Dae in die lewens van vrywillige werkers: Belewenisse van studente-vrywilligers

  • 0


Die doel van hierdie studie was om vas te stel wat ons studente in die kursus terapeutiese sielkunde aan Unisa beleef tydens hul vrywillige werk wat deel van hierdie kursus vorm. Kwalitatiewe navorsing is gedoen deur ’n groep studente se opstelle te ontleed. Hierdie data is gebruik om temas te identifiseer binne die paradigma dat daar meervoudige werklikhede bestaan. Studente het oorwegend gerapporteer dat hulle positiewe gevolge van hul vrywillige werk beleef het, wat ooreenstem met bestaande navorsing. ’n Paar teorieë, byvoorbeeld die eksistensiële teorie en die sosiale-identiteitsteorie, wat hierdie positiewe uitwerking op vrywilligers verklaar, word kortliks bespreek. Verskeie temas is uit die data geïdentifiseer, wat onder die bevindings bespreek word. Die belangrikste sielkundige uitwerking op die studente was dat hulle persoonlike verandering en ontwikkeling beleef het as gevolg van die vrywillige werk en dat hulle waardevolle lesse geleer het oor hulleself, oor die lewe en oor hulle kliënte. Hulle het ook besef dat terwyl hulle ander gehelp het, hulle self ook op sielkundige gebied gehelp is. Ander positiewe gevolge is ’n gevoel dat hulle iets bereik het en dat hulle die teorie van die kursus in die praktyk kon omsit. Studente het finansiële opofferings gemaak en hulle vrye tyd opgeoffer om hierdie werk te kon doen. Die niemateriële beloning wat hulle ontvang het, het dit egter die moeite werd gemaak: hulle het gevoel hulle is van waarde, omdat hulle daartoe bygedra het om ander mense te help. As gevolg hiervan het die meeste navorsingsdeelnemers gerapporteer dat hulle lewens betekenis gekry het. Sommige het ook ’n identiteit van ’n helpende persoon ontwikkel en het sosiaal ingeskakel gevoel. Hierdie navorsing het bevestig dat studente buiten teoretiese kennis, ook praktiese ondervinding moet kry. Hierdie ondervinding het hulle positief beïnvloed en hulle het daardeur ook ’n bydrae tot hul gemeenskappe gelewer.

Trefwoorde: vrywillige werk; studente-vrywilligers; uitwerking van vrywillige werk; sielkundige gevolge vir vrywilligers; helpende identiteit


Days in the lives of volunteer workers: Experiences of student volunteers

The aim of this study was to find out how students are influenced by the volunteer work they do as part of a course in therapeutic psychology at the University of South Africa (Unisa). It was accepted that students’ volunteer work would contribute to their theoretical knowledge (according to the widely accepted educational principle of learning by doing – see Niu 1994:2) and that they would serve their communities by doing this work. Furthermore, it became clear from the literature and from contact with the students that volunteers do not only influence other people and their communities, but that the volunteering has an influence on them. The lecturers of this course had not yet done any research on the effects of volunteering on the students and it became necessary to find out what our students experience when doing volunteer work and how it affects them. The research question, therefore, was: What are the effects of volunteering on our students who do voluntary work as part of the course in therapeutic psychology at Unisa?

The rationale for this study developed from the need to know more about what our students experience when doing voluntary work, and from the paucity of especially South African research on volunteering, especially the psychological effects of voluntary work on volunteers, and more specifically student volunteers.

For the purpose of this study, volunteerism is defined as “the giving of students’ time, energy and money to the advantage of other people and their communities without being remunerated”. The main aspect of this definition is the non-remuneration aspect.

Qualitative research was done by analysing students’ essays on their volunteer work. On the course web page students were asked to submit essays, voluntarily, of one to two pages on the topic: “A day in the life of a volunteer worker”. They were asked to write about their volunteer work as if it happened in one day, even though it happened over a longer period. They were further asked to pay special attention to what they experienced, especially emotionally. Although they reported on their voluntary work in compulsory assignments, the aim with this request was to gather more comprehensive (“rich”) data on their experiences and to analyse it systematically.

We received feedback from 23 students. The data revealed the effects of volunteer work on them – mainly psychological, but also social and material effects. There were 17 female and six male research participants and their ages ranged from 23 to 59. The data was analysed by doing thematic analysis (TA), whereby patterns or themes in the data are identified according to principles described by various authors, for example Anderson (2007), Braun and Clarke (2006) and Kelly (2006). The researcher acknowledged the fact that it is a quite complicated process whereby new knowledge can be gained. The point of departure, therefore, was that the researcher was not the expert on the topic, and the aim was to empathise with the research participants and thereby let their viewpoints prevail.

Limitations of this study are discussed briefly – the small sample of participants limits the possibility of generalising the findings to the total population of volunteer workers or student volunteers in our country or worldwide. It was, however, not the aim of this study to do so.

The findings are reported according to the identified themes and sub-themes that were most prominent in the data. In the discussion of these themes, the effects of their volunteering on the participants are described, and because of the “rich” and “live” data in the essays, a considerable part of the discussion includes quotations from the students’ essays. 

The students reported mostly on the positive effects of volunteering, which is consistent with other research. The mostly positive effects of volunteering, as found in this research, can be explained by theories that are related to the meaning of life, the finding of a purpose in life, having an identity of a helping person, and of being socially integrated. Within the broad approach of positive psychology, the specific applicable theories here are existential theory, activity theory, role theory, social engagement theory and social identity theory – these are briefly discussed and applied to volunteering.

A prominent theme identified from the data was: Who has been helping whom? The participants realised that not only the recipient of the help benefits, but so does the volunteer. Further themes were identified, illustrating the mostly positive effects of volunteering on the participants. Some of the themes are the following:

Change: Most participants reported positive changes as a result of their volunteering, which can also be called personal growth. They experienced changes in their behaviour, new perspectives on life, being less inclined to stereotype marginal groups, having more empathy with people’s suffering, and finding closure in respect of own grief.

An environment of lessons: Most participants also reported what they learnt when doing volunteer work, for example getting to know themselves and other people better, the skill of listening to others, and being humble when observing the grief of others. They also learnt more about the theory they have to study by doing this practical work.

A sense of achievement: Participants were thanked by the recipients of their volunteering and they also saw changes in them, which gave the participants a feeling that they had achieved something by helping others. This also contributed to finding meaning and a purpose in life.

Emotionally laden experiences: Participants experienced a range of emotions from happiness to sadness. They coped with the latter by being supported by personnel of the organisations where they worked. However, some participants were disappointed by the way organisations and their personnel handled their volunteers and clients.

Sacrifices and rewards: The volunteer work had effects on the participants’ finances and time – they had to make sacrifices to enable them to do their volunteer work – spending money on transport and giving of their time. However, they also reported that they experienced rewards – not in a material sense, but especially on a psychological level. They felt, for example, that their lives were worthwhile and meaningful, because they had contributed to the well-being of other people and their communities.

Although the students were compelled to do volunteer work, it was encouraging that they responded mostly positively to this “compulsory voluntary” work. They wrote that they were “inspired, thankful and highly stimulated” and described their experiences as “fantastic” and “the highlight” of their honours degree. As a result, some have decided to continue volunteering. One of the participants wrote that because he wanted to do this work, despite having been compelled to do it, he could probably be more correctly called a “willenteer” rather than a “volunteer”.

The mostly positive effects on student volunteers as described in this article confirmed that it is correct to expect students to get involved in practical work related to their field of study – this is in accordance with our university’s Community Engagement and Outreach Policy (Unisa 2008) and it is also reported in the literature that this principle is practised by educational institutions all over the world.

Keywords: volunteering, volunteer work, student volunteers, effects of volunteering, psychological effects of volunteering, helping identity

1. Agtergrond van hierdie studie: studente-vrywilligers

Studente aan die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) wat die kursus terapeutiese sielkunde neem (wat deel is van die sielkunde-honneurskursus), moet vrywillige werk doen by enige organisasie waar mense op een of ander manier gehelp word om uitdagende lewensituasies te hanteer, en waar hulle verkieslik ook opleiding sal kry, maar laasgenoemde is nie verpligtend nie. Daar word verder verwag dat hulle die vrywillige werk sal doen onder leiding van ’n geskikte persoon wat aan hulle leiding kan gee en verantwoordelikheid neem vir die werk wat hulle doen. Die opdrag bevat voorbeelde van organisasies waar hulle vrywillige werk kan doen, byvoorbeeld welsynsorganisasies, hospitale, skole, MIV-klinieke, kinderhuise, ouetehuise, kerke en traumasentra. Hulle moet dan werkopdragte doen oor die teorie wat hulle moet bestudeer en dit toepas op die situasies waar hulle die vrywillige werk doen. Hulle moet verder ook terugrapporteer oor hul vrywillige werksaamhede.

Die dosente wat by hierdie kursus betrokke is, het gemeen dat die praktiese werk ’n bydrae tot die studente se teoretiese kennis lewer (leer deur doen – kyk Niu 1994:2) en dat hulle daarmee ook hulle gemeenskappe dien. Dit voldoen ook aan Unisa se gemeenskapsbetrokkenheid- en uitreik-beleid, ten opsigte waarvan die universiteit se akademies-gebaseerde gemeenskapsbetrokkenheid soos volg uitgespel word:

Die doel is diens aan die gemeenskap aan die een kant, en studente se leer deur ondervinding, die verryking van akademiese redevoering en die skepping van nuwe kennis aan die ander kant. […] Die studente leer uit ondervinding, pas hulle kennis toe, ondersoek loopbaanmoontlikhede, word meer bewus van hul gemeenskap se behoeftes en leer hoe om navorsing te doen. Daar is ook ’n sosiale voordeel aan verbonde, naamlik die aanmoediging van demokratiese waardes en burgerlike en gemeenskapsverantwoordelikhede. (Unisa 2008:3; my vertaling)

Tog het ek ongeveer ’n jaar gelede ’n nuwe bewustheid ontwikkel: ek het op ’n artikel van Wilson en Musick (1999) afgekom wat die uitwerking van vrywillige werk op die vrywilligers beskryf. Dit het my daarvan bewus gemaak dat ons meer behoort te weet oor wat die uitwerking van ons studente se vrywillige werk op hulle is. Ek het ook besef dat dit vir die leerplanontwikkeling van die kursus in terapeutiese sielkunde noodsaaklik is om hierdie inligting te kry. Ek het toe die artikel van Cormack en Konidari (2007) gevind wat juis dít sê: dat dosente ook uit hul studente se ondervindinge kan leer en dan hierdie nuwe kennis uit die praktyk in hul kursusse kan inbring om sodoende studente se akademiese ontwikkeling te bevorder. Terselfdertyd het ek met ’n paar studente oor hulle vrywillige werk gesels en navrae per e-pos gekry wat my laat besef het dat ons dosente nie genoeg weet van wat ons studente beleef tydens hulle vrywillige werk nie. Ons het wel hulle werkopdragte gelees waarin hulle terugrapporteer oor hul vrywillige werk, maar nie die data sistematies ontleed nie.

Die bewustheid dat vrywilligers nie net mense help en hul gemeenskappe dien nie, maar dat die werk wat hulle doen ook gevolge vir hulle self het, het my genoop om kwalitatiewe navorsing hieroor te doen en uit te vind wat ons studente beleef. Ek het daarom ’n oproep op ons studente gedoen om vrywillige bydraes te stuur vir my navorsing oor die uitwerking van vrywillige werk op hulle. Ek het op die kursus se webblad gevra dat hulle vrywillig opstelle aan my sal stuur oor die onderwerp “’n Dag in die lewe van ’n vrywillige werker” en dat hulle veral aandag moet gee aan wat hulle beleef het en hoe hulle gevoel het. Alhoewel hulle as deel van hul verpligte werkopdragte gerapporteer het oor hul vrywillige werk, wou ek meer “ryk” data probeer kry en dit sistematies ontleed. Die opstelle en/of e-pos-boodskappe wat ek van 23 studente ontvang het, het genoeg data opgelewer om hierdie artikel te skryf oor wat ’n groep sielkunde-studente beleef het tydens hulle vrywillige werk en wat die sielkundige, sosiale en materiële uitwerking daarvan op hulle was.

2. Definiëring van vrywillige werk

Die studente se verpligte praktiese werk is uiteraard streng gesproke nie “vrywillig” nie, maar in die meeste definisies van vrywillige werk in die literatuur word die onbetaalde bydrae tot ander mense en organisasies se welsyn tog vrywillige werk genoem. In baie navorsingspublikasies word vrywillige werk (volunteerism of voluntary work) omskryf as die gee van die vrywilliger se tyd, energie, materiële besittings, en selfs hul bloed, om ’n bydrae tot ander mense se lewens te lewer en om hulle gemeenskappe te verbeter. Briggs, Landry en Wood (2007) beskryf helpende gedrag deur mense as die gee van iets van hulleself (byvoorbeeld tyd, geld, ens.) aan ander.

