Can’t see this mail? Click here to view it online

- ISSN 1995-5928 - Ingesluit LitNet Akademies

 

Nuusbrief 1111

31/07/2026


  Krities Afrikaans

LitNet: Die Orde van die Windpomp

Afrikanerman

Skrywer: Mart-Marié Uys
Uitgewer: Turksvy
ISBN: 9781049262277

Afrikanerman: Vasgevang tussen onthou en herontdek is die eerste wetenskaplike ondersoek na die sielkundige toestand van Afrikanermans tussen 50 en 70 jaar oud in postapartheid Suid-Afrika. Die navorsing waarop hierdie boek berus, is uitgevoer deur Markdata – ’n SAMRA-geakkrediteerde maatskappy – oor al nege provinsies. 300 vraelyste van 88 vrae elk, 300 stemopnames en 26 400 individuele datasegmente vorm die ruggraat van die boek. Die bevindings is ontnugterend. Maar die data wys ook iets anders. Hierdie boek is nie ’n klaagskrif of ’n klagskrif nie. Dit is ’n eerlike rekord van ’n geslag wat vasgevang is tussen verlies en hoop, en wat steeds hier is.

Etienne van Heerden Veldsoirée

Orde van die Windpomp die sewende keer by die Etienne van Heerden Veldsoirée toegeken

Izak de Vries
Etienne van Heerden Veldsoirée

Die Orde van die Windpomp is vanjaar vir die sewende keer tydens die Etienne van Heerden Veldsoirée toegeken. In hierdie video vertel Van Heerden meer oor die geskiedenis van dié eksentrieke prys. Hy kondig ook die wenner aan.

Veldsoirée 2026: Die sewende, die einde van die waarheid, die sterfte van fiksie, die grafrede by die laaste boek en laaste leser.

Clinton V du Plessis
Etienne van Heerden Veldsoirée

"Maar sewe laat my ook onmiddellik dink aan Etienne Leroux se Sewe dae by die Silbersteins. En ja, tussen die fiktiewe ruimte van Welgevonden en die werklikheid van die sarkofaag op Buffelshoek is daar steeds die groot soeke. Dit is waarmee daar dié naweek deur sessie na sessie geworstel is. Dié soeke, die stoei met sin, maniere om opnuut te 'disrupt', soos Mphuthumi Ntabeni dit gestel het."

Die Etienne van Heerden Veldsoirée 2026 deur Darryl David se lens

Darryl David
Etienne van Heerden Veldsoirée

Darryl David, feesimpresario, deel sy gunstelingfoto’s van die Etienne van Heerden Veldsoirée 2026.

The 2026 Etienne van Heerden Veldsoirée through Andile Bhali’s lens

Andile Bhali
Etienne van Heerden Veldsoirée

Andile Bhali shares his favourite photos from the 2026 Etienne van Heerden Veldsoirée.

Elders gesien: Met apologie aan Lina Spies

Anschen Conradie
Etienne van Heerden Veldsoirée

"En die afgelope naweek, tydens die sewende Etienne van Heerden Veldsoirée, het ek die praktiese manifestasie daarvan weer in werking gesien. Dis veel meer as kruisbestuiwing, simbiose of uitruilings van kennis en ervarings."

Bettina Wyngaard (1971–2026)

Bettina Wyngaard (1971–2026)

Erika Terblanche
ATKV|LitNet-Skrywersalbum

"My grootste wens is dat ons as mensdom sal ophou om enigiemand wat anders as ons is, te haat en te dwing om in ons eng boksies te pas. Daar is plek vir ons almal, en ons grootste bate is juis ons diversiteit." LitNet neem met leedwese kennis van die afsterwe van LitNet-rubriekskrywer Bettina Wyngaard.

Bettina Wyngaard: Om die waarheid met deernis te skryf

Ingrid Jones
In memoriam

"Die beste huldeblyk wat ons aan haar kan bring, is nie om haar net te onthou nie. Dit is om haar ernstig op te neem. Om aan te hou luister na die vrae wat sy gestel het. Om ruimte te maak vir stemme wat nog nie gehoor word nie."

Elders gesien: Vroeg-Julie voer ek en Bettina dan ons laaste gesprek

Réney Warrington
In memoriam

"Ek gaan stap die Baviaanskloof en stuur ’n klomp foto’s en video’s die dag voor haar dood."

