Can’t see this mail? Click here to view it online

- ISSN 1995-5928 - Ingesluit LitNet Akademies

 

Nuusbrief 1054

13/06/2025


  Krities Afrikaans

LitNet: Junie-eksamen

Merang

Redakteurs en samestellers: Neil Cochrane en Alwyn Roux
Uitgewer: Naledi
ISBN: 9781067234577

Merang is ’n versamelbundel van nuwe Afrikaanse gedigte. Die bundeltitel beklemtoon die idee van feesviering, want “merang” beteken “fees” en behoort tot die leksikon van Kaapse Moesliemafrikaans. Merang  is ’n kopknik aan die eeufeesviering van Afrikaans se amptelike status, maar vir die samestellers gaan dit om veel meer. Dit gaan primêr om die viering van die Afrikaanse digkuns en haar spore loop verder terug as 1925. Verder dien Merang as ’n inventaris van hoe en waaroor hedendaagse Afrikaanse digters dig, alhoewel ’n enkele versamelbundel nie die volledige prentjie kan skets nie. 182 gekeurde gedigte van meer as 80 digters is in Merang opgeneem.

Akademies en skole

Die Suid-Afrikaanse onderwysstelsel en Afrikaans-kurrikulum: ’n Afrikaans-onderwyser van die Kaapse Vlakte deel sy ervarings

Faeed Amardien
SA Skoleseminaar | Schools Seminar

"My groot kommer en vraag is hoe lank ons wil voortgaan om hierdie onrealistiese kurrikulum op leerders af te dwing. Daar is ... ’n divorce tussen die realiteit (leerders) en die kurrikulum. Die instelling van die huidige kurrikulum (KABV 2012) spreek tot die leerder se nadeel, en hoe langer ons blindelings na hierdie narratief staar, hoe meer is ons medepligtig in die onreg wat leerders in skole ervaar. ... [D]aar moet erkenning gegee word aan leerders se identiteit en erfenis."

Vonnisbespreking: Konteks en bedoeling – besinning oor die Hoogste Hof van Appèl se haatspraakuitspraak

Casper Lötter
LitNet Akademies (Regte)

"Terselfdertyd [...] is die fiktiewe karakter van die redelik ingeligte persoon ’n onhoudbare niksseggendheid aangesien die omvang van waninligtingsveldtogte op die internet en sosiale media die gedagte aan ’n 'redelik ingeligte persoon' waarlik ’n uitsondering op die reël maak."

Die lewende testament – Is daar regsekerheid in die Suid-Afrikaanse reg?

Marc Welgemoed
LitNet Akademies (Regte)

"Dit is belangrik dat regsekerheid aangaande die geldigheid van lewende testamente verkry word, aangesien ’n situasie kan ontstaan waar ’n persoon wat aan ’n terminale siekte ly, verwag dat behandeling gestaak of ’n ventilator afgeskakel moet word – en dat so ’n wens in ’n lewende testament vervat is."

Wiskunde: Graad 8, kwartaal 2, toets en memorandum

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Is jy in graad 8 en los jy graag twee teelepels suiker in jou tee op? In hierdie gratis oefenvraestel van Lee-Ann Langeveld gaan jy ook leer om Wiskundesomme op te los – maar dis op ’n algebraïese wyse. Oefen die somme, drink ’n lekker koppie tee en behaal boonop hierdie kwartaal goeie punte in jou eksamen!

Afrikaans Huistaal: Graad 11, kwartaal 2, hersieningsvraestel en memo

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Is jy in graad 11 en wil jy baie graag nou gedurende die Junie-eksamen by die fliek uitkom? Dis goeie raad om eerder nou vir jou eksamen voor te berei en in die vakansie ’n film te gaan kyk. Hierdie Afrikaans Huistaal-oefenvraestel en memorandum deur Zelda Brits kan gratis afgelaai word. Jy sal die vraestel moet deurwerk om te sien waarom springmielies as toeligtingsprent gekies word!

Indeks: notas, toetse en vraestelle

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Hier is al die gratis studiemateriaal vir skole wat op LitNet beskikbaar is, gelys volgens graad.