Wilson en Janoski (1995) lig die onbetaalde aspek uit in hul definisie, waar hulle sê dat vrywillige werk die naam is vir ’n stel aktiwiteite waar mense betrokke raak by ander se nood, soos byvoorbeeld om bejaardes te help of om benadeelde kinders vir iets af te rig – sonder betaling. Die Australiese buro vir statistiek het in 1996 in hul definisie van vrywillige werk gesê dat dit ’n aktiwiteit is wat in niewinsgewende organisasies plaasvind, dat dit tot voordeel van die gemeenskap is en dat die vrywilliger dit sonder dwang doen, sonder om betaling te ontvang (Cordingley 2000).

Die verskeidenheid van vrywillige werk word goed beskryf deur Noble (2000). Sy sê dat sommige vrywilligers in organisasies werk, terwyl ander op hul eie werk, maar dat almal dit uit eie keuse doen. Sy gee ‘n verskeidenheid voorbeelde van vrywillige werkers, onder andere: die padda-beskermer, die natuurpark se onkruid-uitroeier, die oudonderwyser wat afgesonderde kinders help, die besoeker aan ’n verpleeginrigting, die persoon wat die blikkie vashou in ’n winkelsentrum om bydraes te vra, en die advokaat wat stemme werf vir beter gesondheidsdienste.

Vir die doel van hierdie studie word vrywillige werk gedefinieer as die gee van studente se tyd, energie en selfs materiële goedere tot die voordeel van ander mense en hulle gemeenskappe sonder om betaling daarvoor te ontvang. Die hoofklem in hierdie definisie val op die feit dat studente nie betaal word vir hulle dienste nie. 

3. Teorie en navorsing oor die uitwerking van vrywillige werk op vrywilligers

Die breë benadering van sielkunde waarin vrywillige werk pas, is dié van positiewe sielkunde, wat beskryf word as “’n oorkoepelende term vir teorieë en navorsing oor wat die lewe die moeite werd maak” (Park en Peterson 2006:292; my vertaling). Seligman (aangehaal in Cook 2004) sê dat positiewe sielkunde aandag gee aan positiewe emosies, die opbou van sterkpunte en deugde en die gee van riglyne vir wat Aristoteles die goeie lewe genoem het. Positiewe sielkunde is ’n reaksie teen die negatiewe beklemtoning in die sielkunde van vroeër, toe die negatiewe en destruktiewe aspekte van menslike ontwikkeling beklemtoon is (Lyubomirsky 2008; Park en Peterson 2006; Wallace en Bergeman 2006). Volgens Cook (2004) is die benaderings in die sielkunde wat nie deur positiewe sielkunde ondersteun word nie, byvoorbeeld psigoanalise en behaviorisme, terwyl humanisme (verbind met Maslow en Rogers) gesien kan word as ’n voorloper van positiewe sielkunde, met die veronderstellings van selfverwesenliking, optimale ontwikkeling, verantwoordelikheid, hoop, positiewe emosie, ensovoorts. Ook die eksistensiële teorie, wat handel oor die betekenisvolheid van die lewe, pas in die benadering van die positiewe sielkunde (kyk Cook 2004). Vrywillige werk hou dus verband met positiewe sielkunde, omdat vrywilligers ’n bydrae lewer tot ander mense se lewens en omdat dit die vrywilligers ook positief raak (Ronel 2006).

Die meeste navorsing oor vrywillige werk handel oor die redes waarom mense vrywillige werk doen – dus oor hulle motivering daarvoor. Teorieë wat met die motivering vir vrywillige werk verband hou, is teorieë wat nie spesifiek oor vrywillige werk gaan nie, maar wat op mense se motivering toegepas word, byvoorbeeld dié oor altruïsme teenoor egoïsme en oor prososiale gedrag. (Daar is nog nie uitsluitsel oor die vraag of mense suiwer altruïsties kan wees en of daar so iets soos ’n altruïstiese persoonlikheid bestaan nie. Verder is daar ook meningsverskille onder teoretici en navorsers oor of mense deur altruïsme of deur egoïsme aangedryf word om vrywillige werk te doen. Dit is ’n onderwerp wat ’n afsonderlike artikel regverdig en nie hier verder behandel sal word nie.)

Ek kon ook nie spesifieke sielkundige teorieë vind wat direk handel oor die uitwerking of gevolge van vrywillige werk vir die vrywilliger nie, maar, net soos by motivering, is daar teorieë wat op die uitwerking van vrywillige werk toegepas kan word. ’n Sielkundige teorie, naamlik die funksionele teorie, is deur Clary, Snyder, Ridge, Copeland, Stukas, Haugen en Miene (1998) op vrywillige werk toegepas (kyk Francis 2011, wat ook hierdie teorie met betrekking tot vrywillige werk verduidelik). Dit handel oor die sielkundige funksies wat mense se dade vir hulle inhou, en verklaar dus die motivering vir vrywillige werk, maar dien ook om die gevolge van vrywillige werk vir die vrywilliger te verklaar. Volgens bogenoemde skrywers sal vrywillige werk volgens die funksionele teorie in die volgende opsigte tot vrywilligers se lewens bydra:

  • kennis: nuwe leerervarings wat ’n beter begrip vir die wêreld meebring
  • sosiaal: saam wees met vriende en sodoende vriendskappe versterk, asook iets doen wat sosiaal aanvaarbaar is
  • waardes: mense kan hulle waardes, byvoorbeeld altruïstiese waardes en humanitêre besorgdheid, uitdruk
  • beskerming van die ego: negatiewe gevoelens, byvoorbeeld skuldgevoelens, word uitgedoof
  • versterking van die ego: positiewe emosie word versterk en bring ego-groei mee
  • loopbaan: ontwikkel loopbaanvaardighede en hou dit in stand.

Die navorsing wat oor die uitwerking of gevolge van vrywillige werk vir die vrywilliger handel, is baie minder as dié oor motivering. Dié wat wel oor eersgenoemde handel, rapporteer meestal positiewe gevolge vir vrywilligers – heelwat minder handel oor negatiewe gevolge.

Benewens die funksionele teorie is daar nog ’n paar teorieë wat toegepas kan word om die meestal positiewe gevolge van vrywillige werk te verklaar, byvoorbeeld die eksistensiële teorie en ander teorieë wat verband hou met die betekenis en doel van die lewe en met sosiale betrokkenheid, al handel dit nie oor vrywillige werk as sodanig nie. In die besprekings wat hierna volg, sal na teorieë verwys word wat die positiewe uitwerking van vrywillige werk verklaar (kyk byvoorbeeld na punte 3.1.1 en 3.1.4).

3.1 Positiewe uitwerking van vrywillige werk op vrywilligers

Dit is opvallend hoeveel navorsingsliteratuur oor vrywillige werk verwys na die voordele van vrywillige werk vir die vrywilliger. Grant en Sonnentag (2010:20) stel dit baie raak in die bekende woorde van Ralph Waldo Emerson dat iemand wat ander help, ook voordeel daaruit sal trek: “It is one of the most beautiful compensations of life that no man can sincerely try to help another without helping himself.” Ook Piliavin en Siegl (2007:450) som dit treffend op met die volgende woorde: “Doing work that serves others has mood-enhancing, social-integrating, health-promoting, or even death-delaying power.” Hierdie en ander positiewe gevolge van vrywillige werk soos in die literatuur beskryf, word vervolgens bespreek.

3.1.1 Sielkundige welstand

Op die webwerf Caring (2011) word geskryf dat vrywilligers beter sielkundige welstand as ander mense beleef – dat hulle byvoorbeeld meer lewenstevredenheid en minder depressie beleef as nievrywilligers. Navorsingsbevindings rapporteer verder dat vrywilligers selfvertroue, ’n hoë selfagting en die identiteit van ’n helpende persoon het as gevolg van hul vrywillige werk – kyk byvoorbeeld na navorsing soos dié van Hardill en Baines (2003), Luoh en Herzog (2002), Snyder, Omoto en Lindsay (2004), Steffen en Fothergill (2009), Van Emmerik en Jawahar (2005) en Wilson en Musick (1999). Verder het die navorsing van Andersson en Öhlén (2005) oor vrywilligers by ’n hospies in Swede gevind dat die vrywilligers belangrik voel en dat hulle waardering, dankbaarheid en vriendskap by die hospies ondervind. Dit dra by tot hul persoonlike groei, rypheid en hoop.

Sielkundige welstand sal ook met positiewe emosies en ‘n positiewe gemoedstemming gepaard gaan. Hierdie positiewe gevoelens wat deur vrywillige werk voortgebring word, word deur verskeie navorsers beskryf, byvoorbeeld Noble (2000) en Steffen en Fothergill (2009). Piliavin en Siegl (2007) skryf ook dat vrywillige werk mense laat goed voel oor hulleself en Yeung (2004:33), wat verskeie positiewe emosies by vrywilligers gevind het, haal een van haar navorsingsdeelnemers aan wat oor haar vrywillige werk gesê het: “Joy … joy is the real profit.”

’n Baie belangrike deel van mense se sielkundige welstand is of hulle voel hulle lewe is betekenisvol en die moeite werd. Volgens die eksistensiële teorie sal mense betekenisloosheid beleef as hulle nie ’n doel het waarvoor hulle leef nie (Corey 2009; Fernando 2007). Een faktor wat sin aan ’n mens se lewe gee, is dat jy ’n verskil in ander mense se lewens maak. Daarom kan ’n mens verwag dat die meeste vrywilligers waarskynlik sal voel dat hulle lewens sin maak. Die meeste navorsing het bevind dat vrywilligers positiewe gevolge beleef, en ’n hele paar navorsers het spesifiek gerapporteer dat vrywilligers meen dat hulle lewens betekenis het as gevolg van die vrywillige werk wat hulle doen. Greenfield en Marks (2004) meen byvoorbeeld dat vrywillige werk ’n gevoel gee dat daar ’n doel in die lewe is; Wilson en Musick (1999) het gevind dat vrywillige werk mense die gevoel gee dat hulle ’n verskil maak; MacNeela (2008) het rapporteer dat vrywilligers voel dat hulle iets doen wat die moeite werd is en dat hulle lewens daarom betekenis het.

3.1.2 Fisieke gesondheid

Heelwat navorsers vind dat vrywilligers se fisieke gesondheid bevoordeel word en dat daar selfs ’n laer sterftesyfer onder vrywilligers is – kyk byvoorbeeld na navorsing deur Ayalon (2008), Baldock (2000), Lum en Lightfoot (2005), Luoh en Herzog (2002), Okun en Rios (2010), Piliavin (2010), Snyder e.a. (2004) en Steffen en Fothergill (2009). Windsor, Anstey en Rodgers skryf oor die “uitgestelde sterflikheid” van vrywilligers (2008:59; my vertaling). Ook Wilson (2000) erken dat vrywillige werk voordele vir fisieke gesondheid inhou, maar meen dat dit meer waarskynlik is dat gesonde mense vrywillige werk sal doen. Nietemin sê Wilson verder dat goeie gesondheid in stand gehou word deur die doen van vrywillige werk.

3.1.3 Sosiale voordele

Daar is ook positiewe sosiale gevolge van vrywillige werk. Die sosiale voordeel van om sosiaal ingeskakel te wees (soos om ander mense te ontmoet, vriende te maak, minder eensaam te wees, ander se geselskap te geniet en deel van ’n gemeenskap te wees), word deur verskeie navorsers gerapporteer, byvoorbeeld Bierhoff (2002), Hardill en Baines (2003), Lum en Lightfoot (2005), Noble (2000), Snyder e.a. (2004), Steffen en Fothergill (2009), Van Willigen (2000) en Yeung (2004). Miller haal Blinkhoff en medewerkers aan wie se navorsing gedoen is in Zambië waar een vrywilliger, Dominic, die uitwerking van sy vrywillige werk beskryf en onder andere sê dat mense nou weet wie hy is: “Die werk het my bekend gemaak in die gemeenskap. ... Mense herken my” (Miller 2000:190; my vertaling). 

Teorieë wat die sosiale voordele verklaar, word in die volgende afdeling bespreek.

3.1.4 Redes vir die positiewe uitwerking van vrywillige werk afgelei uit teorieë

Die redes waarom vrywillige werk positiewe gevolge vir vrywilligers het, kan uit ’n paar sielkundige teorieë verklaar word. Hierdie teorieë handel nie oor vrywillige werk as sodanig nie, maar dit kan ook op vrywillige werk toegepas word.

Ayalon (2008) gee vier teorieë aan as verklaring vir die positiewe uitwerking van vrywillige werk, naamlik die aktiwiteitsteorie, rolteorie, kontinuïteitsteorie en sosiale-betrokkenheid-teorie. Hierdie teorieë handel hoofsaaklik oor die positiewe uitwerking van volgehoue sosiale deelname en word hoofsaaklik in ontwikkelingsielkunde aangewend om veral ouer mense se aanpassing te verklaar. Dit kan egter ook op vrywillige werk toegepas word.