Uit die argief

Wat sê Bettina?: ’n Gesprek tussen Bettina Wyngaard en Trisa Hugo

Trisa Hugo, Bettina Wyngaard
Skrywersonderhoude (2024)

Trisa Hugo gesels met Bettina Wyngaard oor haar jongste boek: ’n keur uit haar oeuvre van meer as 420 artikels wat oor meer as ’n dekade heen op LitNet verskyn het.

Akademies en skole

Moontlike nut van ChatGPT-4o tydens juweliersontwerp, faktore wat die gebruik daarvan kan dryf en riglyne vir verantwoordelike gebruik in hoëronderwysateljees

Eric Holmes, Christina Johanna (Christa) van Staden
LitNet Akademies (Opvoedkunde)

"Ons kon ChatGPT-4o deur opvolgporre lei om innoverende KI-ontwerpe te skep wat ook met gemak gedra kan word. ChatGPT-4o kan tydens die inspirasie- en ideeslypprosesse ingespan word om tyd doeltreffend te benut."

Fanonisme as ’n vyand van vrede: ’n ervare antwoord vanuit die teenrevolusionêre tradisie

JA Schlebusch, Paul Maritz
LitNet Akademies (Godsdienswetenskappe)

"Deur Fanon se denke binne sy intellektuele genealogie te plaas, met name sy afhanklikheid van die Hegeliaanse dialektiek en Marxistiese geskiedenisteorie, word getoon hoe ras vir Fanon die primêre dryfveer van historiese konflik word."

Buitelandsebeleidsbeginsels van Donald Trump: Deel 1

Riaan Eksteen
LitNet Akademies (Geesteswetenskappe)

"Aan die hand van kwalitatiewe navorsing word die omvang en impak van Trump se onortodokse benadering tot en toepassing van buitelandse beleid ontleed. Hierdie ondersoek steun op ’n literatuuroorsig van belangwekkende verwikkelinge in die VSA se buitelandse betrekkinge gedurende albei Trump se ampstermyne."

’n Ondersoek na Afrikaanse familiefeesbesoekers en hul bywoningsmotiveerders by Aardklop Nasionale Kunstefees

Walter Wessels
LitNet Akademies (Ekonomiese en Bestuurswetenskappe)

"Deur ’n kwantitatiewe metode te gebruik, toon hierdie navorsing spesifieke bywoningsmotiveerders van die marksegment. Die bevindinge dui daarop dat familiefeesbesoekers die meeste beïnvloed word deur beide teater- en terreinaanbiedinge. Hierdie aktiwiteite versterk gesinsbande, verbreed kulturele horisonne en bied ook waarde vir geld."

Afrikaans Huistaal: Graad 1-vraestel en memo, derde kwartaal

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Is jou kind in graad 1 en galop die jaar te vinnig na jou sin? Hier is ’n Afrikaans Huistaal-vraestel wat almal kalmer sal maak. Die vraestel is deur Tharina Joubert opgestel en is gratis hier beskikbaar.

Indeks: notas, toetse en vraestelle

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Hier is al die gratis studiemateriaal vir skole wat op LitNet beskikbaar is, gelys volgens graad.

Indeksblad: Wiskunde met LitNet gratis op YouTube beskikbaar

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Eksamentyd? Hersieningstyd? LitNet se video’s kan jou help. Kyk na hierdie 50 video’s op LitNet se YouTube-kanaal – en teken sommer ook in!

Gratis hulp vir leerders, onderwysers en ouers!

LitNet
Skole

Hier is nog skakels vir leerders, ouers, onderwysers, navorsers en akademici te vinde.

Riglyne vir LitNet Akademies-navorsers

Skeppende KI se uitdagings en oplossings vir akademiese vaktydskrifte

Burgert A Senekal
Universiteitseminaar

"Dit is ’n uitdaging vir vaktydskrifte om KI-geskepte manuskripte te identifiseer, omdat die betroubaarheid van die tydskrif op die spel is. Dit is egter nie genoeg om op die integriteit van skrywers te vertrou of hulle te laat verklaar wanneer hulle KI-hulpmiddels ingespan het nie, want in enige stelsel waar ’n vorm van geldelike beloning aan uitsette gekoppel is, sal mense ’n kortpad na sulke uitsette vind."

Universiteitseminaar: Gedagtes rondom die Universiteit van die Vrystaat (UV) se gewysigde KI-beleid

Burgert A Senekal
Kunsmatige intelligensie | Artificial intelligence

"KI is reeds deel van die universiteit en sal nie geheel en al uit tersiêre onderrig verwyder kan word nie. Die vraag is dan hoe om te verhoed dat studente glad nie leer nie en net op KI steun."