Wiskunde met LitNet gratis op YouTube beskikbaar

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Kyk na hierdie video’s op LitNet se YouTube-kanaal – en teken sommer ook in!

Uit die argief

Gratis hulp vir leerders, onderwysers en ouers!

LitNet
Skole (2025)

Klik hier vir gratis vraestelle en antwoordstelle, van graad 1 tot graad 12, plus nog skakels vir onderwysers, leerders, ouers, navorsers en akademici.

Hoe los ons die onderwyskrisis op? Faeed Amardien se oplossings

Faeed Amardien
SA Skoleseminaar | Schools Seminar (2025)

"Om die krisis aan te spreek, moet daar heelwat verbetering wees in die gelyke verspreiding van byvoorbeeld toerusting en hulpbronne. [...] Hoe lyk dit vir ’n werkersklaskind?"

Onderhoud: Wie moet die skuld dra vir die gemors in die onderwys?

Jean Oosthuizen
SA Skoleseminaar | Schools Seminar (2015)

Die land se onderwys is in ’n krisis en die toekoms van miljoene kinders is duister. Jean Oosthuizen het met Paul Colditz, voorsitter van Fedsas, gesels om agter die kap van die byl te probeer kom.

Is djy dom of is djy free, wan dié issie freedomie

Olivia M Coetzee
SA Skoleseminaar | Schools Seminar (2017)

"Die Departement van Onderwys lykit vi my warry nie oo hoe en wat by die skole gebeerie, wan as hulle gewarry het dan sal klaskamesie volgeprop wôttie of hulle sal warry oo hoekô daa soe baie kinners uittie skool uit val."

Menings

Die Nasionale Dialoog: Die kort langpad of die lang kortpad? (13 Junie 2025)

Theo Venter
Menings

"Het ons dalk hier te doen met ’n proses wat president Ramaphosa oor die 2027-hekkie moet help en om hom deur die politieke dryfsand tot by 2029 te kry?"

What are the alternatives to BBBEE?

Freek Robinson, Ismail Joosub
Opinion

Ismail Joosub is the manager of Constitutional Advancement at the FW de Klerk Foundation. He tells Freek Robinson that BBBEE has created 100 extremely rich individuals in South Africa, but has done little to nothing for the poor. What, then, are the alternatives?

Die toekoms van die universiteit in ’n KI-wêreld: ’n onderhoud met Johan Fourie

Naomi Meyer, Johan Fourie
Universiteitseminaar | University Seminar

"Ek voorspel dat ons binne ’n paar maande daar sal wees waar ons gaan sukkel om te onderskei tussen ’n middelmatige proefskrif deur ’n werklike student geskryf en een wat met behulp van kunsmatige intelligensie geskryf is."

Op dees aarde: Alzheimer se siekte

Elsabé Brits
Rubrieke

"Daar word geraam dat 10% van mense van 65 jaar en ouer Alzheimer se siekte het, en dié syfer sal teen 2050 verdubbel. Hoe vorder die navorsing tans om dié komplekse breinsiekte te ontrafel? En wat het ’n virus en stampe teen die kop met alles te doen?"

Die verlofparadoks

Handré Brand
Seminare en essays

"Werknemers wat jaarliks betaalde verlof neem, kom dikwels voor die volgende dilemma te staan: Moet ek heeltemal afskakel, ontkoppel, voluit vakansie hou, vergeet van alle werksverpligtinge en die kantoordinamika, of het ek ’n moreel-etiese verantwoordelikheid om op hoogte te bly van die voortgaande werksaktiwiteite? Kan verdeelde aandag nie moontlik problematies wees nie?"

The reopened inquest into the killing of the Cradock Four, Gqeberha High Court, from 2 June

Rory Riordan
SêNet-briewe

"This inquest was graced with about 20 lawyers, all presumably paid by the State. Their weekly costs must add up to more than the total compensation paid to the widows."