’n Paar ander teorieë word deur Piliavin (2010) genoem wat ook met die positiewe uitwerking van vrywillige werk verband hou. Hierdie teorieë gaan oor inskakeling by die gemeenskap wat vir vrywilligers ‘n positiewe sosiale identiteit, ’n positiewe selfagting en betekenis in hul lewens meebring. Die teorieë is die volgende:

  • Vervreemding teenoor sosiale inskakeling: Die idee kom van Durkheim en gaan daaroor om deel van ’n groep of gemeenskap te wees, wat die teenoorgestelde van vervreemding teweeg bring.
  • Rol-opstapeling: ‘n Verskeidenheid vrywillige rolle waardeur ander gehelp word, lei na sielkundige en sosiale welstand.
  • Sosiale-identiteitsteorie: ’n Mens se identiteit word onder andere gevorm deur deelname aan helpende sosiale aktiwiteite, byvoorbeeld vrywillige werk. Sodanige deelname bevorder jou selfagting en gee ook die gevoel dat jy van belang is vir die gemeenskap (Piliavin 2010:162. Kyk ook Thoits en Hewitt 2001:128).

Volgens al bogenoemde teorieë sal ’n aktiwiteit soos vrywillige werk waardeur mense en die gemeenskap gehelp word, verskeie positiewe gevolge vir die vrywilliger hê.

3.2 Negatiewe uitwerking van vrywillige werk op vrywilligers

Met die bestudering van die navorsing oor die uitwerking van vrywillige werk op vrywilligers word dit duidelik dat dit algemeen aanvaar word dat vrywillige werk positiewe gevolge inhou, maar dat daar ook negatiewe gevolge kan wees. Negatiewe uitwerkings kom nie baie op die voorgrond in die literatuur nie, behalwe wanneer die navorsing spesifiek handel oor negatiewe gevolge, soos byvoorbeeld in die werk van Moodley (2009), wat handel oor uitbranding van beraders, dié van Graaf (2011) oor onder andere deernisuitputting (“compassion fatigue”), uitbranding en sekondêre trauma waaraan versorgers van MIV/VIGS-pasiënte ly, en dié van Rughoo (2010) oor plaasvervangende trauma (“vicarious trauma”) en deernisuitputting by onervare trauma-beraders.

Die enkele ander navorsingstudies wat wel verslag doen oor negatiewe gevolge, voeg die volgende by: negatiewe emosionele belewenisse, slegte ondervindings, benoudheid en angs. Negatiewe uitwerkings word in verband gebring met die soort vrywillige werk en ook met faktore soos die wyse waarop vrywilligers deur die organisasies hanteer word (met betrekking tot opleiding, toesig, ondersteuning en die tyd wat vereis word) en die vrywilligers se emosionele oorlading, oor-toewyding, en hul onvermoë om die situasie die hoof te bied (kyk byvoorbeeld Cocca-Bates en Neal-Boylan 2011; Miller 2000; Noble 2000). Van Emmerik en Jawahar (2005), wat slegs in hul slotparagraaf na negatiewe gevolge verwys, meen dat daar negatiewe gevolge kan wees soos benoudheid, angs en uitbranding wanneer die vrywilligers probeer om dinge te doen wat buite hul vermoë is. Kottler (2000:74) skryf oor moontlike negatiewe gevolge onder die opskrif “Wanneer empatie te seermaak” (my vertaling) en noem die volgende negatiewe gevolge wat vrywilligers mag ondervind as hulle aan te veel druk en spanning onderwerp word: deernisuitputting, sekondêre trauma, uitbranding, plaasvervangende trauma en teen-oordrag (gevoelens teenoor kliënte wat uit eie onopgeloste konflikte spruit).

’n Paar navorsingstudies verwys na die toewyding en die hoeveelheid tyd wat vrywilligers gee, wat probleme kan skep as dit te veel word. So byvoorbeeld sê Windsor e.a. (2008:69) dat oor-toegewyde vrywilligers wat te veel tyd aan vrywillige werk bestee, negatiewe gevolge mag ondervind en stel voor dat mense liewer by “matige vlakke van vrywillige werk” (my vertaling) betrokke moet wees. Vrywillige werk kan ook ’n probleem word wanneer dit inmeng met die vrywilliger se gesinstyd, en Cowlishaw, Evans en McLennan (2010) verwys in hierdie verband na werk-gesin-konflik.

Sommige soorte vrywillige werk kan selfs gevaarlik of lewensbedreigend wees, soos byvoorbeeld om te help by ’n sopkombuis in ’n gevaarlike deel van die stad of om blootgestel te word aan gevaarlike siektes (Batson, Ahmad en Stocks 2004; Snyder e.a. 2004). Dit is interessant dat ten spyte daarvan dat hul bewus is van die gevare of negatiewe uitkomste, mense hulleself nog steeds in gevaar sal stel om ander te help. ’n Voorbeeld van hierdie gees is dié van ’n vrywilliger wat MIV/VIGS-pasiënte versorg, maar op grond van haar godsdienstige geloof nie kan ophou hiermee nie. Sy stel dit so: “My vinger is vasgeweef in die mandjie” (Blinkhoff en medewerkers, aangehaal in Miller 2000:183; my vertaling).

4. Studente-vrywilligers

4.1 Studente leer teorie deur middel van praktiese werk

Vroeg in die 20ste eeu het John Dewey verskil met die opvoedkundige filosofie van sy tyd wat studente beskou het as “stoorplekke van feite” (Edlefsen en Olson 2002:93; my vertaling). Hy het dit bepleit dat studente uit ondervinding moet leer en het “leer deur te doen” beklemtoon (Niu 1994:2; my vertaling). Dit is interessant om kennis te neem daarvan dat Mao Zedong, China se revolusionêre leier, wat ook ’n opvoedkundige was, ’n paar jaar later dieselfde soort siening van opvoeding gehad wat hy genoem het “leer uit die praktyk” (Niu 1994:2; my vertaling). Verteenwoordigend van die Weste en die Ooste onderskeidelik, het Dewey en Zedong verskil met betrekking tot politieke en filosofiese kwessies, maar saamgestem oor die opvoedkundige beginsel van leer deur praktiese ondervinding (Niu 1994).

Vandag word dit algemeen aanvaar dat alle leerders (skoliere en studente) praktiese ondervinding moet opdoen wat verband hou met die teoretiese kennis wat hulle verwerf (kyk byvoorbeeld Edlefsen en Olson 2002; Garcia, Clark en Walfish 1979; King 2009; Latham 2003; Lewis 2009). Een manier om praktiese ondervinding op te doen is om iewers vrywillige werk te doen. Daarom moedig sommige kolleges, universiteite en hoërskole hulle studente/leerders aan om êrens in hul gemeenskappe betrokke te raak as vrywilligers, terwyl ander dit vereis as deel van ’n kursus, soos in die geval van die studente van hierdie studie. Volgens Smith, Holmes, Haski-Leventhal, Cnaan, Handy en Brudney (2010) is daar ’n toename in programme vir vrywilligers by skole en universiteite in lande soos Australië, Kanada, Nieu-Seeland, die Verenigde Koninkryk en die Verenigde State van Amerika – dit word service learning of community service genoem. Dit geld egter ook vir ander lande. Voorbeelde van opvoedkundige instansies waar vrywillige werk aangemoedig word, is die Universiteit van California-San Diego (UCSD), waar studente aangemoedig word om deel te neem aan ’n verskeidenheid vrywillige aktiwiteite (Marshall 2004); die Universiteit van KwaZulu-Natal (2010), waar studente gemotiveer word om by gemeenskapsprojekte betrokke te raak, en die Western China University Graduates Volunteer Teaching Program, wat gegradueerdes van die universiteit vra om tot die ontwikkeling van onder andere die onderwys of gesondheidsdienste in minderbevoorregte gemeenskappe by te dra deur diens te lewer (Yumei 2008).

In hierdie verband het Hall (1995) gesê dat die hooftaak van die opvoeding van studente is om hulle te leer dat hulle deel van ’n gemeenskap is en dat hulle verplig is om tot hulle gemeenskappe by te dra. Hy meen die taak van opvoeders is om aan studente die waarde van diens aan die gemeenskap te leer wat hulle tot uitvoer kan bring deur vrywillige werk te doen. Hy sluit af met die volgende woorde: “Geïnspireer deur ’n bewustheid van die morele en geskiedkundige wortels van vrywillige werk, mag hierdie pogings om burgerlike waardes as deel van die opvoedingsproses in te sluit, kragtig meewerk om die tradisie van omgee in ’n gemeenskap aan toekomstige geslagte oor te dra” (Hall 1995:217; my vertaling).

4.2 Gevolge vir studente

Daar is heelwat positiewe gevolge vir studente en hulle gemeenskappe wat uit hul vrywillige werk voortspruit. Behalwe dat hulle eerstehandse ondervinding opdoen (Lewis 2009:26) van die teorie wat hulle leer (deur betrokke te raak in die “regte wêreld” en “hul studies lewend word” – King 2009:18; my vertaling), lewer hierdie vrywilligers ook ’n bydrae tot die gemeenskap en bou hulle dus aan sosiale kapitaal (Hardill en Baines 2003; Onyx en Leonard 2000). “Students have much to gain from and offer to the volunteer sector” (Francis 2011:4).

Daar word in verskeie navorsingsartikels gerapporteer dat leerlinge en studente (in skole, kolleges en universiteite) nie net opvoedkundige en akademiese voordeel uit hul vrywillige werk trek nie, maar ook sosiale en sielkundige voordele. Smith e.a. (2010) sê dat vrywillige werk die volgende kan bevorder: akademiese ontwikkeling, persoonlike vaardighede, ’n bewustheid van burgerlike verantwoordelikheid, deelname aan vrywillige werk in die latere lewe en die moontlikheid vir indiensname nadat opleiding voltooi is. Met verwysing na laasgenoemde word daar deesdae al meer verwys na oordraagbare vaardighede, wat beteken dat studente bekwaamhede moet aanleer wat hulle kan oordra na hulle beroepe (kyk byvoorbeeld Cormack en Konidari 2007). Verder noem Francis (2011) die volgende voordele vir studente: nuwe ondervindings, résumé-bou, die tot stand bring van loopbaan-netwerke, verhoogde selfbeeld, selfvertroue en om nuwe vriende te ontmoet.

Lewis skryf soos volg oor jong vrywilligers in die Verenigde Koninkryk: “Daardie soort ondervindings help om karakter te bou, waardes te vorm en jongmense se oë oop te maak vir die wêreld rondom hulle” (2009:26; my vertaling). Hy sê voorts dat hierdie soort werk hulle voorberei om uitdagings die hoof te bied en vir hulle ’n goeie toekoms te bou.

Yumei (2008) berig oor die vrywilliger-program vir Chinese studente (kyk 4.1) en sê dat dit die volgende uitwerking het: hulle leer toewyding, ywer en pragmatisme en hul lewens word verryk en hul ondernemingsgees versterk. “Die projek het ’n nuwe gees van toewyding bevorder en het ’n hoofstroom-waarde van ’n positiewe leefwyse bepleit” (Yumei 2008:65; my vertaling). 

Poplau (2004) se werk met skoliere verdien spesiale vermelding, omdat die beginsels daarvan ook vir studente geld. Hy is ’n hoërskoolonderwyser in Kansas, Amerika en bied ’n kursus in gemeenskapsdiens aan waar leerders vrywillige werk moet doen as deel van die kursus. In sy boek The doer of good becomes good: A primer on volunteerism beskryf hy hoe gemeenskapsdiens die meeste van sy leerders positief beïnvloed. Die positiewe invloed word toegelig deur die voorbeeld van ’n seun wat depressief was en selfmoord wou pleeg, maar nadat hy by hierdie kursus aangesluit het en aan helpende aktiwiteite deelgeneem het, is hy geïnspireer om ander te help en het ook ander leerders gemotiveer om by die klas aan te sluit. ’n Ander voorbeeld is dié van ’n meisie wat gereeld ’n bejaarde vrou (Emma) in ’n ouetehuis besoek het en soos volg verslag gedoen het: “Ek weet dat die tyd wat ek daar deurbring, vir Emma help. Mense sê dit die heeltyd vir my. Wat mense nie weet nie, is dat Emma my net soveel help. Wanneer ek by Emma is, verdof die res van die wêreld. Emma help my om die eenvoudige dinge van die lewe te waardeer” (Poplau 2004:24; my vertaling).

5. Die navorsingsvraag en rasionaal vir hierdie studie

Soos aanvanklik verduidelik, is hierdie studie beplan omdat ek bewus geword het van die feit (uit die literatuur en uit kontak met studente) dat vrywilligers nie net ’n invloed op ander of hulle gemeenskap uitoefen nie, maar dat die werk wat hulle doen, ook ’n invloed op hulle het en dat ons as dosente nie genoeg weet oor die uitwerking van vrywillige werk op ons studente nie (kyk onderafdeling 1 hier bo). Die navorsingsvraag is dus: Wat is die uitwerking van vrywillige werk op ons studente in die kursus terapeutiese sielkunde aan Unisa?

