Can’t see this mail? Click here to view it online

- ISSN 1995-5928 - Ingesluit LitNet Akademies

 

Nuusbrief 1075

07/11/2025


  Krities Afrikaans

LitNet: Winternag

Pharos Klein woordeboek /
Little dictionary

Uitgewer: Pharos
ISBN: 9781868902576

Hierdie tweetalige woordeboek (Afrikaans-Engels | Engels-Afrikaans) is ’n splinternuwe, kompakte naslaanwerk wat ontwerp is vir vinnige toegang tot hedendaagse taalgebruik. Taalleiding sluit lettergreepverdeling, woordsoorte, verbuigings en genommerde vertalings in. Met meer as 17 000 Afrikaanse en Engelse trefwoorde, asook sowat 10 000 afleidings wat die hedendaagse Suid-Afrika weerspieël, is dit ’n moderne bron wat die dinamiese aard van beide tale vasvang.

Akademies en skole

Treurige wysies: Eugène N Marais se "Winternag" as vers en lied (1908–2024)

Izak Grové
LitNet Akademies (Geesteswetenskappe)

"Die voorneme om die samewerking tussen vers en lied, as liedgenres, histories te kan begryp, gaan gepaard met bondige definisies van voorvereistes en werkwyses, wat ook ’n mate van musiekteoretiese kenmerke soos metrum en ritme insluit."

Mensveragtend, afstootlik en omstrede: ’n verkenning van Afrikaanse swartmetaal

Burgert A Senekal
LitNet Akademies (Geesteswetenskappe)

"Die ontwikkeling van swartmetaal vanaf die ontstaan van swaarmetaal in die laat 1960’s tot die volwassewording van swartmetaal in die 1990’s en daarna word nagegaan, met spesifieke verwysing na die pioniers en sleutelfigure in die genre."

Graad 7: Wiskunde-oefenvraestel 1 en memo, vierde kwartaal

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Is jy in graad 7 en gee Algebra jou ’n allemintige hoofpyn? Laai hierdie gratis oefenvraestel en memo deur Wilhelm du Toit af en oefen die voorbeelde totdat jy dit regkry! Van ag nee tot A plus!

Graad 9: Natuurwetenskappe-vraestel en memo, derde en vierde kwartaal

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Is jy in graad 9 en het jy krag vir die eksamen? Van krag gepraat: In hierdie gratis oefenvraestel en memorandum deur Rouxlyn Botha is daar oefeninge oor elektrisiteit en stroombane – en die res van die werk wat jy vir jou eksamen moet hersien. Begin sommer nou voorberei en daar sal vir jou ’n lig opgaan sodat jy die werk beter sal verstaan!

Graad 10: Wiskunde-vraestel en memo, vierde kwartaal

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Is jy in graad 10 en skryf jy binnekort Wiskunde-eksamen? Jy kan gerus hierdie gratis oefenvraestel en memorandum deur Lee-Ann Langeveld aflaai en saam met Jan in die voorbeeldsom uitwerk wat die koste is van ’n skootrekenaar wat hy vir skool benodig. Daar is natuurlik ook baie ander oefenvoorbeelde. Voorspoed met die voorbereiding!

Graad 11: Wiskunde-vraestel en memo, vierde kwartaal

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Is jy in graad 11 en skryf jy binnekort Wiskunde-eksamen? Dan moet jy gou uitwerk wat die waarskynlikheid is dat Leslie en sy vriende vandag gaan fliek en of hulle eerder gaan branderplankry. Daar is ook nog meer oefenvoorbeelde in hierdie gratis vraestel en memorandum deur Lee-Ann Langeveld. Werk die vraestel uit en vaar goed in jou Wiskunde-eksamen! Binnekort is dit vakansie.

Persverklaring: Erfenisstigting en Akademia ontsluit saam kennisskatkis

LitNet
Akademies en skole

Die samewerkingsooreenkoms beteken dat Akademia se nuwe akademiese programme – veral in geskiedenis en verwante studierigtings – nou regstreeks by hierdie unieke hulpbronne kan baat vind. Vir studente en dosente ontsluit dit ’n ryk, geïntegreerde navorsingsomgewing waar teorie en oorspronklike materiaal mekaar aanvul.