Die etiese gebruik van KI vir akademiese skryfwerk: ’n literatuuroorsig met behulp van NotebookLM

Burgert A Senekal
Kunsmatige intelligensie | Artificial intelligence

"Hierdie artikel gebruik KI in die vorm van Google se NotebookLM om ’n breë oorsig oor die etiese en onetiese gebruike van KI vir akademiese skryfwerk te verskaf, soos gegrond in ’n groot hoeveelheid akademiese literatuur oor die onderwerp. Die fokus val op akademiese skryfwerk wat aan vaktydskrifte voorgelê word, nie studente se werkstukke nie, alhoewel dit ook betrekking op laasgenoemde het."

Boeke en skrywers

Video-opname: die Karel Schoeman-gedenklesing by die Vrystaat Kunstefees 2026

Johann Rossouw, Ria Winters
Boeke en skrywers

LitNet was die mediavennoot van die jaarlikse Karel Schoeman-gedenklesing by die pas afgelope Vrystaat Kunstefees. Hierdie gesprek het tussen Johann Rossouw en Ria Winters by die Vrystaatse Literatuurfees plaasgevind. Die video word hiermee op LitNet gepubliseer.

Boekevat met Deborah: My skaduwee loop los deur Zirk van den Berg en Donkerhart deur Henda Olivier

Deborah Steinmair
Boekrubrieke

"Meer as dit kan ek nie verklap nie, maar die leser is in vaardige hande en weet die raaisel sal nie in die lug bly hang nie. Die einde is verrassend en oortuigend. Ek beveel dit hoog aan vir misdaadvrate en lesers wat van sielkundige rillers hou."

Cliff-hanger: Déjà vu deur Chanette Paul

Cliffordene Norton
Boekrubrieke

"Sommige families erf grond. Ander erf geld. Die Sheldons erf iets moeiliker: die gevolge van hul pa’s se besluite."

Heil die Leser! Om fyn te luister en lekker te lees

Nini Bennett-Moll
Boekrubrieke

"Sy is deur skokterapie (elektrokonvulsiewe behandeling) en die ontnugterende ervaring van ’n staatshospitaal soos Stikland. Totdat sy na haar lyf begin luister het." Nini Bennett-Moll bespreek twee boeke in hierdie maand se boekrubriek.

Grensloos deur Wilna Andriaanse: ’n resensie

Elna van der Merwe
Resensies

"[Adriaanse] bevolk haar verhaal met sulke volronde karakters dat ’n mens selfs die mees ondergeskikte een mis wanneer hul tyd op die blad verby is. Die hoofkarakters werk hulle nie dood om die leser se aandag te hou nie, want óm hulle wemel dit van newekarakters wat gul bydra tot die vlot verloop van die verhaal."

Koning Mohlomi, seun van Monyane deur SM Guma: ’n resensie

Ronel du Toit
Resensies

"Dit is hierdie stories wat medeskeppend is tot ons identiteit, ons verhoudings beïnvloed, en bepaal selfs hoe ons die wêreld verstaan en daarop reageer."

PEN Afrikaans-gesprekke – waarna uitgewers op soek is: ’n onderhoud met Annie Olivier

Naomi Meyer, Annie Olivier
PEN Afrikaans

"Die beste niefiksieboeke – en dit sluit alles van biografieë en politieke boeke tot militêre geskiedenis en reisverhale in – is geskryf op ’n manier wat die leser intrek en regdeur die boek boei."

Onderhoud: Derde illustrasiekursus by die Breytenbach Galery op Wellington begin 15 Augustus 2026

Naomi Meyer, Mia Oosthuizen, Anne-Ghrett Erasmus, Elizabeth Gunter
Kuns

"Ons neem deelnemers deur die nodige kennis van kinderboeke, teikenmarkte en die realiteite van die bedryf terwyl hulle ook wonderlike kunstegnieke leer, visuele narratief ontdek en aan hul eie stories werk. Belangriker nog is die deelnemers wat begelei word om hul eie styl en stem te ontwikkel en ’n prenteboek of ander kreatiewe uitset te lewer aan die einde."

Merkwaardige bosreuse van Suider-Afrika deur Jaco van Wyk: ’n lesersindruk

Hennie van Deventer
Lesersindrukke

"Van Wyk sonder 40 kranige grootvoete uit en lewer oor elk ’n pikante klein 'biografie' wat die leser se kennis verbreed, tot nuwe insigte lei en plek-plek lekker amuseer."