Uitnodiging: FilosofieKafee – "Verkiesings en vergissings"

LitNet
Menings

Alle belangstellendes word uitgenooi na die FilosofieKafee-gesprek op Saterdag 14 Junie in Pretoria. Johann Kriegler en Johann Scholtz sal in gesprek wees.

Nou op Voertaal

Noudat Suid-Afrika se reënboog sy glans verloor het, poets aflosspanne die land se beeld

Heindrich Wyngaard
Nuusvinke

"Ons moet die aflosspanbeeld inspan: 'Saamspan, vorentoe, Suid-Afrisamers'."

Spookwerkers in staatsdiens kos die land miljarde

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Dit is ’n opsetlike medium vir sistemiese korrupsie. Volgens die Departement van Staatsdiens en Administrasie (DPSA) vereis die insluiting van ’n spookwerknemer in die regering se salarisbetalingstelsel dat minstens drie interne amptenare betrokke moet wees."

Ramaphosa se nasionale dialoog kry lof én kritiek

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Terwyl sommige die dialoog as ’n kans vir eenheid en vernuwing verwelkom, het ander vrae oor insluiting en praktiese uitkomste geopper."

Winter tref Suid-Afrika ten volle

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Temperature sal baie koud bly, veral in die binneland, met ryp wat verwag word in dele van die Vrystaat en Noord-Kaap."

Krisis in hoër onderwys: Universiteite en kolleges skuld miljarde

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Hierdie situasie, gewortel in wanadministrasie, begrotingsdruk en dataversoeningsprobleme, bedreig die volhoubaarheid van hoër onderwys in Suid-Afrika en vereis dringende optrede."

The digital darkness: Doomscrolling and you

Alex J Coyne
Actueel

"Users can train algorithms. Do so. Do not allow suggestions to lead you down into the digital darkness."

Breyten schrijven #1: 'Altyd Breyten'. Breytenbach’s dream en de Afrikaanse poëzie

Yves T’Sjoen
Literatuur

"Taal is geen neutraal instrument of een waardenvrij medium voor communicatie. Taal is tegelijk ideologie en geeft gestalte aan identiteit en existentie."

Tweespraak van Yves T’Sjoen en Tom Lanoye #2: "Ik vind Antjie Krog al jarenlang Nobelprijs-waardig"

Yves T’Sjoen, Tom Lanoye
Literatuur

"Ja, dat is echt wat Zuid-Afrika – ook het Afrikaans, ook de Afrikaanstalige literatuur – me heeft geleerd. Alles is daar altijd ingewikkelder dan het op het eerste, en zelfs op het tiende gezicht lijkt."

Leesimpressie: Galmende geschiedenissen door Sinan Çankaya

Erik van den Bergh
Literatuur

"Een uitdagend, soms pijnlijk boek, ook een krachtige uitnodiging tot reflectie gebaseerd op een veelheid van persoonlijke worstelingen en studie."

Leesimpressie: Vrienden door Hisham Matar

Erik van den Bergh
Literatuur

"Over de doorwerking van een demonstratie in Londen in 1984 waarbij vanuit de Libische ambassade geschoten wordt op de demonstranten, een politieagente wordt gedood en elf mensen gewond raken."

Vier vanjaar Internasionale Chenin-dag met ’n besondere vrou in gedagte

Maryke Roberts
Culinair

"Anna de Koning is amper ’n Suid-Afrikaanse Aspoestertjie-verhaal [...] Sy was Suid-Afrika se eerste vroulike grondbarones van kleur [...] Wynliefhebbers kan ’n heildronk op die merkwaardige Anna kom drink wanneer die huidige oesjaar van die Anna de Koning Chenin Blanc op vanjaar se #DrinkChenin-dag, Saterdag 14 Junie, op die plaas [Phesantekraal] te proe is."