Persverklaring: Prestasieprys van die Van Ewijck-Stigting weer beskikbaar 

LitNet
NeerlandiNet

Daar kan weer aansoek gedoen word vir die Van Ewijck-Stigting se Prestasieprys van R100 000. Dit is ’n prys vir bewese prestasies wat reeds gelewer is en verband hou met die doelstellings van die Stigting, naamlik om die kulturele betrekkinge tussen Suid-Afrika en Nederland in die ruimste sin te bevorder. Dit sluit alle vertakkinge van die kunste of wetenskap in.

Indeks: notas, toetse en vraestelle

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Hier is al die gratis studiemateriaal vir skole wat op LitNet beskikbaar is, gelys volgens graad.

Wiskunde met LitNet gratis op YouTube beskikbaar

LitNet
Notas, toetse en vraestelle

Eksamentyd? Hersieningstyd? LitNet se video’s kan jou help. Kyk na hierdie video’s op LitNet se YouTube-kanaal – en teken sommer ook in!

Uit die argief

Luisterverhale: "Die lied van die reën" deur Eugène Marais, voorgelees deur Marcel van Heerden

Eugène N Marais, Marcel van Heerden
Luisterverhale (2024)

Marcel van Heerden lees Eugène N Marais se verhaal "Die lied van die reën, ’n Koranna-dwaalstorie" voor. Die verhaal het oorspronklik in 1921 in Die Boerevrou verskyn.

So het hulle gelyk: Eugène Marais (1871–1936)

Jannie Pretorius
Visueel (Oktober 2025)

"Min Afrikaanse skrywers het oor die jare soveel durende aandag as Eugène Marais ontvang. Hy was ons eerste groot digter, en agt van sy gedigte is deur André P Brink in Groot verseboek van 2000 opgeneem. Wie weet nie van 'Winternag' en 'Die dans van die reën' nie?"

Menings

Uitdrukkingsvryheid

Marianne Thamm
LitNet25-skrywersberaad

"Die inligtingsekosisteem in hierdie tyd van die algoritmes en gekonsentreerde media-eienarskap het verander van ’n passiewe infrastruktuur vir kommunikasie in die laat 1990’s tot ’n aktiewe wapen vir aanvalle op medemense, magsug en disinformasie in die 2000’s."

Fotoverslag: Marianne Thamm lewer die jaarlikse PEN Afrikaans-lesing oor media- en uitdrukkingsvryheid

Naomi Meyer, Izak de Vries
Menings

"Begin om dinge te doen wat gedoen moet word. Begin lees wat jy dink die samelewing moet lees. Glo jy in vryheid van spraak? Praat dan vry. Glo jy in ’n menslike samelewing? Gedra jou dan menslik. Lewe binne die waarheid. Weier om deel te neem aan leuens. Moenie geïntimideer word deur leuens van leuenaars nie."

Die 5de Swart Afrikaanse Skrywersimposium: Die voortgesette tersaaklikheid van ’n intellektuele tradisie

Luan Staphorst
Menings

"'Swart' kan in dié opsig ’n beweegruimte skep waarin die diskoers rondom Kaaps as 'onafhanklike bruin taal' produktief teengewerk kan word. Dit was in hierdie opsig ook opvallend dat die kernvoorstanders van die Kaaps-as-onafhanklike-bruin/Kullit-taal-diskoers nié by SAS5 teenwoordig was nie, ten spyte daarvan dat vele van daardie individue op die een of ander wyse aan UWK verbonde is en aan vorige simposiums deelgeneem het."

Skeppende KI se uitdagings en oplossings vir akademiese vaktydskrifte

Burgert A Senekal
Universiteitseminaar

"Dit is ’n uitdaging vir vaktydskrifte om KI-geskepte manuskripte te identifiseer, omdat die betroubaarheid van die tydskrif op die spel is. Dit is egter nie genoeg om op die integriteit van skrywers te vertrou of hulle te laat verklaar wanneer hulle KI-hulpmiddels ingespan het nie, want in enige stelsel waar ’n vorm van geldelike beloning aan uitsette gekoppel is, sal mense ’n kortpad na sulke uitsette vind."

