Gespierde Afrikaans

  • 11

LitNet Akademies wil navorsers graag help om meer gespierde Afrikaans te skryf.

Links is woorde wat dikwels in voorleggings voorkom. Regs is ander voorstelle.

Help ons om hierdie lys uit te brei deur voorstelle te e-pos aan akademies@litnet.co.za. Ons sal sinvolle voorstelle plaas.

 

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L
M - N - O - P - Q - R -S - T - U - V - W - Y - Z

 

A
addisioneel bykomend, toegevoeg, aanvullend Helena Liebenberg

adekwaat

toereikend, genoegsaam

 

admireer

bewonder

Helena Liebenberg

agenda

sakelys

Helena Liebenberg

agter dit

daaragter

Henk Boshoff

aktiveer

ontketen, veroorsaak, sit aan die gang, gee aanleiding tot

Henk Boshoff

allokasie

toewysing, toedeling

 

analiseer

ontleed

 

analiseer, analise

ontleed, ontleding

 

area gebied Pieter GR de Villiers
arriveer aankom, opdaag Henk Boshoff

assumpsie

aanname

 

attent maak op

aandag vestig op Henk Boshoff
   
B

bepunt

beoordeel

Wessel Pienaar

   
C  
   
D
destruktief vernietigend Pieter GR de Villiers
detail besonderhede Helena Liebenberg

determinasie

vasbeslotenheid

 

deur dit

daardeur Henk Boshoff

difterie

witseerkeel

Helena Liebenberg

diftong

tweeklank

Helena Liebenberg

diskussie

gesprek(voering)

 

diskussie

bespreking, gedagtewisseling

Helena Liebenberg

distribusie

verspreiding

Helena Liebenberg

dispuut

geskil

Naas Steenkamp

diverse

uiteenlopende

 

domineer, dominasie

oorheers, oorheersing

 

   
E
ekonomiese indikator(e) ekonomiese aanwyser(s) Wessel Pienaar

eksisteer, eksistensie

bestaan

 

eksploreer verken  
ekstraordinêr buitengewoon Helena Liebenberg
ekwator ewenaar Helena Liebenberg
eleksie verkiesing Christo Viljoen
   
F
fenomeen verskynsel  

forseer

dwing

Pieter GR de Villiers

   
G
geassosieer met verwant aan Pieter GR de Villiers
[monoloog] geëindig afgesluit Suzette Kotzé-Myburgh
gekompliseerd ingewikkeld  
[die dak] geskaal na die dak opgeklim Suzette Kotzé-Myburgh
gholfprospekte gholfvooruitsigte Suzette Kotzé-Myburgh

globaal

wêreldwyd

Christo Viljoen

   
H

herbivoor

grasvreter/graseter

Helena Liebenberg

histories, historikus

geskiedkundig, geskiedkundige

 

   
I
identifiseer uitwys Pieter GR de Villiers
implementeer  toepas, in werking stel, uitvoer, ten uitvoer bring Christo Viljoen
indikasie aanduiding Helena Liebenberg
industrie nywerheid, bedryf Helena Liebeneberg

informeer, misinformeer

inlig, waninlig

 

informasie

inligting

Helena Liebenberg

innoveer, innovasie, innoverend

vernuwe, vernuwing, vernuwend

 

insidensie

voorkoms

Wessel Pienaar

institusie

instelling

 

interpreteer

vertolk

 

intervensie

ingreep, ingryping

 

invensie, inventief uitvinding/vonds, vindingryk/vernuftig  

isolasie

afsondering

Pieter GR de Villiers

   
J  
   
K
karnivoor vleisvreter/vleiseter Helena Liebenberg
kategorie soort, groep Pieter GR de Villiers

klandestien

ondergronds, ongesiens

Philip Calitz

kompakteer

saampers Henk Boshoff

kompeteer, kompeterend

meeding, mededingend

 

kompetensie vermoë Pieter GR de Villiers

konfidensieel

vertroulik

Sarita Friguglietti-de Vaal

konflikterend

strydend

 

