die gang te hou binne ’n gedissiplineerde en uitkomsgedrewe klaskamer."
|
Teken aan: Etienne van Heerden Veldsoirée 2027: 23 tot 25 Julie |
 |
Veldsoirée 2026: videoflitse
Menán van Heerden
Etienne van Heerden Veldsoirée
"Bootcamp vir die brein" heet Stefan van Zyl van die SA Akademie se beskrywing van die pas afgelope Etienne van Heerden Veldsoirée in die Oos-Kaapse Karoo. Skrywers, akademici, praktisyne en studente het van 24 tot 26 Julie in Nxuba/Cradock byeengekom om saam te debatteer, te gesels en die "veld" in "Veldsoirée" te geniet. Die Etienne van Heerden Veldsoireé 2026 is aangebied deur LitNet Akademies, ’n maatskappy sonder winsbejag. Videografie en produksie: Menán van Heerden
|
Riglyne vir LitNet Akademies-navorsers |
 |
Skeppende KI se uitdagings en oplossings vir akademiese vaktydskrifte
Burgert A Senekal
Universiteitseminaar
"Dit is ’n uitdaging vir vaktydskrifte om KI-geskepte manuskripte te identifiseer, omdat die betroubaarheid van die tydskrif op die spel is. Dit is egter nie genoeg om op die integriteit van skrywers te vertrou of hulle te laat verklaar wanneer hulle KI-hulpmiddels ingespan het nie, want in enige stelsel waar ’n vorm van geldelike beloning aan uitsette gekoppel is, sal mense ’n kortpad na sulke uitsette vind."
|
 |
Die etiese gebruik van KI vir akademiese skryfwerk: ’n literatuuroorsig met behulp van NotebookLM
Burgert A Senekal
Kunsmatige intelligensie | Artificial intelligence
"Hierdie artikel gebruik KI in die vorm van Google se NotebookLM om ’n breë oorsig oor die etiese en onetiese gebruike van KI vir akademiese skryfwerk te verskaf, soos gegrond in ’n groot hoeveelheid akademiese literatuur oor die onderwerp. Die fokus val op akademiese skryfwerk wat aan vaktydskrifte voorgelê word, nie studente se werkstukke nie, alhoewel dit ook betrekking op laasgenoemde het."
|
 |
PEN Afrikaans-gesprekke – waarna uitgewers op soek is: ’n onderhoud met Shawna-Leze Meiring
Naomi Meyer, Shawna-Leze Meiring
PEN Afrikaans
"Die basiese dinge vir ’n goeie storie moet altyd daar wees: interessante karakters waarmee lesers kan vereenselwig, vloeiende/gemaklike dialoog, ’n sterk storie (dink maar aan die klassieke storieberg se formaat) en goeie navolging van genrekonvensies (as dit ’n storie is wat in ’n genre pas). Vir kinder- en jeugboeke is dit belangrik om die ouderdom van jou teikenmark in gedagte te hou."
|
 |
JH de Klerk se Sterrekundewoordeboek
Heidi Morgan
SêNet-briewe
"Weens verswakte sig moet ek noodgedwonge begin om van my boekery ontslae te raak. Een so ’n boek, waarvan ek nie graag lukraak ontslae wil raak nie, is die volgende, indien iemand sou belangstel: JH de Klerk, Sterrekundewoordeboek / Dictionary of Astronomy, Potchefstroom, 1990 (eerste uitgawe). Geteken deur die redakteur."
|
 |
Freda Linde (1915–2013)
Erika Terblanche
ATKV|LitNet-Skrywersalbum
"Om te ontdek sonder ophou, dit is jou erfenis, jou poort tot geluk – nie waar jy loop, nie wat jy sien, selfs wat jy gebruik of besit nie, maar wat jy daarin ontdek."