Wanneer tegnologie in jou taal begin praat: Hoe Google se nuwe veeltalige KI-woordelys ’n stem gee aan Suid-Afrika se tale in die digitale era

Jean Oosthuizen
Kunsmatige intelligensie

"Vir Afrikaans, wat dikwels as ’n gevestigde maar ook gepolariseerde taal in die openbare sfeer beskou word, bied die KI-woordelys ’n unieke geleentheid om te wys dat Afrikaans nie net histories relevant is nie, maar ook toekomstig aanpasbaar. Dit bevestig dat Afrikaanssprekers nie bloot verbruikers van tegnologie is nie, maar medevormers van die digitale era."

Narratief-gebaseerde geneeskunde: enkele opmerkings

Handré Brand
Seminare en essays

"Persoonlike narratiewe van pasiënte vorm ’n kernbelangrike deel van doeltreffende gesondheidsorg, hetsy of dit binne die spreekkamer as ’n intervensie gefasiliteer word, of buite die spreekkamer deur middel van ekspressiewe verhaalskrywing of dramatisering verkry word."

So het hulle gelyk: ID du Plessis (1900–1981)

Jannie Pretorius
Visueel

"'Rietfontein' van ID du Plessis was die eerste gedig wat jare gelede aan my begin kleef het. Dit is volledig opgeneem in ons Afrikaanse handboek in matriek – in 1981. Daar was vir my iets magies, dramaties en boeiend aan dié ballade."

So het hulle gelyk: Jan FE Celliers (1865–1940)

Jannie Pretorius
Visueel

"Daar is weldeeglik oor Jan FE Celliers geskryf. Ek wil daarom kortliks op sy omvangryke oorlogsdagboek fokus. Hierdie dagboek, in Nederlands geskryf, het my oor die jare groot plesier verskaf."

Elders gesien: Ons stem – die vergete meerderheid

Elzida Becker
Elders gesien

"Ons is die gewone Suid-Afrikaners. Ons lyk verskillend, ons klink verskillend, ons aanbid verskillend, en tog deel ons meer as wat ons verskil. Ons is ouers, ons het ouers, ons werk, ons leef, en al wat ons wil hê, is kos op die tafel, ’n dak oor ons kop en vrede in ons huis. Ons is die mense wat nie op Twitter baklei nie, wat nie verklarings teken nie, wat nie aan protesoptogte deelneem nie. Ons is moontlik die meerderheid, maar ons stem word selde gehoor."

Gewildste plasings

Gewildste plasings op LitNet: 29 Oktober tot 4 November 2025

LitNet
Als oor LitNet

Hier is die tien gewildste plasings op LitNet vir die week 29 Oktober tot 4 November 2025.

Nou op Voertaal

’n Afrikaanse skrywer in die Lae Lande: oor skrywerspolitiek, die oorgang van die tye en ’n vertaalde lewe

Yves T’Sjoen, Etienne van Heerden
Literatuur

"Op universiteit het ek gesit en luister na WEG Louw wat Kloos, Nijhoff, Holst, Perk en ander met ’n gedrae stem voordra tydens die bedompige, warm somersmiddae van die jare sewentig, met Afrika se sonbesies wat buite die lesingsaal se vensters sing en die studente wat swetend en tjoepstil sit en luister. Louw se voorlesings van die Tagtigers se pragtige sonnette het my as bloedjong eerstejaarstudent getref nes die film Woodstock of Jimi Hendrix my ’n dwarsklap gegee het – glo my vry, dit was ’n kulturele ingryp in my brose psige. Ek het gedink hulle – Perk en Kloos en dié snare – is baie cool." Yves T’Sjoen gesels met Etienne van Heerden.

Nederland kies nuwe koers terug na die politieke sentrum met Wilders as verloorder

Jean Oosthuizen
Voorblad

"In ’n dramatiese politieke omwenteling het Nederland se nasionale verkiesing op 29 Oktober 2025 ’n duidelike skuif na die politieke sentrum en sentrum-links aangedui, met ’n swaar terugslag vir Geert Wilders se regse populistiese Partij voor de Vrijheid (PVV)."

SOE slaan weer toe: R4,7 miljoen moet terug na staat

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Die hofbeslissing volg uit president Cyril Ramaphosa se Proklamasie R23 van 2020, wat die SOE gemagtig het om alle onreëlmatighede in PPE-kontrakte landwyd te ondersoek."