Boeke en skrywers

LitNet Tuishuise-inwoonskrywer 2025: ’n onderhoud met Ruhan Fourie

Naomi Meyer, Ruhan Fourie
Onderhoude

"’n Kernaspek van die herskryf van geskiedenis is die nuwe vrae wat ons van die verlede vra. Dis wanneer historici ophou nuuskierig raak oor die verlede dat geskiedenis begin stagneer. Nuwe vrae bring nuwe maniere van geskiedenis doen – metodologies, in vorm, en in temas. In die geval van [Beyers] Naudé is daar vele vrae wat opnuut gevra kan word: Tot hoe ’n mate was hy ’n propageerder van die Afrikanernasionalistiese projek, of was hy meer ’n produk daarvan?"

Speurhond Willem in Japan deur Elizabeth Wasserman: ’n kinderboekresensie

Magdel Vorster
Kinderboeke

"Die Speurhond Willem-boeke neem lesers op spannende én snaakse speuravonture, maar is en bly in wese reisverhale. Wasserman slaag nes met haar Elf dae-tienerreeks met hierdie reeks steeds uitstekend daarin om vir nege- tot twaalfjariges feit en fiksie kreatief te kombineer en pakkende stories te skep en te vertel, én haar lesers daarmee te vermaak."

Heil die Leser!: Pandora se kruik en ander euwels

Nini Bennett-Moll
Boekrubrieke

"Pandora is ’n uiters genietlike en toeganklike roman. Spruyt verras as sosiale kommentator par excellence. Sy takel bogenoemde ongemaklike en belangrike geopolitieke brandpunte kaalvuis, ’n subteks wat nie die verhaallyn verswaar nie, maar eerder as slim metatekstuele kommentaar ’n boeiende kwaliteit aan die roman verleen."

Moord, kos en boeke: Bonnie Espie se Making a killing verras

Annette Havenga
Boeke en skrywers

"Espie bring met Making a killing ’n heerlike draai in wat as knusmisdaadstories beskryf word (in Engels ’n cosie). [...] Haar inspirasie vir Making a killing het gekom uit die plattelandse dorpie en sy mense waar sy nou woon."

Stefaans Coetzee in conversation with Joanne Hichens

Stefaans Coetzee, Joanne Hichens
Books and writers

"I would really stress to writers, especially creative writers – of fiction and also of creative nonfiction – to develop your voice, your style; don’t turn to AI to develop it for you. There’s a wooden quality to this sort of prose that’s a bore to read."

Ecce deus! deur Johan Retief: ’n lesersindruk

Barend van der Merwe
Lesersindrukke

"Met sy argumente skort daar niks, maar sover die kritiek teen godsdiens gaan, is die inhoud van hierdie boek nie genuanseerd nie, en gevolglik ook nie besonder interessant nie. Ecce deus! sal eerder as ’n besondere basiese en inleidende kritiese oordeel tot godsdiens beskryf kan word."

Monsterhare deur Jaco Jacobs: ’n lesersindruk

Loraine van der Westhuizen
Lesersindrukke

"Hierdie boek is ook ’n goeie slaaptydstorie, omdat mens dit voorwaar ’n honderd keer kan lees."

Persverklaring: Dié skrywers haal die 2025 Stellenbosch Woordfeeskortverhaalbundel

LitNet
Toyota Stellenbosch Woordfees

Drie-en-twintig verhale is gekies vir publikasie in die tiende Stellenbosch Woordfeeskortverhaalbundel. Vanjaar se kompetisie het 329 inskrywings gelok. Die algehele wenner sal by die bundelbekendstelling by vanjaar se Stellenbosch Woordfees aangekondig word. 

Die LitNet25 Afrikaanse Skrywersberaad

Kinderliteratuur se komvandaan tot vandag

Anke Theron
LitNet25-skrywersberaad

"Lees kinders nog? Wat ons eintlik moet vra, is: Lees ons as volwassenes nog en wys ons vir kinders dat dit lekker is om te lees?"

Die LitNet25 Afrikaanse Skrywersberaad

LitNet
LitNet25-skrywersberaad

Die LitNet25 Afrikaanse Skrywersberaad sal oor ’n aantal maande strek.