|
 |
Persverklaring: Gratis kreatiewe kursus vir opkomende skrywers in Kimberley
LitNet
Boeke en skrywers
Die Jakes Gerwel Stigting en die Sentrum vir Kreatiewe Skryfkunde en Afrikatale aan die Sol Plaatje Universiteit bied binnekort ’n gratis werkswinkel aan opkomende Afrikaanse skrywers, digters en dramaturge. Verskeie gevestigde en gevierde skrywers, digters, dramaturge en dosente sal deur die verloop van die kursus sessies oor die skryfkuns aanbied.
|
Op die redakteur se lessenaar |
 |
Peet Viljoen bly agter tralies ná hof hom borg weier
Jean Oosthuizen
Voorblad
"Tensy ’n latere borg- of appèlaansoek slaag, sal Viljoen in aanhouding bly terwyl die hof hom voorberei op een van die omvangrykste eiendomsbedrogsake wat die Suid-Afrikaanse howe in jare moes hanteer."
|
 |
Kruis en dwars met Cecil John Rhodes
Maryke Roberts
Reisgogga
"Sy groot huise, sy graf en die instellings wat hy befonds het, is almal oorblyfsels van ’n verlede wat steeds ’n skadu oor die hede gooi."
|
 |
Landmyn by Silwerskermfees 2026: ’n onderhoud met Nico Scheepers
Maryke Roberts, Nico Scheepers
kykNET Portaal
"Landmyn gaan nie oor hoe ons wil wees nie, maar hoe ons is. Mense is komplekse, deurmekaar gedaantes wat net soveel seermaak as wat ons genees. Veral met onsself en met dié wat naaste aan ons moet wees: ons familie."
|
 |
Swan Lake, ’n resensie: Tydlose Swanemeer betower
Dianne Du Toit Albertze
Teater
"Dit was egter die pas de quatre (stap van vier), uitgevoer deur die jong swane, wat verstom het. Die eenstemmigheid wat behou is sonder om karakter of grasie te verloor."
|
 |
Persverklaring: Vrystaatse Kunswedstrydvereniging (VKV) vier eeu van kuns in die Vrystaat
LitNet
Musiek
Die FAK was die trotse borg van dié eeufeesviering. Die geleentheid het ook betekenisvol saamgeval met die viering van Afrikaanse Taaldag op 14 Augustus – ’n gepaste geleentheid om stil te staan by die rol wat taal, kultuur en die kunste speel in die vorming van jongmense en die oordrag van ’n lewende kultuurerfenis aan toekomstige geslagte.
|
 |
Die influencer
Stefaans Coetzee
Fiksie
"Ek sweer, ek haat vroue se sesde sintuig meer as ’n spieël. Mia lees nooit iets wat ek skryf nie – nooit! – totdat ek iets oor óns skryf. Dan koop sy Kuier en blaai heel eerste na die kortverhaal."
|
 |
Wanneer stilte raas
Edna Tolmay
Fiksie
"Dolf kyk weer af na die foto’s. Na die gesigte. Na die mense wat tegnies familie is, maar soos vreemdelinge voel."
|
 |
Wintersee
Jeanne Henning Els
Poësie
"jou grys oë
verspikkel met
groen woon in
my kruietuin"
|
 |
Hadida
Jo-Ann Scholtz
Poësie
"Maar die skreeuende
grootbekvoël
het vir my gelag"
|
 |
Rymstories: "Die Skilder in die Groot-Karoo"
Etienne van Heerden
Nuwe skryfwerk
"Vir hom ’n uitspattigheid, dié geklets
Want diep deur die grense van sy talent gekwets
Staan hy uur na uur na nat verf en tuur."
Stemkunstenaar Johan Allers lees ’n reeks rymstories deur Etienne van Heerden voor. In hierdie reeks kom telkens ’n figuurstudie ter sprake.
|
Iets vir almal: LitNet se nuwe WhatsApp-kanale |

Konklusie of gevolgtrekking? Kontradiksie of teenstrydigheid?
LitNet Akademies wil navorsers graag help om meer gespierde Afrikaans te skryf. |
|