Parlementêre ondersoek na statutêreverkragtingskrisis kry momentum

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Met die EFF se oorspronklike mosie as katalisator het die ondersoek reeds provinsiale verhore in Gauteng voltooi en kyk nou na die Oos-Kaap, nog een van die provinsies wat die hardste deur hierdie 'epidemie' getref word."

FlySafair sê vlugte gaan voort ondanks kajuitbemanning se staking

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Kirby Gordon, FlySafair se bemarkingshoof, het gesê daar is voldoende personeel beskikbaar wat bereid is om te werk."

DA se mosie van wantroue teen Lesufi in weegskaal weens onsekere alliansies

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Ondanks hulle vroeëre verklaring is die DA se wantrouemosie volgens ActionSA skynheilig omdat hulle gehelp het dat Lesufi premier word, maar nou politieke munt met hulle mosie wil slaan."

DA eis antwoorde oor Ramaphosa se nefie

Jean Oosthuizen
Voorblad

"Die SOE se jongste optrede het ook opslae gemaak toe hulle op 9 Oktober Maumela se luukse Sandton-herehuis deursoek en ’n vloot Lamborghini’s, kunswerke en selfs ’n speelgoed-Range Rover gekonfiskeer het."

Voorkamerfees oorbrug kultuur, genres en grense

Maryke Roberts
Cultuur

"Wat in September 2003 met vyf verskillende roetes begin het en 350 besoekers gelok het, het vanjaar 1 300 besoekers oor sewe roetes gelok. Altesaam 68 kunstenaars het in 21 verskillende aanbiedinge in huise bo en onder die treinspoor, met of sonder fênsie voorkamers, opgetree."

Leesimpressie: Geen weg terug door Maartje Terpstra

Erik van den Bergh
Literatuur

"Persoonlijke beschrijving van de wrange ervaringen van de vluchteling Elijah uit Burundi in Amsterdam, die opgepakt wordt als hij zijn brievenbus leegt."

Leesimpressie: Neem het vuur mee door Leïla Slimani

Erik van den Bergh
Literatuur

"Prachtige bewogen familiekroniek. Scherp beeld van leven in Marokko en leven als jonge emigrant."

Boeke en skrywers

’n Bloem-boekklub raak BookBedonnerd: ’n besoekersindruk deur die Bloem Boek Kartel

Annamarie du Preez
Feeste

"Die punt is: Daar is mense soos Darryl David. En Harrie en Abrie van Mapsa. Wat na ’n plek soos Richmond kyk en ’n ding daar raaksien. En wat werk om daai ding te laat gebeur. Oor jare. Met moeite. Met passie, en deursettingsvermoë. Met soms meer en soms minder geld. Wat aanhou glo die mense sal kom. En die mense kom. En die mense vier."

HA Fagan (1889–1963)

Erika Terblanche
ATKV|LitNet-Skrywersalbum

"Ek voel dankbaar dat ek lank genoeg gelewe het om die Afrikaner in sy stryd om erkenning en gelykberegtiging van homself, sy taal, sy kultuur, en sy tradisies te sien seëvier. Nou bly my nog die een bede oor: mag hy hom in die oorwinning net so groot en edel toon as in die stryd." Lees meer oor die lewe en werk van HA Fagan in die ATKV|LitNet-Skrywersalbum, saamgestel deur Erika Terblanche.

Fading footprints: In search of South Africa’s first people by José Manuel de Prada-Samper: a book review

Luan Staphorst
Books and writers

"The first chapter also provides a vivid portrait of a cultural, linguistic and continental outsider’s journey to this most enigmatic of collections. That he is further unafraid of discussing his own missteps relative to working with the material, and of reflecting on major personal events that tie in with his research, such as his father’s passing from cancer while trying to start an academic career, marks this section as particularly moving."

Lesersindruk: Kinders se spinnekoppe van Suider-Afrika deur Rudi Steenkamp

Mercia Coetzee
Lesersindrukke

"Wat dié boek verder besonders maak, is Steenkamp se knap balans tussen wetenskaplike akkuraatheid en ’n kindervriendelike aanbieding."

Chris, Taffie en die gruwelike grypdief deur Troula Goosen: ’n lesersindruk

Anne-Marie Burger
Lesersindrukke

"Om ’n kind van kleins af aan fantasieverhale bloot te stel, is nie net om hulle te 'vermaak' nie, dit is om hul denke te vorm, hul harte oop te maak en hul vermoë om te droom aan te wakker."