Hierdie bewustheid wat by my ontstaan het, het daartoe gelei dat ek ’n soektog gedoen het na navorsingspublikasies oor vrywillige werk. Ek het gevind dat daar minder navorsing gedoen is oor die uitwerking van vrywillige werk op vrywilligers as oor die motivering waarom hulle die werk doen. Volgens Thoits en Hewitt (2001) word dit aanvaar dat vrywillige werk positiewe invloede op die ontvangers en die vrywilligers het, maar daar is baie min navorsing gedoen oor wat die werklike gevolge vir vrywilligers se sielkundige en fisieke welstand is. Hoewel hulle dit 11 jaar gelede geskryf het, blyk dit nou nog so te wees dat daar sedertdien minder navorsing oor die gevolge as oor die motivering gedoen is. In hierdie verband meen Smith e.a. (2010) dat alhoewel programme vir vrywillige werk by skole en universiteite toeneem, die navorsing daaroor nog onbeslis is, veral navorsing oor verpligte programme, soos oor die “verpligte vrywillige” werk wat my studente in terapeutiese sielkunde doen. Verder was dit ook gou vir my duidelik dat daar nie baie Suid-Afrikaanse navorsing oor hierdie onderwerp gepubliseer is nie. Van die Suid-Afrikaanse navorsing wat ek gevind het, was daar net twee wat spesifiek oor vrywillige werk handel: dié van Akintola (2008) oor die hanteringsmeganismes van, en die uitdagings getrotseer deur, versorgers van VIGS-pasiënte, en dié van Surujlal (2010) oor die motivering van vrywilligers wat gestremde persone met sport help. Ander Suid-Afrikaanse navorsing op hierdie gebied wat ek gevind het, hou verband met vrywillige werk, maar handel nie oor vrywillige werk as sodanig nie; dit handel meestal oor lekeberaders – byvoorbeeld dié van Graaf (2011), Hassim (2009), Jansen van Rensburg (2008), Moodley (2009) en Rughoo (2010), en een oor patrone van gee-gedrag (giving) in Suid-Afrika deur Everatt, Habib, Maharaj en Nyar (2005).

Hierdie studie het dus ontstaan uit die noodsaaklikheid om meer te weet oor wat ons studente beleef wanneer hulle vrywillige werk doen, en uit die skaarste van veral Suid-Afrikaanse navorsing oor vrywillige werk en veral oor die sielkundige uitwerking van vrywillige werk op die vrywilliger, en meer spesifiek op studente-vrywilligers.

5.2 Doel van hierdie studie

Volgens MacNeela (2008) gebruik die meeste navorsing oor vrywillige werk die vrywilliger-prosesmodel, wat op drie fases in die vrywillige werkproses konsentreer, naamlik die voorlopers (die motiewe vir vrywillige werk), die belewenis van vrywillige werk, en die gevolge of uitwerking van vrywillige werk. My navorsing konsentreer op die tweede en derde fase, naamlik wat studente beleef het en wat die uitwerking op hulle was.

Die doel van hierdie studie is dus om die belewenisse van ’n groep studente-vrywilligers in ’n spesifieke kursus aan Unisa na te vors en ook om uit te vind wat die uitwerking van die vrywillige werk op hulle was.

5.3 Navorsingsparadigma

Die konseptuele raamwerk of wêreldbeskouing van hierdie navorsing is dat ek aanvaar dat elkeen van ons ’n ander werklikheid beleef – daar bestaan dus “meervoudige werklikhede” (Krauss 2005:759; Williams 1998:3; my vertaling). Die navorsingsdeelnemers se belewenis van hulle wêreld en ook hoe hulle die vrywillige werk beleef het, word dus as hulle “waarheid” aanvaar. Ek het daarom doelbewus gepoog om die oogpunte van die deelnemers te verstaan en myself oopgestel vir hulle belewenisse – om dus “’n diepsinnige begrip en geldige verteenwoordiging van die deelnemers se oogpunte te verkry” (Krauss 2005:764; my vertaling).

Hierdie paradigma, waar veelvoudige werklikhede aanvaar word, kan interpretatief (verklarend of vertolkend) genoem word, in teenstelling met ’n positivistiese paradigma, waar die navorser glo in een onveranderbare werklikheid. Hierdie interpretatiewe benadering is gekies omdat die “werklikheid” wat bestudeer word, die deelnemers se subjektiewe belewenisse en die betekenisse wat hulle aan hulle wêreld toeken, is (Terre Blanche, Kelly en Durrheim 2006).

5.4 Navorsingsontwerp

Die kwalitatiewenavorsingsontwerp pas in die paradigma wat hierdie studie onderlê en die doel wat gestel is. Die insameling van die data en die ontleding daarvan voldoen dus ook aan ’n kwalitatiewenavorsingsontwerp. In ’n kwalitatiewenavorsingsontwerp word veranderlikes nie beheer of voorspel soos in ’n kwantitatiewe ontwerp nie, maar die betekenis wat deelnemers aan hulle wêreld toeken, word nagevors (Brown 2008). Navorsers wat kwalitatiewe navorsing doen, neem dus eers waar en kan daarna patrone ontdek wat na teorie of ideologie kan lei.

5.5 Navorsingsmetodologie

5.5.1 Die data en navorsingdeelnemers

Die eenhede van studie is die studente se opstelle en e-pos-boodskappe wat die opstelle vergesel het en boodskappe waarin hulle op my navraag verdere inligting verskaf het. Ek het almal skriftelik bedank vir hulle bydraes en vir ’n paar per e-pos gevra om bietjie meer inligting te verskaf, byvoorbeeld van die soort werk wat hulle gedoen het of van die organisasie waarvoor hulle gewerk het, om my beter in staat te stel om my in hulle wêrelde in te leef. Volgens Babbie en Mouton kan hierdie soort kwalitatiewe data “persoonlike dokumente” (2001:300; my vertaling) genoem word. Ek het op die kursus (terapeutiese sielkunde as deel van die sielkunde-honneursgraad) se webblad gevra dat hulle vrywillig opstelle aan my sal stuur oor die onderwerp “’n Dag in die lewe van ’n vrywillige werker” en gevra dat hulle oor hul vrywillige werk moet skryf asof dit in een dag gebeur, al het dit oor ’n langer tydperk gebeur. Ek het verder gevra dat hulle veral aandag moet gee aan wat hulle beleef het en hoe hulle gevoel het. Alhoewel hulle as deel van hul verpligte werkopdragte gerapporteer het oor hul vrywillige werk, wou ek ryker data deur middel van opstelle kry en dit sistematies ontleed.

Die opstelle en/of e-posboodskappe wat ek van 23 studente ontvang het, vorm dus die data van hierdie studie oor wat ’n groep sielkunde-studente beleef het met die doen van hulle vrywillige werk en wat die hoofsaaklik sielkundige, maar ook die sosiale en materiële, uitwerking daarvan op hulle was. Daar is 17 vroulike en ses manlike deelnemers. Vier deelnemers is in hul vyftigerjare, vyf in hul veertigerjare, sewe in hul dertigerjare en sewe in hul twintigerjare. Die ouderdomme wissel van 23 tot 59 jaar.

Ek het die meeste van die opstelle gedurende 2011 ontvang – een per gewone pos en die ander per e-pos. 

5.5.2 Ontleding van die data

Ontleding van kwalitatiewe data is vroeër gesien as ’n “misterieuse gedaanteverwisseling” (Krauss 2005:763; my vertaling), maar vandag word dit soos volg beskryf: “Die vermoë van kwalitatiewe data-ontleding om betekenis te genereer maak dit ’n unieke en kragtige epistemologiese hulpmiddel om selfs oënskynlike alledaagse ondervindings te verstaan” (Krauss 2005:765; my vertaling). Meer spesifiek: tematiese ontleding (TO), wat in hierdie studie gebruik is, is tans ’n erkende manier van kwalitatiewe data-ontleding – met hierdie metode word die patrone of temas in die data geïdentifiseer (Braun en Clarke 2006). Ek het die beginsels van die uitvoer van TO soos deur verskillende skrywers beskryf (byvoorbeeld Anderson 2007; Braun en Clarke 2006; Kelly 2006) toegepas, met inagneming van die feit dat dit ’n redelik ingewikkelde oefening en ’n leerproses is waar nuwe kennis gevind kan word. Ek, die navorser, is dus nie ’n deskundige op die gebied van die onderwerp nie, en ek het daarna gestreef om met die deelnemers te empatiseer sodat hulle oogpunt sal seëvier (Krauss 2005).

Die volgende TO-stappe is gevolg (aangepas uit Anderson 2007; Braun en Clarke 2006; Terre Blanche, Durrheim en Kelly 2006):

  • vertroud raak met en verdieping in die data (herhaalde lees om die data goed te ken)
  • etikettering en die lys van voorlopige/aanvanklike temas
  • kodering van die data deur afdelings van die data (byvoorbeeld reëls, sinne) in ’n tabel van temas en subtemas te plaas
  • uitbouing en hersiening van hierdie temas deur sommige daarvan in een tema saam te vat en ander in meer temas te verdeel
  • definiëring van die temas deur hulle te bestudeer, seker te maak dat hulle nie te wyd of te eng is nie en nie oorvleuel nie
  • benoeming van temas wat in die rapportering van die bevindings gebruik kan word.

’n Senior kollega,1 wat nie deel was van hierdie studie nie en wat ervare is in kwalitatiewe navorsing, het my ontleding van die data nagesien – sowel die opstelle (rou data) as die verskillende stappe wat ek gevolg het, is aan hom voorgelê.

5.6 Betroubaarheid en geldigheid

Ek is bewus van die feit dat kwalitatiewe navorsing as subjektief beskou kan word. ’n Slaggat waarin die kwalitatiewe navorser kan trap, is om sy of haar eie sieninge op die data af te dwing – ek het dit sover moontlik vermy toe ek die data hanteer het en ek het daarna gestreef om my kodering en my latere rapportering van die bevindings geloofwaardig te maak.

’n Term wat dikwels in kwalitatiewe navorsing vir betroubaarheid en geldigheid gebruik word, is geloofwaardigheid. Dit verwys onder andere daarna om seker te maak dat die navorser se siening van die deelnemers se realiteit werklik hulle realiteit was. Om geloofwaardigheid te bereik het ek weer en weer na die oorspronklike data teruggegaan (“’n kringloop tussen interpretasie en waarneming” – Stiles 1993:605; my vertaling). Om die geloofwaardigheid van hierdie studie verder te verseker het die bogenoemde senior kollega die hele projek en my rapportering daaroor hersien – dus is ’n ondersoekende oudit volgens Babbie en Mouton (2001) gedoen. Deurdat ek die projek deur die senior kollega laat beoordeel het, het ek daarna gestreef om die betroubaarheid van hierdie kwalitatiewe navorsingsprojek so ver moontlik te verseker. Die data het verder van ’n verskeidenheid studente gekom en die oogpunte van hierdie deelnemers van verskillende kultuur- en omgewingsagtergronde kon gesien word as ’n soort triangulering, wat ook tot die betroubaarheid van die data kon bydra.

5.7 Etiese oorwegings

Die volgende beginsels wat deur Wassenaar (2006) aangebied is, is nagekom:

  • Outonomiteit van deelnemers en respek vir hul waardigheid: Die deelnemers se identiteite is nie beskikbaar gestel nie. Die data is ontleed sonder om na die name te kyk.
  • Onskadelikheid: Die deelnemers in hierdie studie is nie aan enige risiko blootgestel toe hulle op die navorsingsvraag geantwoord het nie en hulle is geen skade berokken in die ontleding van hulle antwoorde of die skryf van die navorsingsverslag nie.
  • Voordeligheid: Van die studente het my bedank vir die geleentheid om hulle sienings en belewenisse te lug – een het geskryf: “Dankie vir hierdie geleentheid, dit laat ons as studente ‘waardig’ voel teenoor hierdie saak. Hierdie bietjie erkenning veroorsaak om die een of ander rede dat mens jou storie wil vertel” (my vertaling). Die projek het dus moontlik ’n positiewe uitwerking op hulle gehad. Die oorhoofse voordeel van hierdie projek vir toekomstige studente is dat, deur kennis te neem van hierdie deelnemers se belewenisse, toekomsbeplanning gedoen ten bate van toekomstige studente kan word.
  • Geregtigheid: Deelnemers aan hierdie studie is almal op dieselfde manier behandel. Ek het nie besonder kennis geneem van geslag, ouderdom, ras of enige ander identifiserende karaktereienskappe in my ontleding van die data nie.

5.8 Bevindings oor “’n dag in die lewe van ’n vrywillige werker”

Ek is nie regtig ’n volunteer nie, want die vrywillige werk in die module genaamd Terapeutiese Sielkunde is verpligtend. ... Ek gee nie om om aangesê te word om by mense betrokke te raak nie. Ek wíl dit doen. Die feit dat ek wil, maak my seker meer ’n “willenteer” as ’n “volunteer”.2 (Die eerste paragraaf van een van die opstelle wat ontvang is.)