konklusie

gevolgtrekking

 

konspirerend sameswerend Suzette Kotzé-Myburgh

konstruktief

opbouend

 

konsulteer raadpleeg Christo Viljoen

konsultasie

raadpleging, beraadslaging

 

konsumpsie verbruik Christo Viljoen
konstateer stel Pieter GR de Villiers
konstitusie grondwet Helena Liebenberg

kontemporêr

eietyds

 

kontinent

vasteland

Helena Liebenberg

kontradiksie

weerspreking

 

kontroversie, kontroversieel

twispunt/geskil, aanvegbaar/omstrede

 

kriterium

maatstaf

 

kwaliteit

gehalte

Helena Liebenberg

   
L

langs dit

daarlangs

Henk Boshoff

lokaal

plaaslik

Helena Liebenberg

lompsom

enkelbedrag

Naas Steenkamp

   
M

meerkeusige vraag

meerkeusevraag

Wessel Pienaar

meriete

verdienste

Wessel Pienaar

met dit

daarmee

Henk Boshoff

   
N

nosie

motief, begrip

Pieter GR de Villiers

   
O
offisieel amptelik Suzette Kotzé-Myburgh

omnivoor

allesvreter/alleseter

Helena Liebenberg

onder dit

daaronder

Henk Boshoff

ongereserveerd

sonder voorbehoud

 

oor dit

daaroor Henk Boshoff

opinie

mening

 

outeur

skrywer

 

   
P

periferie

rand

 

perpetueer

bestendig

 

predator

roofdier

Helena Liebenberg

prolifereer

vermenigvuldig, vermeerder

Henk Boshoff

   
Q  
   
R

realiteit

werklikheid

 

reflekteer i) besin, nadink, oordink, dink
ii) weerkaats, weerspieël
 
reformasie hervorming Helena Liebenberg

regionalisties

van die omgewing, plaaslik

Philip Calitz

regressie

agteruitgang

 

relatief

betreklik

Naas Steenkamp

relevant, relevansie

ter sake, tersaaklikheid, toepaslik(heid)

 

resente

onlangse

 

respekteer eerbiedig Pieter GR de Villiers

retrospektief

terugskouend

 

   
S
sensitief gevoelig Pieter GR de Villiers

sisteem, sistematies

stelsel, stelselmatig

 

siteer, sitering

aanhaal, aanhaling

 

situeer plaas  
stamper buffer Christo Viljoen

suggestie

voorstel

Helena Liebenberg

suspisie

vermoede

Christo Viljoen

   
T
tegnikaliteit tegniese punt Suzette Kotzé-Myburgh
tendensie geneigdheid Suzette Kotzé-Myburgh
tensie spanning Suzette Kotzé-Myburgh
tipeer beskryf Pieter GR de Villiers
tipies kenmerkend Pieter GR de Villiers
tipping point kantelpunt Dalk beter as "oorhelpunt" in Afrikaans. Iets hel immers oor totdat dit kantel. Naas Steenkamp

tjip

skyfie (soos in mikroskyfie)

Christo Viljoen

   
U  
   
V
van dit daarvan Henk Boshoff
verbaliseer verwoord Pieter GR de Villiers
vir dit daarvoor Henk Boshoff
voor dit daarvoor Henk Boshoff
   
W
[in die] wild in die natuur Suzette Kotzé-Myburgh
   
X  
   
Y  
   
Z  

 

 

 

  • 11

Kommentaar

  • Helena Liebenberg

    Ek het met die grootste vreugde hierdie lys oopgemaak en gelees – net om te
    dink dat so 'n lys bestaan, is 'n riem onder my taalhart.

    Elke gespierde Afrikaanse woord daarin opgeneem, is ongetwyfeld kragtiger as
    die Romaanse 'sinoniem' – vir my (oor) altans. Daar is nog talle voorbeelde wat
    bygevoeg kan word sodat ons taal weer op die Germaanse spoor teruggeplaas kan
    word, soos dit was en behoort te wees.