Persverklaring en uitnodiging: Voorleggings ingewag vir Jan Rabie-Rapportprys 2026

LitNet
Boeke en skrywers

Uitgewers word uitgenooi om boeke in te skryf vir die Jan Rabie-Rapportprys 2026 vir debuut- of tweede prosawerke in Afrikaans. Die prys maak deel uit van die Netwerk24 kykNET Rapport-boekpryse en word jaarliks toegeken.

Leefstyl

Toyota Stellenbosch Woordfees 2025: ’n oorsig

Maryke Roberts
Toyota Stellenbosch Woordfees

"Die toekoms is in jong, kreatiewe hande en ons gaan oukei wees."

Wegwêreld slegwêreld, ATKV-Tienertoneelwenners: ’n onderhoud met Darryl Spijkers

Naomi Meyer, Darryl Spijkers
ATKV-Portaal

Hoërskool Parel Vallei het weer eens die ATKV se Tienertoneelkompetisie gewen. Naomi Meyer praat met Darryl Spijkers, regisseur van Wegwêreld slegwêreld.

Pareltjes uit Amsterdam: Jannie du Toit in Amsterdam

Johan Allers
Leefstyl

Oudkorrespondent Johan Allers woon al vir langer as drie dekades in Amsterdam. Nou afgetree, spring hy gereeld op sy fiets op soek na nuwe en ou pareltjes uit Amsterdam. In die volgende video spring hy saam met Jannie du Toit in ’n motor. Hulle soek na parkeerplek terwyl hulle gesels oor musiek, taal, fietse, kitare en linkerstuurmotors.

Persverklaring: RSG Radioteater se Daar leef mense daar, ’n huldeblyk aan Athol Fugard

LitNet
Leefstyl

Daar leef mense daar deur Athol Fugard is op 6 November op RSG en op rsg.co.za uitgesaai. Dit is nou as potgooi op rsg.co.za en op Spotify beskikbaar.

Persverklaring: Joalette vat weer die pad met haar potjie deur Namibië

LitNet
kykNET Portaal

Ná ’n geurige eerste seisoen is Op pad met my potjie terug vir nog heerlike avonture vanaf Vrydag 28 November 18:30 op kykNET (DStv-kanaal 144) – en dié keer verken Joalette de Villiers ander dele van Namibië. Sy reis verder en dieper die land in om nog meer unieke gemeenskappe, plekke en potjies te ontdek.

Seen elsewhere: I spent three days in Salzburg

Luna Paige
Lifestyle and entertainment

"What an interesting and peaceful place. There is a strange quiet about this city that caught me off guard. It almost feels as if one is walking in an old movie set in a studio mimicking a city."

Nuwe skryfwerk

Die vlugteling

Stefaans Coetzee
Fiksie

"Ek maak aantekeninge, deel die mans in groepe in: Vlagswaaiers, die spreekwoordelike Facebook-warriors. Baksteenskieters, mans wat moontlik sal oorgaan tot aksie, maar nét onder die invloed van drank en groepsdruk, en nét sabotasie."

Die boerbok in die kombuis

Nato Zondagh
Fiksie

"Sowat twintig minute verloop voor die dokter se swierige kar in ’n stofwolk op die werf stilhou. Intussen hervat die vrou haar breiwerk. Sy oordink wat haar man gesê het. Sy is nuuskierig. Loop kombuis toe. Sy deins vervaard terug wanneer sy die boerbok sien wat op sy agterpote teen die muur aanleun."

Skyndood

Ansie Nel
Poësie

"Lig op jou kop; al gryns jy, glimlag.
Ons sterf een keer, leef elke dag."

verlore skapie

Driekie Grobler
Poësie

"daar skuil onrus in jou oë
en weerstand in jou mond"

My winkel

Jacques Wessels
Poësie

"hoe nou gemaak
tussen so ’n verhewe lus
en die broodnodige familiekos?"



Konklusie of gevolgtrekking? Kontradiksie of teenstrydigheid?
LitNet Akademies wil navorsers graag help om meer gespierde Afrikaans te skryf.

KONTAK

litnet@litnet.co.za

021 887 0212


© 2025 LitNet. Alle regte voorbehou | All rights reserved