Die opstelle van die meeste deelnemers is nie geskryf oor wat in een dag gebeur het nie, maar oor hul belewenisse as vrywilligers oor ’n tydperk van hulle vrywillige werk. Ek het bedoel dat dit ’n beskrywing van ’n tipiese dag in die lewe van ’n vrywilliger moet wees, maar my versoek dat hulle dit moet skryf asof dit in een dag gebeur het, het geblyk ietwat onrealisties te wees. Nogtans het die opstelle wat ek ontvang het, my vertel wat ek wou weet – wat hulle beleef het en hoe dit hulle laat voel het – dus die uitwerking wat die vrywillige werk op hulle gehad het.

’n Paar studente het wel hulle opstelle geskryf asof dit in een dag gebeur het en uit daardie opstelle kon ek aflei wat gebeur het en hoe sommige van hulle gevoel het aan die begin van die dag, gedurende die dag, en teen die einde van die dag as hulle huis toe gegaan het. Die meeste studente het egter hulle opstelle geskryf oor die hele tydperk van hulle vrywillige werk. Die bevindings sal vervolgens aangebied word volgens die begin, middel en einde van die dag – die meeste van die besprekings handel oor wat gebeur het gedurende die dae oor ’n hele tydperk van vrywillige werk en sal in onderafdeling 5.8.2, “Die middel – die ‘dag’ van vrywillige werk”, bespreek word.

Die bevindings word verder ook gerapporteer volgens die geïdentifiseerde temas en subtemas wat die duidelikste uitgestaan het. Die volgende besprekings beskryf die uitwerking of gevolge van vrywillige werk op ’n groep sielkunde-studente. Die studente se antwoorde (opstelle) het soveel “ryk” en “lewende” data bevat dat groot dele van die besprekings gedoen word deur die woorde van die studente aan te haal. Die meeste van die opstelle is in Engels geskryf, en ek het die vertaling van die aanhalings uit Engels gedoen terwyl ek my bes gedoen het om die betekenis van wat hulle geskryf het, so ver moontlik getrou weer te gee. Die paar aanhalings wat oorspronklik in Afrikaans geskryf is, word met ’n asterisk aangedui.

5.8.1 Die begin van die dag Senuweeagtigheid en spanning

Gevoelens van senuweeagtigheid en spanning is deur sommige deelnemers gemeld – voor hulle met die vrywillige werk begin het, was hulle opgewonde, maar ook ’n bietjie senuweeagtig. Sommige was bang en onseker. Een skryf: “Ek het die gevoel gehad dat dit baie moeilik gaan wees” omdat hy met MIV-positiewe persone sou gaan werk en skryf verder: “Ek was ’n bietjie senuweeagtig ... ek was seker dat ek mense sou sien wat doodgaan.” Die deelnemers wat aanvanklik ’n bietjie bang was, het verder geskryf dat hulle later ontspanne en gemaklik gevoel het en dat hulle die ondervinding selfs as lonend en genotvol beleef het.

Een deelnemer was vol spanning in haar poging om by haar plek van vrywillige werk te kom, maar het dit blykbaar vir haarself spannend gemaak deur te moet haas: “Ek jaag alweer om betyds te wees vir my vrywillige werk. Ek kon my nooit indink dat dit so stresvol kan wees om aan vrywillige werk deel te neem nie.” Bewustheid van kontras – lewe versus dood

’n Ander deelnemer het ’n beskrywing gegee van wat hy gesien het op pad na die hospies waar hy ’n ongeneeslik siek man sou gaan besoek. Hy was bewus van die kontras tussen die lewe van die stad waardeur hy gery het (geraas, reuk van kos, beweging, lewendigheid, energie) en dit wat hy tegemoet sou gaan by die hospies:  ’n baie siek man wat hy moontlik nie weer sou sien nie. Sy rit na die hospies het hom bewus gemaak van hierdie kontras, wat hy meen ander mense nie “sien” nie. Om in die spieël te kyk

Een deelnemer het besef hoe belangrik dit is om selfinsig te hê wat haar in staat sou stel om haar vrywillige werk te doen: “Mens begin jou vrywillige werksdag net soos enige ander dag – deur in die spieël te kyk. Op enige gegewe dag kyk jy na jou weerkaatsing in die spieël om seker te maak dat jy op jou beste lyk voordat jy die dag aanpak. Die begin van jou dag as vrywillige berader is nie veel anders nie, behalwe dat dit wat jy in die ‘spieël’ sien, baie dieper is as die oppervlak van jou vel. Om jou pligte as berader te kan nakom, moet jy jouself ken – die beste en die slegste van wat jou maak wie jy is – en terselfdertyd moet jy dit eenkant sit voordat jy die wêreld van die ander persoon betree.”

5.8.2 Die middel – die “dag” van vrywillige werk

Die volgende temas is uit die deelnemers se opstelle geïdentifiseer. Om in die spieël te kyk (vervolg)

’n Hele paar deelnemers het geskryf dat die vrywillige werk hulle bewus gemaak het van hulle eie sterk- en swakpunte en ook van hulle eie vermoëns. Die werk het dus bygedra tot ’n dieper begrip van hulleself. Een het geskryf: “Ek het meer omtrent myself geleer” en ’n ander dat sy geleer het oor die “krag van ons innerlike self”.

Hulle selfbegrip het ook die bewustheid van moontlike toekomstige beroepe meegebring; en vir een deelnemer het dit duidelik geword watter beroep om nié te volg nie: “Dit het my gehelp om te besef watter loopbaan in sielkunde beter by my pas. ... Dit het my gehelp om ’n groot struikelblok in die oë te kyk. Ek het duidelikheid gekry oor ’n loopbaan wat ek liefs nie moet volg nie.” Verandering

Die tema wat die meeste uitgestaan het, was dié van verandering wat by hulle plaasgevind het. Dit kan ook beskryf word as persoonlike groei, soos kortliks gestel deur een student: “Wat ’n ondervinding. Groei. Vervorming. Pragtig.” ’n Ander een het geskryf dat die kursus hom “vorm en vervaardig”*.

Die wyse waarop hulle na hulself en die lewe kyk, het verander, soos gesien kan word in die volgende aanhalings uit ’n paar opstelle: “Ek sien my lewe in ’n ander lig as gevolg van ’n ieder en ’n elk van hierdie mense wat my pad gekruis het” en “Vrywillige werk ... het my perspektief heeltemal verander.” Een het geskryf dat sy aanvaarding, liefde en egtheid ontwikkel het en ’n ander een dat sy “alles nou soveel meer waardeer”.

Een deelnemer, wat met breinbeseerde mense gewerk het, het aanvanklik gewonder of sy “ooit breinbesering sal kan hanteer”. Sy het later gevind dat haar vermoë om met hierdie mense te werk so ontwikkel het dat sy “nie langer gevoel het om na die berge te vlug as iemand begin verstik nie ... ek het nie meer paniekerig geword nie”. Haar gedrag buite die organisasie het ook verander: “Ek het my houding teenoor motor-bestuur heeltemal verander: Ek bestuur stadiger ... ek het meer geduld en vat nie kanse nie. Ek het altyd die beeld van hierdie pasiënte in gedagte wanneer ek bestuur.”

Om met verantwoordelikhede vertrou te word, het ook verandering meegebring: “My aanvanklike selfsugtige redes waarom ek by die organisasie aangesluit het, om goeie punte en verwysings te kry, het verander in iets wat ek nou baie ernstig opneem en waaraan ek myself verbind ... ek moet die oproepsentrum elke aand sluit ... dit is ’n gevoel van verantwoordelikheid omdat ek die sleutel het van ’n plek wat mense help.”

Sommige studente het ook ondervind dat hulle vooroordele teenoor sekere groepe of mense verander het. Soos een geskryf het: “My oë het op ’n paar maniere oopgegaan. Ek is geseën dat my vooroordele teenoor MIV-positiewe mense en homoseksuele mans uitgedaag is. ... Ek het met baie van hulle kwessies geïdentifiseer.” ’n Ander student het ondervind dat sy ’n groter openheid teenoor ’n verskeidenheid kliënte ontwikkel het: “Die oproepsentrum stel my bloot aan verskillende soorte mense ongeag hulle ras, etnisiteit, geslag en waardes; ek glo ons het almal dieselfde emosies; ons wil almal geliefd en gewaardeer wees ... dit maak my ’n beter mens na elke skof.”

Eie kwessies wat opgelos is, kan ook gesien word as verandering wat plaasgevind het, soos beskryf in die volgende voorbeeld: “Die vrywillige werk het my gehelp om afsluiting te kry van my eie langdurige droefheid. Dit het dood en sterwe vir my genormaliseer. ... Dit het my gehelp om my droefheid as ’n groeipunt te sien.”

Die tema van verandering (persoonlike groei) word treffend beskryf deur een deelnemer wat traumaberading as ’n vrywilliger by ’n staatshospitaal gedoen het: “Min het ek geweet dat die selfverryking wat ek by [hospitaal se naam] ondervind het, enige vorm van akademiese prestasie of persoonlike doelstellings sou oorskadu. Dit vorm jou denke empaties in ’n dieper begrip van menslike lyding, en die persoonlike groei is ’n geskenk wat ek van die pasiënte en personeel van die hospitaal ontvang het.”

’n Deelnemer wat ’n hele paar keer met sterwende pasiënte gekonfronteer is, beskryf die verandering en persoonlike groei en hoe hy betekenis in sy lewe gevind het: “Ek het gegroei en ontwikkel in ’n mens wat wegbeweeg het van die gemaklike en bekende na ’n plek waar ek die onbekende aangryp en somtyds verkies, die plek waar betekenis ontstaan.” Hy gee as voorbeeld hoedat hy met ’n pasiënt van ’n ander taal- en kultuurgroep kontak gemaak het. Hulle kon nie met mekaar praat nie, maar hy het vir die pasiënt gebid en hulle het op ’n manier kontak gemaak wat hy as baie betekenisvol beleef het. Hy noem dit “daardie oomblikke toe die onverklaarbare betekenis gekry het”.  “’n Omgewing van lesse”

’n Volgende uitstaande tema is dat die deelnemers baie lesse geleer het, soos deur twee van hulle soos volg beskryf is: “Om ’n dag met hierdie kinders deur te bring skep ’n omgewing van lesse en ek glo dit is waaroor vrywillige werk regtig gaan – om oor ander en oor jouself te leer” en “Elke keer as ek kom om saam met hierdie verstommende kinders te verf, leer hulle my wonderlike lesse van die lewe en van die krag wat in ons innerlike is.”

Die studente het nuwe vaardighede aangeleer, byvoorbeeld die belangrike vermoë om te kan luister, wat deur ’n hele paar deelnemers genoem is, en wat in die volgende aanhalings beskryf word: “Een ding het ek vir seker geleer: luister ... luister en luister” en “... om my ore aan te bied”. Ook ’n ander deelnemer het besef dat sy soms net moet luister: “Ek het hom laat praat omdat ek nie geweet het wat om anders te doen nie, dit het reg gevoel. ... Hy het glimlaggend uitgestap.” Een deelnemer wat geleer het om na kliënte te luister, het ook geleer om buite die vrywilliger-situasie te luister: “Ek het geleer hoe om sonder vooroordeel te luister, om te help om unieke lewensverhale te laat ontvou. ... Ek het geleer hoe om met ’n oop gemoed en werklike belangstelling na mense rondom my te luister (vriende, familie en kollegas) en ek was verstom daaroor dat ek die betekenis agter hulle woorde kon optel en hul werklike gevoelens sowel as hul onsekerhede en ongemak.”

’n Ander les was om te leer om net “daar te wees” vir mense wat hulle nodig gehad het: “Op daardie oomblik het ek iets baie belangrik geleer: die krag van die ongesproke woord. ... ’n Mens kan nie die krag van stilte oorskat nie ... ek is tevrede om net beskikbaar te wees, om myself te wees en om ten volle teenwoordig te wees.”

Een deelnemer het met ’n vrou gesels wat alles wat vir haar betekenisvol was, verloor het, en het gewonder wat om volgende te doen, maar: “Toe tref dit my: ’n terapeut is iemand wat daar is, wat hier is, wat teenwoordig is”*. ’n Ander een het by ’n sterwende man gesit sonder om te praat: “Ek druk sy arm sag. Ek sit ’n hele ruk by hom.”* Toe die student op pad was om te loop, het die man hom bedank. Dan was daar ’n ander deelnemer wat ook by ’n sterwende man was. Laasgenoemde het vir hom met sy hande (in ’n posisie soos asof hy bid), aangedui dat hy gebed nodig het. “Nadat ek vir hom gebid het, kon ek aanvoel dat sy gemoed beter is en sy laste ligter. Ek het hierna niks gedoen nie, maar iets wonderlik het gebeur in daardie oomblik van stilte na my gebed” – daar was “’n betekenisvolle verbintenis wat onverklaarbaar is. ’n Opregte waardering vir die feit dat ek daar was, dat hy nie verlate of vergete is deur sy medemens nie.”