Seen elsewhere: Artisanal/Ambagtelik

Etienne van Heerden
Books and writers

"I will be proud to publish under such a seal, just as farmers are who produce meat under the formal Karoo Lamb seal."

Press release and invitation: "Where is SA Lit? Writing the local in a hyper-connective age"

LitNet
Books and writers

You are invited to this discussion on 13 August 2026 at Welgevallen Clinic in Stellenbosch.

Op die redakteur se lessenaar

Op die redakteur se lessenaar: 24 tot 31 Julie 2026

LitNet
Op die redakteur se lessenaar

Hier is die boeke wat onlangs op die redakteur se lessenaar beland het.

Nou op Voertaal

Goeie nuus vir motoriste: Rybewyse se geldigheid verdubbel na 10 jaar

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Intussen bly die boodskap aan motoriste: Hernu jou rybewyskaart betyds volgens die huidige reëls. Die 10-jaar-tydperk is goedgekeur, maar dit is nog nie wet nie."

Hofuitspraak oor Phala Phala laat nuwe botsing tussen parlement en howe opvlam

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Die vier partye argumenteer nou dat die interdik die parlement se grondwetlike plig onder artikel 89 ondermyn. Hulle sê die regbank bemoei hom met ’n proses waaroor die Konstitusionele Hof reeds uitspraak gegee het."

Ramaphosa pleit vir gebalanseerde migrasie terwyl Suid-Afrika en Nigerië wil saamwerk

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Terwyl regerings in Nederland, Duitsland en ander Europese lande worstel om ’n balans te vind tussen grensbeheer, menseregte en groeiende antiimmigrasiesentiment, probeer Suid-Afrika dieselfde uitdaging aanpak."

Blinde regter al agt jaar op verlof met volle salaris: "Ek wag nog vir my sig"

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Die rede hiervoor lê by tradisionele genesers. Lekale het die tribunaal vertel dat genesers hom verseker het hy sal sy sig herwin, solank hy in die amp bly."

Suid-Afrika wag steeds vergeefs op antwoorde oor Ramaphosa se bevele aan Iran oor vlootoefening

Jean Oosthuizen
Voorblad

"In Januarie 2026 het Motshekga ’n raad van ondersoek aangestel met ’n belofte van ’n verslag binne ’n week, maar niks het gebeur nie."

Die reuk van rook en die kuns van langsaam kuier

Maryke Roberts
Reisgogga

"By VUUR is daar geen elektriese stowe of moderne gasbranders nie. Die kombuis word ten volle deur vuur aangedryf."

Breyten schrijven #44: De onburger van Breyten Breytenbach

Yves T’Sjoen
Literatuur

"De nonconformistische vagebond, zwerver of reiziger, staat op zijn autonomie en laat zich niet inkapselen door een politiek denksysteem of bijvoorbeeld een kleinburgerlijke visie op mens en maatschappij. De nomade is geen kuddedier dat zich gedwee aanpast, maar een vogel die ongebonden zingt zoals hij is gebekt."

Leesimpressie: Het boek van de verdwijning door Ibtisam Azem

Erik van den Bergh
Literatuur

"Knappe, intrigerende roman waarin de Palestijnen plotseling verdwijnen uit Israël. Onaangekondigd en zonder sporen na laten."

Uitnodiging: Kom luister saam met Sasnev na ’n gesprek tussen Yves T’Sjoen en Alfred Schaffer oor Twee overzijden

Voertaal
SASNEV

Hiermee ’n hartlike uitnodiging na ’n interessante boekbekendstelling by Sasnev.

Menings

KI-miniseminaar: 77 + 33 = 100

Eben Venter
Kunsmatige intelligensie | Artificial intelligence

"KI is, volgens Noam Chomsky – en bewaar asseblief hierdie skerp, lateraal denkende filosoof van die implikasies van sy assosiasie met Epstein – is pleinweg internetplagiaat."

Springmielies: As Fata of Fortuna jou besoek

Nini Bennett-Moll
Rubrieke

"Dit bring ons by versekeringseise en die 'daad van God'- / 'act of God'-klousule. Laasgenoemde verwys na ’n natuurlike gebeurtenis wat heeltemal buite menslike beheer is, onvoorspelbaar en onvoorkombaar. Voorbeelde hiervan is ’n storm, orkaan, tornado, hael, weerlig, vloed, aardbewing, tsunami, vulkaniese uitbarsting en so meer. Dit beteken niemand is nalatig nie – die natuur het dit veroorsaak. Volgens versekeringskontrakte was sekere van laasgenoemde ’n daad / dade van God en teoreties kan jy Hom seker (probeer) dagvaar."