    Jare gelede het ek al die besluit geneem om 'eenvoudige' en verstaanbare
    Afrikaans te gebruik en dit kenmerk my skrywes. Die dele waaruit die eie woorde
    bestaan, is verstaanbaar, terwyl dit nie die geval is met vreemdwoorde nie (bv.
    klink+er en mede+[klink+er] teenoor vokaal en konsonant
    wat as geheel 'geleer' moet word, want die spreker verstaan nie die
    onderdele se betekenis nie).

     Waar die aankleef van vreemdwoorde veral in akademiese taalgebruik hoogmode is,
    is dit nodig dat die gebruikers en hoorders weer aan die taaleie gewoond gemaak
    moet word. Ongelukkig het daar oor die jare talle taalvreemde woorde hulle met
    betekenis en al, wel in Afriaans tuisgemaak en dan is dit moeilik om sodanige
    woord(e) bloot met 'n taaleie een te vervang.

    Sekere vakgebiede leen hulle meer na die gebruik van gespierde Afrikaanse
    woorde, maar in ander vakgebiede is die gebruik van 'internasionalismes' al so
    ingeburger dat dit moeilik vervang sal kan word, in elk geval nie sonder slag
    of stoot nie.

    Dit is 'n fyn spel van die woord, wat met omsigtigheid en weldeurdagtheid
    gevoer moet word.

    Vriendelike groete
    Helena Liebenberg

    http://www.taaloord.co.za

  • Behalwe dat woorde uit Germaanse oorsprong dalk beter op die ore mag val wanneer dit met ander Germaanse woorde omring word (en dit is 'n swepende veralgemening), is daar enige ander positiewe stelling wat gemaak kan word wat hierdie anti-Romeinse kruisvaart regverdig?

  • Neels Swanepoel

    Baie geluk hiermee. Ek gaan beslis voortaan bedag wees op woordgebruik in Afrikaans met moontlike alternatiewe wat ek vir julle kan aanstuur. Regsgeleerdes veral, en in navolging van veral die ou regsengels en regshollands, het nou maar eenmaal die geneigtheid om te wil "slim" en "belangrik" klink wanneer daar formeel geskryf en gepraat word! Dit terwyl die "gewone engels" veldtog wêreldwye sterk steun geniet. Vir my lê die waarde van hierdie poging van julle daarin dat ons Afrikaans verder ontwikkel deur die gebruikmaking van die ruimte wat Afrikaans self, en ook ons Suid-Afrikaanse omgewing  daarvoor bied. 'n Onnodige "lenery" van woorde uit ander tale dui soms vir my op of luiheid of onnodige windmakerigheid! Nie dat sodanige lenery en uiteindelike deelwording van Arikaans van woorde en uitdrukkings van ander inheemse Afrika tale nie soms interessante moontlikede sal kan bied nie! Ek hoor baie hoe my Sotho-studente Afrikaanse woorde in hulle gebruikstaal vermeng en dit laat 'n warm gevoel by my opkom. Mits nie geforseerd nie, het ek geen beswaar as Afrikaans self eendag in sodanige rigting beweeg nie! Ons wil mos "inklusief" (!)  wees! Of dalk," re akaretse".

  • In die natuurwetenskappe is die saak anders. Ons woorde kom uit die brontale van die oorspronklike skrywers ('algebra' en  'syfer'  uit Arabies, 'elektron' en 'omega' uit Grieks, 'kontinu' en 'diskreet' uit Latyn, en talle meer). 'n Wiskunde-artikel is in die meeste gevalle leesbaar selfs in Russies (as 'n mens natuurlik eers jou weg deur hulle alfabet gestoei het). Dis mos 'n goeie ding.