Deelnemers het ook geleer om nederig te wees as gevolg van wat hulle gesien het in die ontvangers van hulle vrywillige werk: “Ek vind dat ek klein voel by mense wat dapper genoeg is om te sê: ‘Ek het hulp nodig’, want dit is nie maklik nie. Ek vind dat ek weer herinner word aan die veerkragtigheid van die menslike gees” en “Ek het klein gevoel by die aanskoue van hoe baie van hulle onverdraagsaamheid, ’n gebrek aan simpatie en werklike probleme van dag tot dag beleef het.”

Die lesse wat hulle geleer het, word deur een deelnemer soos volg opgesom: “Die lesse en wyshede wat mens kry is te persoonlik en kompleks om te beskryf of selfs te verbaliseer. Die rede is, wat jy leer by [organisasie se naam], is nie ’n les nie, dis ’n gevoel, ’n idee, ’n lewenswyse, ’n ondervinding (een wat jou klein laat voel), iets wat jou verander van dag tot dag sonder dat jy dit agterkom. Ek is gelukkig dat ek daar kon werk.” ’n Gevoel van prestasie – “Dankie”

’n Hele paar deelnemers het gevoel dat hulle iets bereik het deur die vrywillige werk wat hulle gedoen het – dit het bygedra tot hulle doel in die lewe en ’n gevoel van identiteit: by ’n huis vir MIV-positiewe kinders het die kinders bly gelyk as hulle die deelnemer sien en was hartseer as sy moes weggaan: “Dit laat my goed voel! Ek voel dat ek ’n verskil maak deur die vrywillige werk, maar ek voel ook dat dit belangrik vir my is om te weet dat ek iewers help. Deel van my selfbeeld is dat ek ’n vrywilliger is. Dit is deel van hoe ek myself ken en daarom voel ek dat dit ’n belangrike deel van myself is. Ek voel dat om ’n vrywilliger te wees, dra by tot ’n doel in my lewe en dit beteken baie vir my.”

Die dankbaarheid wat kliënte uitspreek, of die verandering in hulle gedrag, het ook die deelnemers laat voel dat hulle iets bereik het. Die gevoel dat hulle iets bereik het, word verder deur een van die studente soos volg beskryf: “Om die woord ‘dankie’ te hoor wat uit hulle hart uit kom, het my hier binne goed laat voel. Dis iets wat anderkant woorde is en net die ware self kan dit ervaar. ... En ook om weer ’n keer die eerlikheid in die woorde ‘dankie dat jy ons gehelp het’ te hoor.” Emosioneel-gelaaide belewenisse

Ander mense se probleme het nie die vrywilligers onaangeraak gelaat nie – baie van die deelnemers was emosioneel geraak deur wat hulle ondervind het – by die aanskoue van ander se pyn en worstelinge. ’n Vrywilliger wat trauma-berading gedoen het, het die familie van ’n afgestorwene na die lykshuis vergesel om hom te gaan uitken. Die deelnemer gee ’n lewende beskrywing: “Daar is niks mooi in verlies nie. Die gevoelens van droefheid het die kamer gevul toe die familie hard begin huil het. ... Ek het na hulle gekyk met gevoelens van hartseer toe ’n hele kettingreaksie van hul geweeklaag begin het. Ander familielede wat ook gekom het om die oorledene te sien, was nou ook in trane.”

Ander vrywilligers het ook die fisieke en emosionele pyn van kinders en volwassenes aanskou: kinders en vroue wat mishandel word of ander kliënte wat vasgevang is in hulle situasies – wat dit vir die deelnemers moeilik gemaak het om hulle eie emosies te hanteer, soos deur een beskryf: “Madam X is ... in ’n doodloopstraat. Cul de sac. Sak-en-as. ... My gemoed is so vol vir die vrou voor my se verlies dat ek my bo-lip moet byt om niks te wys nie. Ek ken so bietjie van verlies en besluit mens word nooit daaraan gewoond nie.”*

Daar was ook deelnemers wat positiewe emosies beleef het, byvoorbeeld vreugde, verligting en om goed en trots te voel wanneer kliënte verander: “Ek het ook baie wonderlike gevoelens beleef terwyl ek vrywillige werk gedoen het. Behalwe die wete dat ek ander mense in my gemeenskap help, voel ek ook dat ek ’n verskil maak. ... Dit laat my goed en trots voel.”

Die meeste deelnemers het teenstrydige emosies beleef: hulle het soms gelukkig en goed gevoel en ander tye weer hartseer en kwaad – soos deur een beskryf: “soms gehuil, soms gelag”.

Ook kliënte beleef emosies aan beide kante van die kontinuum, wat sekerlik ook die vrywilligers sal beïnvloed. Een deelnemer beskryf die kontras tussen gelukkigheid en droefheid wat hy in een dag teëgekom het in die hospitaal waar hy trauma-berading gedoen het met die volgende woorde: “’n Dag in die lewe van ’n trauma-berader kan enigiets wees van om deur die sale te loop en gelukkige gesigte te sien en mense wat net te dankbaar is om bietjie geselskap te hê, tot die hantering van vier families wat elk ’n geliefde verloor het, alles gelyk.” Opofferings en belonings

Vrywillige werk het ’n uitwerking op studente se finansies en tyd gehad – hulle moes geld aan vervoer bestee en tyd opoffer om vrywillige werk te kan doen, maar hulle het ook gerapporteer dat hulle beloon is vir hierdie opofferings wat hulle gemaak het. Party studente het geld bestee om vir kliënte dinge te koop wat hulle nodig het: “Ek het nie baie geld nie en ek het nie baie vrye tyd nie, maar ek het steeds vir hulle [kinders in ’n tehuis vir MIV-besmette kinders] gekoop wat ek gedink het hulle het nodig en ek het my tyd opgegee vir hulle.” Hierdie deelnemer het ook ’n gevoel van beloning genoem: dat sy goed gevoel het as gevolg van wat sy daar gedoen het, en dat dit betekenis aan haar lewe gegee het.

Een deelnemer het gevind dat alhoewel die vrywillige werk waarde tot haar lewe toegevoeg het en sy geweet het dat dit ’n waardige saak is waartoe sy bygedra het, die finansiële probleme wat dit veroorsaak het ’n “redelik skerp swaard” was. ’n Ander student het elke week 400 kilometer gereis om by die plek waar sy vrywillige werk gedoen het, uit te kom, moes oorbly en die volgende dag teruggaan, en sy het ook vir die kinders kissies vrugte gebring, maar “dit het geblyk ’n hoogs bevredigende ondervinding te wees en een wat ek nooit sal vergeet nie.”

’n Ander student wat opofferings gemaak het om ver te reis na die hospitaal waar hy vrywillige werk gedoen het, het geskryf: “Ek was mal daaroor ... Dit is ... waarom ek dag na dag teruggegaan het en meer as 100 kilometer per dag gery het ... om nie net my tyd nie, maar ook my siel aan te bied vir diegene wat dit nodig het.” Hy sê voorts dat hy dit wat hy daar beleef het, vir die res van sy lewe sal koester, omdat hy betekenis gevind het in sy vrywillige werk – hy het dus die belonings van goeie herinneringe en ’n betekenisvolle bestaan gekry.

Die belonings wat hulle op ’n sielkundige vlak gekry het vir die opoffering van hulle tyd en geld word goed deur twee deelnemers beskryf: “Wanneer mens by die hospitaal vrywillige werk doen is daar wel druk en frustrasies soos geen finansiële vergoeding behalwe die tyd en moeite wat jy insit nie, maar vir my kan niks daarvan die aangename genot wegneem wat mens voel wanneer jy ’n glimlag op iemand se gesig bring in tragiese tye van pyn en verlies nie” en “Ek het nie enige materiële goedere gekry in ruil vir my werk nie, maar baie erkenning en geloof in my vermoëns.” Ontnugtering en vervulling

’n Hele paar deelnemers was teleurgesteld oor die probleme by die organisasies waar hulle vrywillige werk gedoen het, byvoorbeeld dat die reëlings vir die vrywilligers nie behoorlik getref is nie, en by sommige organisasies was daar nie duidelikheid oor vrywilligers se rol nie en sommige studente het ongemaklik gevoel en nie geweet wat om volgende te doen nie.

Een deelnemer het “moedeloos en omgekrap” en “baie kwaad” gevoel vir die personeel omdat sy vir die kinders penne en speelkaarte gebring het en die volgende week het sy gevind dat dit vernietig of weg was. Dit het ook nie gelyk asof die personeel doen wat hulle moet nie, maar het “buite in die son gesit ... Ek was regtig net lus om weg te gaan en nooit weer terug te gaan nie.” Maar sy het aangebly en agtergekom dat haar lewe betekenisvol geword het as gevolg van haar vrywillige werk.

Organisasies het ook ’n gebrek aan fondse, toerusting en personeel beleef, wat spanning in die personeel veroorsaak het en dus kry die kliënte of pasiënte nie die diens wat hulle nodig het nie. By ’n hospitaal het ’n baba gesterf as gevolg van ontoereikende toerusting, en die vrywilliger was “oorstelp met gevoelens van woede en toorn” en baie teleurgesteld in die wyse waarop die personeel die ma van die baba behandel het. Sommige van die ander vrywilligers het gevind dat verpleegsters by ’n ander hospitaal ongeduldig was en nog ’n vrywilliger het gevoel dat die hoof van die organisasie waar sy gewerk het, onsistematies was en dus nie aan haar die ondersteuning gegee wat sy nodig gehad het nie. By ’n staatshospitaal het een deelnemer gekyk “hoe dokters skree en verpleegsters gil” en beskryf hoe dit hom geraak het: “Ek was geskok en het myself afgevra wat van die mensdom geword het.” Ook by ’n staatshospitaal wou ’n ander deelnemer ’n baie siek man besoek wat hy ’n paar dae vantevore gesien het, maar op die Maandagoggend “het ek sy bed leeg gevind en die verpleegster was reeds besig met ander pasiënte in die saal. Sy dood was reeds vergete en geen ag is daarop geslaan nie, maar nie vir my nie.”

Gelukkig het hierdie deelnemers wat probleme in die organisasies ondervind het, ook geskryf oor die vervulling wat hulle ondervind het omdat hulle gevoel het dat hulle ’n bydrae lewer tot ander mense se welstand.

5.8.3 Die einde van die dag Geïnspireer en totsiens sê

’n Paar deelnemers wat hulle opstelle oor (letterlik) een dag geskryf het, beskryf hoe hulle aan die einde van die dag gevoel het toe hulle huis toe is: geïnspireer en vervul. As voorbeelde haal ek twee deelnemers aan: “Dit is na aan 5 nm. en ek is uitgeput, ek is gretig om huis toe te gaan. Terselfdertyd voel ek egter dat ek vandag iets goed gedoen het. Dit is ’n vreemde gevoel in vergelyking met my 9–5-werk. Dit voel net vir my asof ek vandag meer gedoen het as in my ‘betalende’ werk. Toe ek tuis gekom het, kon ek nie ophou praat oor my belewenis as vrywillige werker nie ... Dit voel regtig goed” en “Ek het daardie aand geïnspireer huis toe gegaan, dankbaar en hoogs geprikkel. Wat ’n ontsaglike ervaring – maklik die hoogtepunt van my honneurs-ondervinding.”

Daar was ook hartseer, soos om ongeneeslik siek kliënte agter te laat en nie te weet of hulle hul ooit weer sal sien nie. Nadat een deelnemer sy kliënt vir die laaste keer gegroet het, het hy die hospies verlaat en buite het hy klanke van ’n orkes ver weg gehoor en geskryf dat hy weet dat dit ’n verwelkomende klank is vir party mense, maar vir hom is dit die klank van totsiens sê. Nog ’n deelnemer wat met ongeneeslik siek kinders in ’n hospitaal gewerk het, het vol liefde en bewondering vir hierdie kinders huis toe gegaan en goed gevoel dat sy “met hierdie wonderlike kinders” wat ’n liefde vir die lewe wys, kon speel, maar later daardie dag het sy ’n boodskap van die hospitaal gekry dat die een seuntjie gesterf het: “Hy het baie pyn gehad, sy ma was by hom ...”

5.8.4 Toekomsplanne

Daar is van die studente verwag om die vrywillige werk te doen slegs in die tyd wat hulle die kursus doen, en hulle was onder geen verpligting om daarmee voort te gaan nie, maar ’n hele paar deelnemers het geskryf dat hulle met die vrywillige werk sal wil voortgaan. Een deelnemer sal selfs meer doen as net daar werk, en sal ook help om die organisasie te bemark en met fondsinsamelings help. Een het gesê dat hy nie kan wag om terug te gaan nie, en ’n ander een skryf: “Ek is gemotiveerd om meer van myself aan niebetalende dienste te gee. Ek sien potensiaal vir vervulling.” Die rede vir hierdie behoefte om terug te gaan kan waarskynlik gevind word onder die tema “’n Gevoel van prestasie” wat hier bo beskryf is ( – deur vrywillige werk het party studente betekenis in hulle lewens gevind en dit het deel van hulle identiteit geword: “’n Deel van my self-konsep is om ’n vrywilliger te wees. Dit is deel van hoe ek myself identifiseer ...”