ATKV-Skryfskool by die Etienne van Heerden Veldsoirée in Nxuba/Cradock

Deel in die vreugde van die ATKV-Skryfskool

LitNet
Etienne van Heerden Veldsoirée

Hierdie kort video toon grepe uit 2024 se ATKV-Skryfskool toe Bernard Odendaal en Hans du Plessis die leiers was. Vir slegs R380 kan jy die kursus bywoon, en boonop is alle gespreksessies tydens die Etienne van Heerden Veldsoirée 2025 gratis vir deelnemers aan die ATKV-Skryfskool.

Slegs R380 vir die ATKV-Skryfskool én skouers skuur met skrywers

LitNet
Etienne van Heerden Veldsoirée

Om saam te vat: R380 betaal vir die skryfkursus, die kursusmateriaal en al die gespreksessies tydens die Etienne van Heerden Veldsoirée.

Leefstyl

Tribuo Conference 2025: an interview with Lakin Morgan-Baatjies

Naomi Meyer, Lakin Morgan-Baatjies
Opinion

"While the theme of arts and money is critical – artists absolutely need funding to continue their work – my presentation was not just about finances. It was about the often overlooked but essential role of arts administrators in the creative and cultural industries. I spoke about how arts administrators are no longer just support personnel; we are visionaries, policy influencers, systems-builders and change agents."

Tribuo Conference 2025: an interview with Tiisetso Mashifane wa Noni

Naomi Meyer, Tiisetso Mashifane wa Noni
Opinion

"My presentation was a reflection on the role of one of the creative economy’s role-players, the young creatives. Where do they go from here with what is at their disposal?"

Annie+Helen, ’n drama oor Helen Keller

Maryke Roberts
Teater

"Die bekroonde akteur Willem Dafoe het op ’n keer gesê: 'Goeie teater daag ons denkwyse uit en moedig ons aan om te fantaseer oor die wêreld waarvan ons droom.' Hierdie stelling is waar vir baie klassieke teaterstukke, maar beslis van toepassing op die pas bekroonde Annie+Helen, ’n drama oor Helen Keller wat vanjaar by die KKNK op Oudtshoorn gedebuteer het."

Skermgreep: The Phoenician scheme – ’n filmresensie

Leon van Nierop
Film

"Wat is reg en wat is verkeerd? vra die rolprent. In The Phoenician scheme is daar baie verkeerd! Dit skep ’n teelaarde om ’n rolprentavontuur te begin wat slegs by Anderson se dissipels sal aanklank vind."

Die vrou met die trollie

Zalman Davis
Reis

"Sy staan die meeste oggende aan die einde van Phạm Văn Đồng-pad, naby ’n elektriese paal met ’n plastieksak daaraan vasgebind. ’n Bejaarde vrou. Sy dra altyd dieselfde koniese hoed, dieselfde wit handskoene en beweeg met dieselfde skewe stap. Sy loop vinnig, maar sonder om te jaag. Haar trollie, bymekaargehou met tou en geroeste draad, rol voor haar uit en maak ’n skuurgeluid met elke stoot."

Toorkombuis: Ek onthou vir Mamma – en haar peppermint crisp-tert

Karen Hart
Kos en wyn

"My ma kon nie bak om haar lewe te red nie. [...] Deel van haar pligte as skoolhoof se vrou was om reg te staan met koeke en terte vir funksies en verjaardae in die personeelkamer. Ek weet nie hoe nie, maar op die een of ander manier het sy oorleef. [...] Een van haar reddingsboeie was daardie peppermint crisp-tert wat nou nog by my spook."

Persverklaring: Momentum Aardklop stel sy program vir 2025 bekend

LitNet
Aardklop

Momentum Aardklop se program vir 2025 is pas bekendgestel! Die fees vind vanjaar van 7 tot 12 Oktober oudergewoonte in Potchefstroom plaas. Daar is komedie, drama, tragikomedie, musiek in bykans elke denkbare genre van klassiek tot voetestamp, en vermaak vir die jonger geslag. Daar is gesprekke, laatnagkuiers, kos te kus en te keur, tienertoneel, rondleidings en boeke vir Afrika. Daar is legendariese name, en nuwe name waarvan kennis geneem moet word. Daar word teruggekyk en vereer, en vorentoe gekyk en geïnnoveer.