Elders gesien: Die harde sypaadjie is sy huis én slaapplek.

Hannes Stander
Menings

"Ek twyfel of sy weet wat 'kontak slaan', 'doodsakker', of om ge-'rev' te word, beteken. Hy het vier dae laas geëet, sê hy."

Gewildste plasings

Gewildste plasings op LitNet: 22 tot 28 Julie 2026

LitNet
Als oor LitNet

Hier is die tien gewildste plasings op LitNet vir die week 22 tot 28 Julie 2026.

Leefstyl

Klein Karoo Klassique 2026 reik uit na jongmense met spesiale orkesaanbieding: ’n onderhoud met Richard Cock

Maryke Roberts, Anina Lundie, Richard Cock
Musiek

"Ek werk al met jong mense vandat ek vir die eerste keer by musiek betrokke geraak het. Ek weet dat as jy hulle op ’n jong ouderdom kan inspireer, hulle hul lewe lank entoesiasties oor musiek sal wees. Dit is wat ons nodig het: Mense wat lief is vir musiek en die krag daarvan verstaan."

Motorrepubliek: Jou motorrande koop nou silikon pleks van spoed. Goed?

Braam Peens
Motors

"In 2022 kon jy inteken vir verhitte sitplekke in jou BMW 7-reeks teen $18 per maand. En in 2025 kon jy ekstra krag in jou elektriese Volkswagen ontsluit teen £16,50 per maand. Dis reg – vir funksies wat reeds in die motor beskikbaar was."

The murder of Roger Ackroyd: Christie se meesterstuk laat jou naels byt

Maryke Roberts
Teater

"Wanneer die skatryk Roger Ackroyd (gespeel deur Mike Huff) in sy studeerkamer gevind word met ’n dolk in die nek – boonop kort ná sy verloofde se geheimsinnige dood wat as selfdood vermom is – is elkeen in die huishouding, én selfs ’n kringetjie om die statige huis, ’n moontlike verdagte."

Persverklaring: Viervoete verryk en hou Monument veilig

LitNet
Leefstyl

Terwyl die gevestigde vennootskap met Genesis K9 die Monument-terrein se veiligheidsvermoë versterk, het die reservaat se wildbevolking ook uitgebrei met die aankoms van vier nuwe sebras.

Persverklaring: Brasse, tot laat toe kom hierdie Augustus na die Baxter-teater toe!

LitNet
Teater

Ná sy krities bekroonde en kommersieel suksesvolle debuut by die 2026-Suidoosterfees begin Brasse, tot laat toe hierdie Augustus sy amptelike speelvak by die Baxter-teater.

Press release: The symphonic gala, an evening where music creates opportunity

LitNet
Lifestyle and entertainment

On Saturday, 1 August 2026, the Endler Hall at Stellenbosch University’s Konservatorium will host The symphonic gala.

Nuwe skryfwerk

Kliphart

Cornelius Henn
Poësie

"Ons is die onthouers,
draers van die woestyne se middaghitte."

Klankgrens

Jacques Wessels
Poësie

"Musieksleutels
hang aan vyf drade
soos biltongstukke vasgehaak"

Uit ’n diepe sluimering

Martin Labuschagne
Poësie

"die sterre respondeer met die glim van maanlig,
maar jou stilte bly"

Tekort aan koerasie

Hannes Stander
Poësie

"’n Oom van Buffeljags-stasie
Skiet erg tekort aan koerasie"

Ben kraai koning

Nato Zondagh
Fiksie

"In die kajuit van die bakkie sit ek in my noppies met die klein kraai op my skoot, terwyl ons huis toe ry. Ben sit my met groot oë en aanstaar."

Hallo, Frieda

Edna Tolmay
Fiksie

"Koppies val uit die kas, maar staan weer heel op en klim terug in die kas."

Iets vir almal: LitNet se nuwe WhatsApp-kanale



Konklusie of gevolgtrekking? Kontradiksie of teenstrydigheid?
LitNet Akademies wil navorsers graag help om meer gespierde Afrikaans te skryf.

KONTAK

litnet@litnet.co.za

021 887 0212


© 2026 LitNet. Alle regte voorbehou | All rights reserved