5.8.5 Naskrif: Wie het vir wie gehelp?

“Is dit ek wat hulle ondersteun of hulle wat my ondersteun?” (woorde van ’n deelnemer wat met slagoffers van misdaad by ’n polisiestasie gewerk het). Sommige van die deelnemers wat gedink het dat hulle redders en helpers is, het begin besef dat hulle ook iets teruggekry het deur hulle vrywillige werk. Deur ander te help is hulle ook gehelp en het hulle persoonlik gegroei deur ’n doel vir hulle lewens te vind: “Die vrywillige werk help my om myself te help” en “Daar is voldoen aan my behoefte om mense te help en daar is ook voldoen aan hulle behoefte om gehoor te word en belangrik te voel.”

’n Deelnemer wat ’n vrou berading gegee het, het hierdie besef in die volgende woorde beskryf: “En die heeltyd het ek gedink hierdie was haar proses, haar reis en haar ontdekking; min het ek geweet dat dit ook my reis was. My reis na aanvaarding, na liefde, na egtheid.”

6. Bespreking

Daar is nie veel gepubliseer oor die belewenisse van vrywilligers in Suid-Afrika nie en, meer spesifiek, ons as dosente het nie genoeg geweet oor wat ons studente beleef wanneer hulle vrywillige werk doen as deel van die module terapeutiese sielkunde by Unisa nie. Dit was dus belangrik om uit te vind wat hulle beleef, en hoe dit hulle raak, deur hierdie navorsing te doen. Die studente se opstelle is by wyse van tematiese ontleding ontleed en die temas wat geïdentifiseer is, word as die bevindings van hierdie navorsing bespreek.

Die tema wat verwant is aan die hoof-saak van hierdie navorsing, is die tema wat beskryf dat benewens die feit dat hulle ander mense help, vrywilligers ook self geraak word deur die werk wat hulle doen, en in ooreenstemming met die meeste navorsing oor vrywilligers was die uitwerking op die vrywilligers in hierdie navorsing meestal positief. Die deelnemers aan hierdie studie (die helpers of vrywilligers) het besef dat hulle ook gehelp word, nie net die kliënte of pasiënte nie. Die tema is dus getiteld “Wie het vir wie gehelp?” Die bevinding dat die vrywilliger ook gehelp word, is soortgelyk aan die bevindings van navorsers soos Wilson en Musick (1999) en Piliavin en Siegl (2007) wat gerapporteer het dat nie net die persoon wat die hulp ontvang het nie, maar ook die gewer van hulp (die vrywilliger) voordele kry. Die feit dat vrywilligers positief beïnvloed word, word ook weergegee in die woorde van Piliavin en Siegl (2007:462), wat sê dat vrywilligers se sielkundige welstand sowel as hulle fisieke gesondheid positief beïnvloed word en dat dit dus die idee gee van “doing well by doing good”.

Die meestal positiewe uitwerkings kan verklaar word deur teorieë wat verband hou met die betekenis van mens se lewe, die vind van ’n doel, om ’n identiteit van ’n helpende persoon te hê en om sosiaal geïntegreer te wees. Binne die breë benadering van positiewe sielkunde is die toepaslike teorieë hier byvoorbeeld eksistensiële teorie, aktiwiteitsteorie, rolteorie, sosiale-betrokkenheid-teorie en sosiale-identiteitsteorie (kyk 3.1.1 en 3.1.4 vir ’n kort verduideliking van hierdie teorieë). As mens al hierdie teorieë op die doen van vrywillige werk toepas, kan die meestal positiewe uitwerkings op vrywilligers verklaar word.

Die uitwerkings van vrywillige werk word weergegee in verskeie ander temas wat uit die deelnemers se opstelle na vore gekom het – dit sal vervolgens bespreek word.

Die belangrikste tema is geïdentifiseer as verandering – daar was positiewe veranderings wat ook persoonlike groei genoem kan word as gevolg van die vrywillige werk, soos deur die volgende voorbeelde aangedui: Sommige deelnemers het veranderings in hulle gedrag gerapporteer (byvoorbeeld verandering in die manier waarop hulle ’n motor bestuur) en die verkryging van die vermoë om situasies te hanteer, byvoorbeeld mense met breinbeserings, en ook die ontwikkeling van ’n gevoel van verantwoordelikheid omdat sekere take aan hulle toevertrou is. Daar was ook veranderings in hulle perspektiewe en uitkyk op die lewe, byvoorbeeld waardering vir wat hulle het, aanvaarding van en liefde vir ander, wat ook die afbreek van vooroordele teenoor sekere groepe, byvoorbeeld MIV-pasiënte of homoseksuele mans, insluit. Party studente het meer empatie ontwikkel met mense wat lyding ervaar en een deelnemer het afsluiting van haar eie verdriet gevind en dit as persoonlike groei beleef. Die vind van betekenis in hulle lewens as gevolg van wat hulle gedoen het, het ook ontwikkel.

’n Tweede belangrike tema is geïdentifiseer as ’n omgewing van leer, omdat ’n hele paar deelnemers geskryf het oor lesse wat hulle deur hulle vrywillige werk geleer het, wat ook bygedra het tot verandering in hulle houdings teenoor, en hulle uitkyk op, die lewe. Hulle het nie net dinge geleer oor die mense met wie hulle gewerk het nie, maar hulle het ook hulself beter leer ken (soos om in ’n spieël te kyk). Heelwat deelnemers het genoem dat hulle die vaardigheid van luister ontwikkel het en besef het wat die waarde is van hierdie vermoë en van “om daar te wees” vir die kliënt. Hulle het ook geleer om nederig te wees wanneer hulle met mense se lyding te doen kry.

Nog ’n positiewe uitwerking op ons deelnemers was dat hulle vrywillige werk hulle ’n gevoel van prestasie en positiewe gevoelens soos trots, bevrediging en genieting gegee het. Dit het ook bygedra tot hulle gevoel van die betekenis van en doel in die lewe: in ooreenstemming met die eksistensiële teorie word betekenis gevind wanneer daar ’n verbintenis tot ’n saak is (Corey 2009). Hulle het erkenning gekry van kliënte wat hulle laat voel het dat hulle iets gedoen het wat die moeite werd is, en dit het hulle laat goed voel. Hierdie positiewe gevoelens strook met wat in baie ander navorsingstudies oor vrywillige werk gevind is, byvoorbeeld dié van Baldock (2000), Jansen van Rensburg (2008), Kottler (2000), MacNeela (2008), Noble (2000), Snyder e.a. (2004), Steffen en Fothergill (2009) en Yeung (2004).

Vir sommige van die deelnemers was vrywillige werk vol emosioneel-gelaaide belewenisse – sommige het uiterste emosies, van genot tot hartseer, beleef. Die positiewe gevoelens wat hier bo genoem is, het gespruit uit die wete dat hulle ’n verskil maak, wat waarde gevoeg het tot hulle lewens se betekenis. Die negatiewe emosies is gewek deurdat hulle kliënte se fisieke en emosionele pyn aanskou het. Hulle het afgestorwe pasiënte gesien en die verdriet van die geliefdes – dit kon hulle nie onaangeraak laat nie. Hulle het ook mense in ’n doodloopstraat gesien en dit moeilik gevind om nie emosioneel by hulle lyding betrokke te raak nie. Sommige deelnemers is ook gekonfronteer met die dood van pasiënte in ’n hospies of hospitaal – alhoewel hulle nie teenwoordig was ten tye van die pasiënte se afsterwe nie, is hulle in kennis gestel van die sterftes. Die feit dat vrywillige werk hartseer, spanning en ander negatiewe uitwerkings kan behels, strook met ander navorsingsbevindings soos dié van Batson e.a. (2004), Noble (2000) en Rughoo (2010). Gelukkig is die meeste van hierdie studente deur professionele persone of ander personeel by die organisasies gelei en deur ander vrywilligers ondersteun. 

Die organisasies waar hulle gewerk het en die personeel daar was somtyds teleurstellend. Sommige organisasies was nie goed georganiseerd nie en daar was personeel wat ongeduldig was met kliënte of wat die indruk geskep het dat hulle nie veel omgee nie. Die gebrek aan fondse, toerusting en personeel van sommige organisasies kan rampspoedige implikasies hê: in ’n staatshospitaal is ’n baba byvoorbeeld dood as gevolg van onklaar toerusting, wat een deelnemer geskok het. Gelukkig het al die deelnemers wat hierdie negatiewe gevalle gerapporteer het, steeds aangebly, omdat hulle gevoel het hulle maak ’n verskil – dus het ek die tema ontnugtering en vervulling genoem.

Dit is interessant om daarop te let dat die meeste van die studente gerapporteer het dat alhoewel hulle hindernisse ondervind het as gevolg van probleme in die organisasies, of omdat hulle opofferings moes maak om hulle in staat te stel om die vrywillige werk te doen, die vrywillige werk baie tot die betekenisvolheid van hulle lewens en hulle persoonlike ontwikkeling bygedra het – hulle het dus meestal positiewe gevolge van vrywillige werk beleef en daarom het party deelnemers besluit om daar aan te bly. Op grond hiervan kan dus gesê word dat die meeste deelnemers aan hierdie navorsing “willenteers” eerder as “volunteers” was (kyk aanhaling onder punt 5.8).

’n Tekortkoming van hierdie studie (soos met die meeste kwalitatiewe studies) is die min navorsingsdeelnemers, wat daartoe lei dat daar nie veralgemeen kan word na die totale bevolking van vrywillige werkers nie, of na alle studente wat vrywillige werk doen nie. Daarom probeer ek nie veralgemeen nie, maar eerder om die navorsingsdeelnemers van hierdie studie se belewenisse te beskryf. Die data wat verkry is, gee ’n beeld van wat hierdie 23 deelnemers belewe het tydens hulle vrywillige werk.

7. Gevolgtrekking

My versoek dat die deelnemers moes skryf oor een dag in die lewe van ’n vrywillige werker, was nie baie realisties nie, omdat die meeste van die deelnemers dit nie gedoen het nie, maar oor die hele tydperk se ondervindings geskryf het. Hulle opstelle het egter “ryk” data weergegee oor wat met hulle gebeur het tydens hulle tyd van vrywillige werk, en oor die uitwerkings wat dit op hulle gehad het.

Die meestal positiewe uitwerkings wat die studente se vrywillige werk op hulle gehad het, soos in hierdie artikel gerapporteer, het bevestig dat ons die regte ding gedoen het om van ons studente te verwag om by die praktiese ondervindings verwant aan hulle studieveld betrokke te raak. “Leer deur doen” (Niu 1994:2; my vertaling) is in ooreenstemming met ons universiteit se beleid en word ook deur ander opvoedkundige instansies wêreldwyd aanvaar en beoefen.

Daar sit meer agter vrywillige werk as net die doen van onbetaalde werk êrens. Dit was besielend om te lees oor ons studente se opofferings (finansieel en met betrekking tot hulle tyd) om hulle in staat te stel om vrywillige werk te doen. Dit was verder bemoedigend dat hulle gevoel het dat hulle beloon word, nie in die materiële sin nie, maar veral op ’n sielkundige vlak, byvoorbeeld deur te voel dat hulle lewens die moeite werd is omdat hulle bydraes gelewer het tot die welstand van ander mense en hulle gemeenskappe. Ons studente is verplig om vrywillige werk te doen en dit was vir ons bemoedigend dat hulle so positief gereageer het op die “verpligte vrywillige” werk en dat hulle soveel positiewe uitwerkings van hulle vrywillige werk ondervind het. Die studente het geskryf dat hulle “geïnspireer, dankbaar en hoogs geprikkel” was en het hulle ondervindings beskryf as “fantasties” en ’n “hoogtepunt” van hulle honneurskursus en dat dit hulle laat “goed voel” het – dit lewer ’n bydrae tot die belangrikheid van hierdie kursus. Die bevinding dat hulle betekenis en doel gevind het en ’n nuwe identiteit (as ’n vrywillige werker) bygekry het (in ooreenstemming met teorieë soos die eksistensiële teorie en die sosiale-identiteitsteorie), bo en behalwe die versterking van hulle teoretiese kennis deur die doen van praktiese werk, staan uit en laat my as dosent meen dat hierdie kursus betekenisvol is. Dit gee my hoop dat sommige van hierdie studente sal voortgaan om ’n verskil in hulle gemeenskappe te maak. 

Ek wil afsluit met ’n treffende aanhaling uit een deelnemer se opstel: “’n Dag in die lewe van ’n vrywillige werker; die vrywilliger tel die sak op en begin die proses van ’n reis, soms huilend, soms laggend, maar die hele tyd luisterend en altyd vol liefde; sy skep ruimte en is eg in dit wat sy verstaan en hoor ... Wat ’n ondervinding. Groei. Vervorming. Pragtig.”