Persverklaring: Kompetisie bied platform vir musikale 50-plussers – ATKV

ATKV
ATKV-Portaal

Die musikant Cor Uys, ’n jare lange vennoot van die ATKV, bied in samewerking met ATKV-Buffelspoort en PLUS 50-tydskrif die Andante Plus50-musiekkompetisie aan. Alle senior burgers 50 jaar en ouer, behalwe professionele en voltydse kunstenaars wat steeds as musikante bedrywig is, mag deelneem.

Persverklaring: ATKV-DigiToneel – Top 8 gereed

ATKV
ATKV-Portaal

Die ATKV se gewilde TV-realiteitsreeks Gekies vir die kollig keer in 2025 vir die vyfde keer terug na jou skerm – en vanjaar is die tema eenvoudig onweerstaanbaar: magneties. Soos hemelliggame wat mekaar aantrek in ’n perfekte wentelbaan, is agt uitsonderlike jong akteurs vanjaar gekies om na die stel van dié realiteitsreeks genooi te word, waar hulle hul finale treë gaan gee voordat die kameras vir hierdie seisoen begin rol.

Persverklaring: Deon Maas se kunsuitstalling Ou koeie open op 14 Junie 2025 by die Breytenbach Galery

LitNet
Kuns

Met sy uitstalling Ou koeie gebruik filmmaker, joernalis en skrywer Deon Maas oorspronklike koerantfoto’s, spuitverf en fotostate om kommentaar op die Suid-Afrika van die 1970’s en 1980’s te lewer, en herroep hy momente en mense uit dié stormagtige jare. Dit open op 14 Junie 2025 om 13:00 by die Breytenbach Galery in Wellington, met akteur Gerard Rudolf as openingspreker.

Persverklaring: Kaapstadse Filharmoniese Orkes tree in Robertson op ten bate van Eseltjiesrus

LitNet
Musiek

Op Sondag 14 September sal die bekende Kaapstadse Filharmoniese Orkes weer die verhoog betree by die Oos-Kerk in Van Zylstraat in Robertson. Hierdie geliefde orkes, wat uit 55 talentvolle professionele musikante bestaan, sal almal vermaak met ’n boeiende verskeidenheid gewilde klassieke stukke.

Press release: La ronde at the Baxter from June 20 to 12 July

LitNet
Lifestyle and entertainment

Nothing is quite as it seems in Arthur Schnitzler’s provocative play La ronde, directed by Leila Henriques, as it heats up the Baxter Studio stage this winter from 20 June to 12 July 2025. Far more than an erotic carousel, the play exposes the transactional nature of modern relationships, where the lines between agency, desire and self-worth are constantly blurred.

Nuwe skryfwerk

Aritmies klop my hart

Martin Labuschagne
Poësie

"aritmies klop my hart
oor ’n oneweredige
        verdeling van smart."

Jeug

Von Villon
Poësie

"toe geluk nog spruit uit
sonskyn en moerbei
systap diep waterstrome
groot wilgers vreesloos die niet in"

Langs die pad gekry

Johan van der Merwe
Poësie

"eendag langs die pad
het ek jou gekry
toe ek verby gister geloop het
op my pad na myself"

Bosbaadjie

Nico Jansen
Poësie

"met my eie magsnommer
en my eie R1
en my eie stewels
het ek besef
hoe swaar die baadjie wérklik was"

Op reis sonder ’n goodbye

Christiaan Eybers
Fiksie

"Die wond is rou. Jy het op reis gegaan sonder ’n goodbye. Jy vlieg nou hoog en is veilig."

A mother awaits

Daniel Manchest
New writing

"Let Your spirit nourish.
Add courage to the mother’s womb.
Let Your peace dispel the fear
And grow into love so dear."



Konklusie of gevolgtrekking? Kontradiksie of teenstrydigheid?
LitNet Akademies wil navorsers graag help om meer gespierde Afrikaans te skryf.

KONTAK

litnet@litnet.co.za

021 887 0212


© 2025 LitNet. Alle regte voorbehou | All rights reserved