    Hoe meer woorde 'n mens tot jou beskikking het, hoe meer genuanseerd kan jou taalgebruik wees. Bv. die woord "oppervlakte" het twee betekenisse wat albei van kardinale belang in die wetenskap is, en ek kry nie 'n warm gevoel van Germaanse genoegdheid as ek besluit om een van die twee net "oppervlak" te maak nie. Dan sê ek liewer "area" vir die een — kort, kragtig en ondubbelsinnig.

    Verder kan ek nie sien wat gespierd daaraan is om omslagtige omskrywings soos "differensiaal- en integraalrekene" (met twee klassieke woorde daarin) eerder as "kalkulus" te gebruik nie. Al het "wiskunde" die stryd teen "matesis" gewen, doen "skeikunde" en "natuurkunde" vir my smaak argaïes aan.

    Ek kan met baie van die woorde op die lys saamstem, maar die beginsel "Germaans Goed, Klassiek K..." is wat my betref te simplisties. (Oorvereenvoudigend, as jy dan ses lettergrepe bo drie verkies.)

    Wat taal betref, kan 'n mens nie op die lang termyn die volksmond oopsper en dogmadruppels in die keelgat af forseer nie.

    • Anna Weideman

      Wat daardie laaste sin betref - daai's nou spiere: "Wat taal betref, kan 'n mens nie op die lang termyn die volksmond oopsper en dogmadruppels in die keelgat af forseer nie." Ek hou daarvan! Terloops, Engels is ook 'n Germaanse taal, al dink mense anders.

  • Tale
    wat met mekaar in aanraking kom, enersyds as gevolg van die feit dat
    verskillende tale sy aan sy in een gemeenskap gebruik word, en andersyds omdat
    sprekers van verskillende tale kennis opdoen van mekaar se tale, oefen op
    verskillende vlakke van taalbeskrywing (bv uitspraak, woordeskat, grammatika,
    betekenis) invloed op mekaar uit. Dit is ? universele feit, wat met talle
    voorbeelde toegelig kan word. Wanneer twee tale om een of ander rede in
    wedywering met mekaar verkeer, soos in die geval van Engels en Afrikaans, as
    gevolg van politieke of ander faktore, is daar ? verhoogde sensitiwiteit oor
    die mate van invloed wat (veral) van die sosio-ekonomies sterker taal uitgaan. Dit
    lei dikwels daartoe dat ooreenkomste wat duidelik sigbaar is, met agterdog
    bejeën word en in die geval van Afrikaans sonder meer as anglisismes
    gebrandmerk word. 