Akintola, O. 2008. Defying all odds: coping with the challenges of volunteer caregiving for patients with AIDS in South Africa. Journal of Advanced Nursing, 63(4):357–65.

Anderson, R. 2007. Thematic content analysis: Descriptive presentation of qualitative data. (31 Julie 2011 geraadpleeg).

Andersson, B. en J. Öhlén. 2005. Being a hospice volunteer. Palliative Medicine, 19(8):602–9.

Ayalon, L. 2008. Volunteering as a predictor of all-cause mortality: what aspects of volunteering really matter? International Psychogeriatrics, 20(5):1000–13.

Babbie, E. en J. Mouton. 2001. The practice of social research. New York: Oxford University Press.

Baldock, C.V. 2000. Governing the senior volunteer in Australia, the USA and the Netherlands. In Warburton en Oppenheimer (reds.) 2000.

Batson, C.D., N. Ahmad en E.L. Stocks. 2004. Benefits and liabilities of empathy-induced altruism. In Miller (red.) 2004.

Bierhoff, H. 2002. Prosocial behaviour. East Sussex: Psychology Press.

Braun, V. en V. Clarke. 2006. Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(4):77–101.

Briggs, E., T. Landry en C. Wood. 2007. Beyond just being there: An examination of the impact of attitudes, materialism, and self-esteem on the quality of helping behavior in youth volunteers. Journal of Nonprofit and Public Sector Marketing, 18(2):27–45.

Brown, G. A. 2008. An ethnographic exploration of psychological treatment and training at a psychiatric hospital. Ongepubliseerde DLitt et Phil-proefskrif, Universiteit van Suid-Afrika.

Caring. 2011. http://www.pursuit-of-happiness.org/science-of-happiness/caring (13 Junie 2011 geraadpleeg).

Clary, E.G., M. Snyder, R.D. Ridge, J. Copeland, A.A. Stukas, J. Haugen en P. Miene. 1998. Understanding and assessing the motivations of volunteers: A functional approach. Journal of Personality and Social Psychology, 74(6):1516–30.

Cocca-Bates, K.C. en L. Neal-Boylan. 2011. Retired RNs: Perceptions of volunteering. Geriatric Nursing, 32(2):96–105.

Cook, E. 2004. Positive psychology: Making the most of our lives. (11 Mei 2012 geraadpleeg).

Cordingley, S. 2000. The definitions and principles of volunteering: A framework for public policy. In Warburton en Oppenheimer (reds.) 2000.

Corey, G.T. 2009. Theory and practice of counseling and psychotherapy. 8ste uitgawe. Belmont: Thomson Brooks/Cole.

Cormack, I. en S. Konidari. 2007. Integrating volunteering with the curriculum: present initiatives and future possibilities. Investigations in university teaching and learning, 4(2):89–97.

Cowlishaw, S., L. Evans en J. McLennan. 2010. Balance between volunteer work and family roles: Testing a theoretical model of work-family conflict in the volunteer emergency services. Australian Journal of Psychology, 62(3):169–78.

Edlefsen, M.S. en C.M. Olson. 2002. Perspectives of volunteers in emergency feeding programs on hunger. Journal of Nutrition Education and Behavior, 34(2):93–9.

Everatt, D., A. Habib, B. Maharaj en A. Nyar. 2005. Patterns of giving in South Africa. Voluntas: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations, 16(3):275–91.

Fernando, D.M. 2007. Existential theory and solution-focused strategies: Integration and application. Journal of Mental Health Counseling, 29(3):226–41.

Francis, J.E. 2011. The functions and norms that drive university student volunteering. International Journal of Nonprofit and Voluntary Sector Marketing, 16(1):1–12.

Garcia S.A., C. Clark en S. Walfish. 1979. Student voluntarism in transition. Journal of Community Psychology, 7(3):264–70.

Graaf, P.M. 2011. Associations between personal attributes and compassion fatigue, compassion satisfaction and burnout among caregivers of people living with HIV and AIDS. Ongepubliseerde MA-verhandeling, Universiteit van Zoeloeland.

Grant, A.M. en S. Sonnentag. 2010. Doing good buffers against feeling bad: Prosocial impact compensates for negative task self-evaluation. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 111(1):13–27.

Greenfield, E.A. en N.F. Marks. 2004. Formal volunteering as a protective factor for older adults’ psychological well-being. Journal of Gerontology: Social sciences, 59B(5):S258–64.

Hall, P.D. 1995. A history of leadership education in the United States. In Schervish, Hodgkinson en Gates (reds.) 1995.

Hardill, I. en S. Baines. 2003. Doing one's duty? Voluntary work and the “new economy”. Local Economy, 18(2):102–8.

Hassim, J. 2009. Becoming and being a lay volunteer counsellor: An interpretative phenomenological analysis (IPA) study. Ongepubliseerde MA-verhandeling, Universiteit van Pretoria.

Jansen van Rensburg, M. 2008. Defining lay counselling. New Voices in Psychology, 4(2):5–13.

Kelly, K. 2006. Calling it a day: Reaching conclusions in qualitative research. In Terre Blanche, Durrheim en Painter (reds.) 2006.

King, S. 2009. International internships: A service-learning complement to academic study. International Psychology Bulletin, 13(2):18–9.

Kottler, J.A. 2000. Doing good: Passion and commitment for helping others. Philadelphia, PA: BrunnerRoutledge.

Krauss, S.E. 2005. Research paradigms and meaning making: A primer. The Qualitative Report, 10(4):758–70.

Latham, M. (2003). Young volunteers: The benefits of community service. (30 Mei 2011 geraadpleeg).

Lewis, I. 2009. Preparing young people for global citizenship. Education Review, 21(2):23–6.

Lopez, S.J. (red.). 2008. Positive psychology: Exploring the best in people. Westport, Conn.: Praeger.

Lum, T.Y. en E. Lightfoot. 2005. The effects of volunteering on the physical and mental health of older people. Research on Aging, 27(1):31–55.

Luoh, M. en A.R. Herzog. 2002. Individual consequences of volunteer and paid work in old age: Health and mortality. Journal of Health and Social Behavior, 43(4):490–509.

Lyubomirsky, S. 2008. Foreword. In Lopez (red.) 2008.

MacNeela, P. 2008. The give and take of volunteering: Motives, benefits, and personal connections among Irish volunteers. Voluntas: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations,19(2):125–39.

Marshall, M. 2004. Making a difference: On campus and beyond. San Diego Business Journal, 25(3):6.

Miller, A.G. (red.). 2004. The social psychology of good and evil. Londen, New York: The Guilford Press.

Miller, D. 2000. Dying to care?: Work, stress and burnout in HIV/AIDS. Londen, New York: Routledge.

Moodley, J. 2009. An interpretive phenomenological analysis of the effects of burnout as experienced by volunteer lay counsellors (VLCs). Ongepubliseerde MA-verhandeling, Universiteit van Pretoria.

Niu, X. 1994. Education East and West: The influence of Mao Zedong and John Dewey. San Francisco, Londen: International Scholars Publications.

Noble, J. 2000. The future of volunteering: A volunteer's perspective. In Warburton en Oppenheimer (reds.) 2000.

Okun, M.A. en R. Rios. 2010. Volunteering: A protective factor for the psychological well-being of adults with chronic health conditions. Arizona Health Survey Special Issue. Verslag voorberei deur die Departement Sielkunde, Arizona State University.

Ong, A.D. en M.H. van Dulmen (reds.). 2006. Oxford Handbook of Methods in positive psychology. New York: Oxford University Press.

Onyx, J. en R. Leonard. 2000. Women, volunteering and social capital. In Warburton en Oppenheimer (reds.) 2000.

Park, N. en C. Peterson. 2006. Methodological issues in positive psychology and the assessment of character and strengths. In Ong en Van Dulmen (reds.) 2006.

Piliavin, J. A. 2010. Volunteering across the life span: Doing well by doing good. In Stürmer en Snyder (reds.) 2010.

Piliavin, J.A. en E. Siegl. 2007. Health benefits of volunteering in the Wisconsin Longitudinal Study. Journal of Health and Social Behavior, 48(4):450–64.

Poplau, R.W. 2004. The doer of good becomes good: A primer on volunteerism. Lanham, Maryland; Toronto; Oxford: Scarecrow Education.

Ronel, N. 2006. When good overcomes bad: The impact of volunteers on those they help. Human Relations, 59(8):1133–53.

Rughoo, N. 2010. Exploring the psychological effects of trauma counselling on novice trauma counsellors. Ongepubliseerde MA-verhandeling, Universiteit van Suid-Afrika.

Schervish, P.G., V.A. Hodgkinson en M. Gates (reds.). 1995. Care and community in modern society: Passing on the tradition of service to future generations. San Francisco: Jossey-Bass.

Smith, K.A., K. Holmes, D. Haski-Leventhal, R.A. Cnaan, F. Handy en J.L. Brudney. 2010. Motivations and benefits of student volunteering: Comparing regular, occasional, and non-volunteers in five countries. Canadian Journal of Nonprofit and Social Economy Research, 1(1):65–81.

Snyder, M., A.M. Omoto en J.J. Lindsay. 2004. Sacrificing time and effort for the good of others: The benefits and costs of volunteerism. In Miller (red.) 2004.

Steffen, S.L. en A. Fothergill. 2009. 9/11 Volunteerism: A pathway to personal healing and community engagement. The Social Science Journal, 46(1):29-46.

Stürmer S. en M. Snyder (reds.). 2010. The psychology of prosocial behavior: group processes, intergroup relations, and helping. Chichester, VK; Malden, MA: Wiley-Blackwell.

Stiles, W.B. 1993. Quality control in qualitative research. Clinical Psychology Review, 13(6):593–618.

Surujlal J. 2010. Volunteer motivation in special events for people with disabilities. African Journal for Physical, Health Education, Recreation and Dance (AJPHERD), 16(3):447–61.

Terre Blanche, M., K. Durrheim en K. Kelly. 2006. First steps in qualitative data analysis. In Terre Blanche, Durrheim en Painter (reds.) 2006.

Terre Blanche, K., K. Durrheim en D. Painter (reds.). 2006. Research in Practice: Applied Methods for the Social Sciences. Kaapstad: University of Cape Town Press.

Terre Blanche, M., K. Kelly en K. Durrheim. 2006. Why qualitative research? In Terre Blanche, Durrheim en Painter (reds.) 2006. 

Thoits, P.A. en L. Hewitt. 2001. Volunteer work and well-Being. Journal of Health and Social Behavior, 42(2):115–31.

Unisa. 2008. Community Engagement and Outreach Policy. Universiteit van Suid-Afrika, Pretoria.

Universiteit van KwaZulu-Natal. 2010. Volunteerism. http://foundation.ukzn.ac.za/volunteers.aspx (24 Junie 2010 geraadpleeg).

Van Emmerik, I.J.H. en I.M. Jawahar. 2005. Lending a helping hand: Provision of helping behaviors beyond professional career responsibilities. Career Development International, 10(5):347–58.

Van Willigen, M. 2000. Differential benefits of volunteering across the life course. Journal of Gerontology: Social Sciences, 55B(5):S308–18.

Wallace, K.A. en C.S. Bergeman. 2006. Hardiness as a dispositional resource: Methods of conceptualizing the construct. In Ong en Van Dulmen (reds.) 2006.

Warburton, J. en M. Oppenheimer (reds.). 2000. Volunteers and volunteering. Annandale, NSW: Federation Press.

Wassenaar, D. R. 2006. Ethical issues in social science research. In Terre Blanche, Durrheim en Painter (reds.) 2006.

Williams, E. 1998. Research and paradigms. (5 April 2011 geraadpleeg).

Wilson, J. 2000. Volunteering. Annual Review of Sociology, 26(1):215–40.

Wilson, J. en T. Janoski. 1995. The contribution of religion to volunteer work. Sociology of Religion, 56(2):137–52.

Wilson, J. en M. Musick. 1999. The effects of volunteering on the volunteer. Law and Contemporary Problems, 62(4):141–68.

Windsor, T.D., K.J. Anstey en B. Rodgers. 2008. Volunteering and psychological well-being among young-old adults: how much is too much? The Gerontologist, 48(1):59-70.

Yeung, A.B. 2004. The octagon model of volunteer motivation: Results of a phenomenological analysis. Voluntas: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations, 15(1):21–46.

Yumei, Y. 2008. An analysis of problems in college students’ participation in the Western China Program. Chinese Education and Society, 41(4):62–74.


1Ek is baie dankbaar teenoor my kollega en mentor, Johan Nieuwoudt, vir die hersiening van die hele projek.

2 Hierdie aanhaling (en ander met ’n * aangedui) is oorspronklik so in Afrikaans geskryf. Al die ander aanhalings uit die studente se opstelle het ek uit Engels vertaal.

  • 0


Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Kommentaar is onderhewig aan moderering.