    Die
    vlakke van taalbeskrywing wat die duidelikste sigbaar is, is natuurlik die
    woordeskat en uitspraak, en daarom is ? mens geneig om individuele woorde in
    die twee tale met mekaar te vergelyk en gevolglik as anglisismes te etiketteer,
    terwyl daar ? veel groter invloed vanuit Engels op Afrikaans uitgaan op die (minder
    opsigtelike) vlakke van grammatika en uitspraak. 
    Engels en Afrikaans is beide Germaanse
    tale, en hulle kernwoordeskat stem dus in ? groot mate ooreen (vgl die bekende
    voorbeeld “My pen is in my hand”), maar die klassieke tale Latyn (en dié se
    dogtertaal Frans) en Grieks het ? sterk invloed op beide uitgeoefen, sodat
    Afrikaans en Engels dikwels ook woorde van klassieke herkoms deel. (? Paar
    voorbeelde uit die teks van hierdie antwoord is “anglisistiese”, “feit”,
    “grammatika”, “universele”, “sensitiwiteit”, “sosio-ekonomies”, “individuele”,
    “klassieke”.) Wat algemene woordeskat betref, is Engels sekerlik in ? veel
    groter mate deur die klassieke tale en (oa) Frans beïnvloed as ander Germaanse
    tale, soos Afrikaans en Nederlands. Maar klassieke leenwoorde wat in Afrikaans
    naas die Germaanse woorde gebruik word, verhoog dikwels (hoewel nie altyd nie)
    die beskrywingsvermoë van Afrikaans en onderskei betekenisse wat byvoorbeeld
    nie in Engels deur verskillende woorde uitgedruk word nie (vgl Afr “direksie”,
    “dirigeer”, teenoor Engels “direction” en “direct”). ? Mens vind ook dat die
    styl (formeel/informeel) en register (tegnies/algemeen) ? keuse tussen twee
    alternatiewe bepaal. In die vertaling van die Bybel laat ons ons dikwels ook
    deur hierdie riglyn lei. In die geval van Griekse, Latynse en Hebreeuse
    leenwoorde in die teks (“indringerwoorde” soos byvoorbeeld “tetrarg”,
    “denarius”, ea) word die betekenis wat uitsluitlik aan daardie woorde gekoppel
    kan word, en nie presies deur ? moderne Afrikaanse woorde uitgedruk kan word
    nie, die maatstaf vir die insluiting van sulke woorde. 
    Laastens
    is dit miskien ook nodig om daarop te wys dat die herkoms van sommige vermeende
    anglisismes eerder aan die invloed van die klassieke tale en Frans op ouer
    vorme van Nederlands toegeskryf kan word as aan Engels. Neem maar net as
    voorbeeld die woord “sober”: In Middelnederlands kom die uitdrukking “Sijt
    sober ende waect” (“Wees matig en bly wakker”) reeds in 1348 voor, waar “sober”
    ontleen is aan die Frans “sobre”,
    uit ongeveer 1180, wat “matig’ en “deugsaam” beteken, en weer ? ontlening is
    aan die Latyn “sobrius”: “nie
    dronk nie, matig, verstandig”. Die eerste optekening in Afrikaans hiervan kom
    voor in die Patriotwoordeboek van 1902, met die betekenis “matig”, “karig”
    en ook “nugter”. (Engels het hierdie woord in 1387 uit Frans oorgeneem, met
    slegs die betekenis “nugter”.) In die dagboek van Jan van Riebeeck is daar ?
    groot getal sulke woorde wat hedendaags nie algemeen in Afrikaans gebruik word
    nie. 
    Uiteraard
    is daar talle woorde in Afrikaans wat nie so ? gemeenskaplike herkoms met
    Engels uit die klassieke tale deel nie, en eenvoudig blatante anglisismes is
    wat geen bykomende betekenis- of styl/register-onderskeid tot ? bestaande
    Afrikaanse woord kan voeg nie, soos “ejeksie”, “persuasie”, “impudensie” ea, en
    moet dus vermy word. Ons moet ons dan ook deur die register van die Bybelteks
    laat lei by die keuse tussen alternatiewe wat wél moontlik is. Dit is nie altyd
    ? maklike taak nie, en daarom verg dit ook noukeurige beoordeling van sulke
    alternatiewe. 
    Met
    vriendelike groete 
    Ernst
    Kotzé 
  • Gert van der Westhuizen

    Mooi om hierdie lys uit te bou - gespierde mense gebruik gespierde tale. 

     
    Afrikaans se spiere is ook inheems, outentiek plaaslik, AFRIKAans -  in woorde en in dade.
     
  • Liesel Eiselen

    Ek verstaan nie mooi die opgewondenheid oor die "Gespierde Afrikaans"-lys nie.  Daar is geen nuutskeppings in die lys nie - almal doodgewone Afrikaanse woorde wat 'n mens in enige woordeboek kry. Of is die aanname dat sprekers, wat al so gewoond is aan die anglisistiese woorde, nie woordeboekgebruikers nie?

    Wat ek baie graag sal wil sien, is 'n lys met rekenaar/internetterme in "Gespierde Afrikaans"!
     
  • In die 21ste eeu weet almal wat sagteware is. Min weet wat programmatuur is. Almal weet wat die aansitter van 'n motor is, maar wie weet dat dit 'n knormoer is? 'n Vis en tjips winkel is eintlik 'n visenaartappelskyfierestourant.

  • Reageer

    Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Kommentaar is onderhewig aan moderering.


     

    Top